Wat we nog niet wisten (of weten)

Het onderzoek naar de aanslagen in Parijs legt steeds meer details bloot.

Beeld AFP

1) Wat ging er goed en wat fout bij Stade de France?

'Onbegrijpelijk' is het woord dat terugkeert voor de gebeurtenissen bij het Stade de France. Tachtigduizend toeschouwers kwamen naar Frankrijk - Duitsland. Was het een van de drie jihadisten gelukt het stadion binnen te dringen, dan was het leed niet te overzien geweest. In zijn directe omgeving zou hij 'vijf, zes doden en twintig gewonden' hebben gemaakt, denken experts, maar de onvermijdelijke paniek zou tot nog veel meer slachtoffers hebben geleid.

Ook buiten het stadion konden de jihadisten veel meer schade aanrichten - rond kwart voor negen, op het moment dat toeschouwers naar binnen gingen, of rond kwart voor elf bij het einde van de wedstrijd. In plaats daarvan ontploften de drie mannen tussen 21.20 en 21.53 uur buiten het stadion, op het moment dat vrijwel niemand daar was.

Hypothese: de tijdstippen waren afgesproken met de twee andere teams - en daar hebben de daders zich keurig aan gehouden. Tegenover Le Parisien zei een oud-hoofd van de inlichtingendienst: 'Ze waren misschien niet erg slim. Ze stonden niet op de afgesproken plek en hebben zich toen maar op het tijdstip dat hen was verteld tot ontploffing gebracht.'

Andere onduidelijkheid: wat gebeurde er toen een van de daders een kwartier na het begin van de wedstrijd met een kaartje het stadion in wilde? Aan The Wall Street Journal vertelde een anonieme politieman dat bij de controle de bomgordel zou zijn ontdekt. De jihadist zou achteruit zijn gelopen en zichzelf tot ontploffing hebben gebracht.

Samy Amimour (28) 'De buschauffeur'

Enkele jaren geleden reed deze Bataclan-moordenaar nog lijn 148 tussen de voorsteden Bobigny en Blanc-Mesnil. Maar de radicalisering van deze inwoner van Drancy vond destijds al plaats. 'Het lukt me niet meer om met hem te praten, hij wil dat we geen televisie meer kijken', zo beklaagde zijn moeder zich. Zijn ouders, niet religieus en gerespecteerd in deze voorstad, vragen om hulp van de autoriteiten.

In 2013 volgt een internationaal opsporingsbevel, omdat hij zich niet aan het justitieel toezicht houdt, waar hij onder valt vanwege reisplannen naar Jemen.

Amimour bezoekt Syrië, waar zijn 68-jarige vader hem opzoekt. Die stelt voor IS te verlaten en in Algerije een nieuw leven op te bouwen. Tevergeefs. Zijn zoon reist op eigen gelegenheid naar Frankrijk, ondanks het opsporingsbevel.

Beeld AFP

2) Hoe groot is het jihadistische netwerk dat de aanslagen heeft gepleegd?

Zes daders zijn met naam en toenaam bekend, twee anderen nog niet. De politie gaat uit van twee voortvluchtigen, het aantal handlangers is nog onbekend. Voortvluchtig is in ieder geval Salah Abdeslam, die dader of medeplichtige is. Twee handlangers, Hamza Attou en Mohamed Amri, hebben hem uit Parijs helpen vluchten. Zij zijn opgepakt. Amri wordt ervan verdacht de bomgordels te hebben gemaakt.

Wie de tweede voortvluchtige is, valt niet met zekerheid te zeggen. Wellicht is het de 32-jarige Fransman Baptiste Burgy. Die zou in een zwarte Seat Ibiza in de buurt van het Italiaanse Turijn rondrijden, mogelijk in gezelschap van twee onbekenden. Zijn auto zou vreemd genoeg hetzelfde kenteken hebben als de Seat León waarmee aanslagen zijn gepleegd. Burgy, vermoedelijk een Fransman die zich tot de islam heeft bekeerd, is waarschijnlijk een medeplichtige.

Dinsdag dook een zwarte Renault Clio met Belgisch kenteken in het dossier op, gehuurd door Salah Abeslam en al op vrijdagavond aangetroffen in het achttiende arrondissement. De wagen stond met de deuren open op een zebrapad.


In het Duitse Alsdorf, niet ver van de grens met Nederland, werden dinsdag zeven radicale moslims aangehouden in verband met de aanslagen, maar zij zijn ook weer vrij snel vrijgelaten.


Bij alle huiszoekingen zijn in totaal 23 mensen gearresteerd, inclusief een flink aantal familieleden van daders - een deel is weer thuis.

