Wat wil de koe nou eigenlijk zelf?

Waar is de koe het gelukkigst: in de stal of in de wei? Die vraag houdt de gemoederen behoorlijk bezig. Twee boeren lichten hun keuze toe. En wat zegt de wetenschap?

Boer Jaring Brunia uit Raerd met koeien in de wei. Beeld Raymond Rutting/ de Volkskrant

De daling van het aantal koeien in de wei is tot staan gebracht. 65 procent van de Nederlandse koeien stond vorig jaar in ieder geval een gedeelte van het jaar buiten. Dat is evenveel als in 2015. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Tien jaar geleden stond nog 80 procent van de koeien met de poten in het gras.

Goed nieuws? Dat ligt eraan aan wie je het vraagt. Voor boeren is het efficiënter en dus financieel aantrekkelijker hun koeien binnen te houden. Het scheelt werk en de boer kan de leefomstandigheden van de koe beter sturen, van het voedsel dat de koeien binnenkrijgen tot de temperatuur in de stal. De stal heeft ook nadelen: een boer kan een premie krijgen voor melk die in de buitenlucht geproduceerd is en koeien stoten er meer ammoniak uit dan in de wei.

Rust en regelmaat

En de koe? Het gehuppel van koeien als ze in de lente het eerste gras tussen hun hoeven voelen kriebelen lijkt een helder signaal, maar er zijn ook argumenten voor het comfort van de stal. Koeien gedijen bij properheid, rust en regelmaat, betoogde rundveedierenarts Jan Dijkhuizen vorige week in de Volkskrant. En die is bij uitstek te vinden in de veilige warmte van de stal.

Landbouwkundig onderzoeker Bert Philipsen van de Wageningen Universiteit heeft geen panklaar antwoord op de vraag of een weidegang het welzijn van de koe verbetert. Dierenwelzijn is nu eenmaal lastig te meten, want een wetenschapper kan een koe niet naar haar levensgeluk vragen. 'In de wei kan een koe makkelijker liggen, opstaan en grazen. Maar in de stal heeft een koe meer stabiliteit, en een constante stofwisseling.'

Uiers en klauwen

Philipsen verwijst naar een onderzoek van zijn universiteit naar weidegang uit 2002. Daarin concluderen de onderzoekers - niet zo verrassend - dat koeien in de weide natuurlijker gedrag vertonen, zoals bronstgedrag en het eten van gras. Maar welzijn is meer dan dat: een gelukkige koe is een gezonde koe. Daar is het oordeel van de onderzoekers genuanceerder. De weide heeft een positieve invloed op de gezondheid van uiers en klauwen, maar verhoogt weer het risico op bepaalde ziektes - overigens maken koeien in de stal weer meer kans om andere ziektes op te lopen. Ook krijgt een koe in de wei een schommelend rantsoen voorgeschoteld en is het lastiger om met regelmaat te melken - vervelend voor een koe die op knappen staat. Daarbij komt dat koeien bij een temperatuur boven de 25 graden last kunnen krijgen van hittestress.

Betonvloeren

De conclusie van het onderzoek: boeren moeten hun stallen verbeteren. Ze moeten stoppen met gladde, harde, vuile betonvloeren en koeien meer de ruimte geven. Daarmee tackelen ze een boel van de voordelen van de weide.

Dat is sinds 2002 wel degelijk gebeurd, zegt Bouwen Scheijgrond, rundveedierenarts en bestuurslid van de Vakgroep Gezondheid Herkauwer. 'Er is een enorme ontwikkeling geweest: stallen met meer loopruimte, zachte ligplaatsen en open zijwanden, die luchtverversing mogelijk maken.'

Tegelijkertijd staat Nederland nog vol met oude stallen die niet voldoen aan de gewenste kwaliteit, zegt hij. 'Niet overal zijn dezelfde keuzes gemaakt. Maar ik ken genoeg bedrijven waar de koeien beter af zijn in de stal, omdat het daar zo goed geregeld is.'

Scheijgrond heeft een voorkeur voor koeien die in de lente de wei in huppelen, maar zegt dat het uiteindelijk de randvoorwaarden zijn die de stal maken - maar dat geldt net zo voor de wei. 'De weide moet groot genoeg zijn, er moet gras groeien en er moet schoon drinkwater zijn.'


'Binnen in de stal is het net zo goed'

Naam: Erik Kromhout (44)
Boerderij in: Biddinghuizen (FL)
Aantal koeien: 100

'Voor het imago van de Nederlandse melkveehouderij is het beter als de koeien naar buiten gaan. Dat ziet de consument graag. Maar als je het mij vraagt, heeft de koe het binnen in de stal net zo goed als buiten in de wei. Mijn boerderij is goed geïsoleerd, de dieren hebben genoeg bewegingsruimte. Buiten staat een koe op warme zomerdagen in de brandende zon. Daar heeft zo'n dier ook niets aan. In de Flevopolder is het fijn boeren, maar de landbouwgrond is hier erg duur. Stuur je de koeien naar buiten, dan kan je die grond niet gebruiken voor akkerbouw. Het naar buiten brengen van de koeien kost ook extra tijd. Het is makkelijker om ze binnen te laten staan. In de stal kan ik ze daarnaast elke dag hetzelfde rantsoen voeren. Buiten ben je afhankelijk van de weeromstandigheden, waardoor de kwaliteit van het gras verschilt. En krijgen ze altijd hetzelfde, dan geven zoveel mogelijk melk.'

Erik Kromhout (44) Beeld Raymond Rutting/ de Volkskrant

'Ik merk dat ze het fijn vinden buiten'

Naam: Jaring Brunia (31)
Boerderij in: Raerd (FR)
Aantal koeien: 60

'Mijn koeien grazen zoveel mogelijk. Van eind maart tot eind september staan ze dag en nacht buiten, daarna nog zo lang mogelijk overdag. Ik merk aan mijn koeien dat ze het fijn vinden om naar buiten te gaan, al zijn ze natuurlijk minder graag buiten als het stormt. Koeien hebben het in een goede stal absoluut niet slecht, maar buiten vormen ze een echte kudde. Dat geeft ze een veilig gevoel. Mijn dieren geven nu veel minder melk dan ze in de stal zouden geven. Ik heb te maken met omstandigheden die ik niet kan controleren: het weer, de temperatuur en de groei van het gras. Maar ik ben ook minder geld aan ze kwijt. Omdat ze buiten grazen, geef ik minder uit aan voer. Ik gebruik geen kunstmest en rijd een stuk minder op de trekker. Dat scheelt kosten en is goed voor het milieu. Bovendien krijg ik meer voor mijn biologische melk dan een gangbare boer voor normale melk.'

Jaring Brunia (31) Beeld Raymond Rutting/ de Volkskrant

Op stal of in de wei?

Een koe in de wei doet het goed in de marketing, maar de stal is beter voor haar welzijn en productie, stelt rundveedierenarts Jan Dijkhuizen.

Het is terecht dat de meeste mensen de koe in de wei willen zien grazen. Dat is voor alle partijen beter, betoogt Bert van den Berg van de Dierenbescherming.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden