Wat was dan het motief?

'Het proces van de eeuw' werd het tevoren genoemd. Het is nu al duidelijk dat dat de goegemeente tegenvalt. De familie Fortuyn heeft maanden gevraagd om contact met Volkert van der G....

Toch is over die motieven het laatste woord niet gezegd. Dat komt vooral door de opstelling van de officier van justitie, K. Plooy. Die verwierp nadrukkelijk de politieke motieven die Van der G. aanvoerde. Dat is merkwaardig en inconsequent van de officier.

Het verwerpen van het politieke motief is eigenaardig omdat Van der G. er knap consequent over is. Al op de dag van de moord schreef hij in eerste reactie voor zijn advocaten op: 'Motief: politiek. Minister Zalm vindt hem een gevaarlijk mens. Ik vind dat ook.' En tot de dag van vandaag houdt hij dit vol. Je moet dan heel zwaarwegende argumenten hebben om zo'n motief te verwerpen.

Het is ook inconsequent van de officier. Dat blijkt als je het betoog leest waarom de officier de allerhoogste straf eist. In Nederland zou iemand zonder strafblad die een enkelvoudige moord pleegt met twaalf jaar klaar zijn. De officier voert als strafverhogende omstandigheid aan dat de rechtsorde ernstig geschokt is. Dat is op zichzelf een valide reden om een hogere straf te eisen.

Maar die reden werkt natuurlijk via het motief van de verdachte. Stel dat Pim Fortuyn in zijn huis was vermoord door een inbreker, stel dat de inbreker het vooropgezette plan had om de bewoner te doden, maar dat hij niet wist wie de bewoner was. Dan was die inbreker zeker wegens moord veroordeeld, dan was door die moord ook de stem ontnomen aan de LPF, was ook de rechtstaat ernstig aangetast, maar dat zou dan nooit een reden zijn om levenslang te eisen, immers de inbreker wist niet dat het Fortuyn was.

Dus met andere woorden: de verzwarende omstandigheid van de inbreuk op de rechtsorde wordt pas actueel via de motivatie van de verdachte. Als je die motivatie verwerpt, dan verwerp je ook die verzwarende omstandigheid. Als je Van der G. wilt aanrekenen dat hij door zijn daad de rechtsorde heeft geschaad, dan moet je wel accepteren dat het zijn bedoeling was de rechtsorde te schaden, en dat hij dus politieke motieven had.

Waarom zou de officier eigenlijk niet gewoon accepteren dat Van der G. die politieke motieven had? Het meest voor de hand liggende is dat het een vorm van crowd pleasing is. Van der G. zelf ziet zijn daad als een politieke, maar die eer gunnen we hem niet, we vinden hem een naar miezerig mannetje, die zich niet mag verbeelden dat het zijn verdienste is dat de politieke beweging van Fortuyn inmiddels op zijn kont ligt.

Ik kan voor de opstelling van de officier van justitie eigenlijk geen andere reden verzinnen dan deze: het kleineren van de verdachte, het wegnemen van elke illusie bij de verdachte dat hij zichzelf heeft opgeofferd uit nobele motieven. En dat is een opstelling die het Openbaar Ministerie niet past. Het Openbaar Ministerie moet de waarheid boven tafel krijgen, en niet anders.

Vervolgens is de vraag wat volgens het OM dan wel de ware motivatie van de moordenaar van Fortuyn was. Als men per se de motivatie die de verdachte aanvoert verwerpt, wat heeft men dan dat beter is? En dan komt de zin van officier Plooy dat Van der G. 'al zijn persoonlijke aversie heeft geprojecteerd op een uitgesproken politicus die hij heimelijk bewonderde om zijn verbale kracht'.

Dat is zeer verrassend. Een stukje psychologie van de koude grond. In het rapport van het Pieter Baan Centrum wordt voor deze motivatie geen basis gevonden. Het centrum vindt van alles van Van der G., maar niet dat hij een moeilijk onderdrukte jaloezie heeft op