Beeld AFP

3) Hoe zit het nu met die 'drie teams'?

Bij zijn enige publieke optreden maakte de Parijse hoofdofficier François Molins op zaterdag melding van 'drie teams'. Team 1 bij Stade de France bestond uit drie man, waarvan er slechts een is geïdentificeerd: de 20-jarige Bilal Hadfi, een in België wonende Fransman; team 2 bestond uit de broers Salah en Brahim Abdeslam in een zwarte Seat, en een derde persoon die nog voortvluchtig is.

Zij reden langs de bars en restaurants en voerden drie aanslagen uit (Le Carillon/Le Petit Cambodge; Café Bonne Bierre/pizzeria Cosa Nostra; rue de Charonne) in een periode van elf minuten; vier minuten later stapte de 31-jarige Brahim uit de auto op Boulevard Voltaire. Hij ging op het terras van café-restaurant Comptoir Voltaire zitten en blies zichzelf op, waarbij nog een persoon zwaar werd gewond. Waarom hij niet meer slachtoffers heeft proberen te maken? Onduidelijk.

Ook raadselachtig is waarom zijn 26-jarige broer en de eveneens voortvluchtige derde zich niet ook hebben opgeblazen.

Team 3 is het Bataclan-commando, bestaande uit drie daders. Zij reden in een Polo, die bij de Bataclan is teruggevonden. Twee daders, de in Frankrijk woonachtige 29-jarige Ismaël Mostefaï en 28-jarige Samy Amimour, zijn geïdentificeerd. Wie de derde was, is nog een raadsel.

Bilal Hadfi (20) 'De voetballiefhebber'

De tweede jihadist die zich bij Stade de France opblies was een voetballiefhebber, de 20-jarige Bilal Hadfi. Onbekend bij de Franse inlichtingendiensten, maar niet in België, waar deze Fransman woonde in het jihadistische bolwerk Molenbeek. Vanaf het voorjaar 2014 is hij snel geradicaliseerd en in dat jaar bezocht hij ook Syrië. Vier maanden geleden riep hij op Facebook op tot aanslagen, zo meldt de Belgische krant Het Laatste Nieuws.

Beeld AFP

4) Wat gebeurde er nu eigenlijk in de Bataclan

Drie mannen van het moordcommando drongen om 21.40 uur schietend met hun kalasjnikovs Le Bataclan binnen. Om 0.20 uur maakte de politie een einde aan het drama. Wat is in de ruim tweeënhalf uur daartussen gebeurd? De terroristen hadden de tijd nog meer bezoekers te vermoorden. Waarom hebben ze dat niet gedaan? De speciale politie-eenheden hebben dit weten te voorkomen. Die waren al veel eerder tot Le Bataclan doorgedrongen dan tot dusver werd aangenomen.

De eerste commando's wisten vanaf kwart over tien tot de concertzaal door te dringen en loodsten degenen die konden lopen naar buiten. Tegen elf uur bestormden de elitetroepen het balkon. Bij elke deur die werd geopend vluchtten gegijzelden naar buiten. Vanaf half twaalf was er telefonisch contact met de terroristen, maar onderhandeld werd er niet. Een groep gijzelaars bevond zich tussen commando's en terroristen.

De verklaringen van vele ooggetuigen over de tijd tot de slotaanval op de terroristen vullen elkaar aan. Na de eerste salvo's van de drie aanvallers, waarbij de brokstukken uit het plafond vielen, volgden geïsoleerde schoten. Daarna daalde de stilte neer. Bezoekers zijn het podium opgerend, hielden zich schuil achter gordijnen, verstopten zich achter de verlaagde plafonds van toiletten, vluchtten de loges in. Anderen wisten de zolder te bereiken of een opslagruimte. Een eerste groep wist al snel door de voordeur te ontvluchten, een tweede groep via de nooduitgangen. Enkele tientallen ontsnapten via het dak en werden opgevangen in een aangrenzend appartement. Een enkeling slaagde erin berichten te versturen: 'Ben op eerste verdieping, zwaar gewond. Ze doden iedereen, één voor één. 1ste etage, snel!!!'

Beeld ap

Sommige concertgangers hielden zich uren schuil onder dode lichamen. Getuigen vertellen dat de terroristen rondliepen, naar het balkon gingen om van daar af de zaal onder vuur te nemen, deuren controleerden, maar ook in gesprek gingen met overlevenden. Dan zeiden ze dat die nu zelf konden ervaren wat de mensen in Syrië elke dag moesten doorstaan. Wie bewoog, werd gedood. Er zijn ook getuigen die los van elkaar verklaren dat de terroristen met messen bezoekers hebben onthoofd.

Toen de commando's om tien voor half een met granaten de slotaanval inzetten, hadden de terroristen nog munitie om hun kevlarschilden zwaar onder vuur te nemen. Er werden 27 kogelinslagen geteld. Van de 1.500 bezoekers blijken er 89 te zijn gedood. Dat het er niet meer waren is bovenal te danken geweest aan het optreden van de commando's.

Veel van de commando's die deelnamen aan de operatie, deden tien maanden eerder ook mee aan de bestorming van de joodse supermarkt, waar jihadist Coulibaly klanten gijzelde. 'Dit was tien keer erger', zei een van hen tegen Le Monde. Een overeenkomst met de aanslagen van januari: ook toen werden moeilijk te verklaren vergissingen begaan. Nu bij het Stade de France, destijds kende het moordcommando, de broers Kouachi, het adres van de redactie van Charlie Hebdo niet.

5) Waren er politiehelden in de Bataclan?

Ja. Twee politiemannen, een van hen commissaris bij de BAC (Brigade Anti-Criminelle), waren even voor tien uur op weg naar het Stade de France, toen ze hoorden van Le Bataclan. Ze koersten daarheen en gingen naar binnen, met niet meer dan hun dienstpistool en een kogelvrij vest. Meteen werden ze onder vuur genomen. Ze slaagden erin een van de terroristen die hen onder vuur nam, te raken, waarna zijn bomgordel tot ontploffing kwam.


Daarna waren ze geen partij voor de machinegeweren van de aanvallers, die zich schuilhielden op de etage. De politiemannen moesten rechtsomkeert maken, maar hadden de vuurkracht van de terroristen weten te verminderen.


'We zijn de hel binnengestapt. Wat we daar gezien hebben, zal ons hele leven achtervolgen', verklaarde een van hen later. Pas geruime tijd na hun interventie begonnen de speciale eenheden hun aanval.

Huiszoeking Molenbeek Beeld Photo News

6) Hoe heeft de jihadist Salah Abdeslam kunnen ontsnappen?

Na het afscheid van zijn broer Brahim is Salah Abdeslam, al dan niet in gezelschap van een derde, doorgereden naar Montreuil, een voorstad van Parijs. Daar is de zwarte Seat achtergelaten.


Abdeslam belde zijn twee kameraden Attou en Amri om hem op te halen. 'Ik betaal voor de benzine en de tolwegen', zou hij hebben gezegd, meldt Le Nouvel Observateur.


Om drie uur 's nachts kwamen Attou en Amri in Montreuil aan, zaterdagochtend passeerden ze de Belgisch-Franse grens in omgekeerde richting, bij Cambrai, ditmaal met Abdeslam aan boord. Waarom hij niet werd gearresteerd? Op dat moment wist de douane nog niet van Salahs rol. Hij was bij de Franse inlichtingendiensten niet bekend, maar kwam wel op het Schengen-scherm voor civielrechtelijke vergrijpen in België. Geen reden hem aan te houden.

Beeld AFP

Heel kort nadat de auto was doorgelaten, kreeg de Franse douane het bericht dat Salah de huurder was van de Polo bij de Bataclan. Een klopjacht werd ingezet, met name in Molenbeek, maar tevergeefs.

Vooralsnog ontbreekt ieder spoor van hem. Vermoed wordt dat hij zich in Brussel bevindt.

7) Bevond zich een dader onder de Syrische vluchtelingenstroom?

Ja. De vingerafdrukken van de eerste terrorist die zich bij Stade de France opblies komen overeen met een man die op 3 oktober via het Griekse eiland Leros Europa is binnengekomen en daarna in Servië asiel heeft aangevraagd. Hij is ook nog in Kroatië gesignaleerd en daarna uit het zicht geraakt. Bij de man werd het paspoort van de 25-jarige Ahmad al-Mohammad gevonden, maar het is nog niet zeker of de terrorist ook zo heet - het paspoort kan ook gestolen zijn of vervalst.

Volgens persbureau AFP zou Ahmad al-Mohammed een overleden soldaat uit het Syrische leger zijn. Diverse experts stellen dat IS expres een dader met de vluchtelingenstroom heeft meegestuurd om de angst in Europa voor vluchtelingen aan te wakkeren.

De rol van Syrië bij de aanslagen is groot: niet alleen heeft IS de aanslag opgeëist, maar ook staat van de zes geïdentificeerde daders vast dat ze allemaal een tijd in Syrië hebben doorgebracht. Vijf van hen hadden de Franse nationaliteit.

Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden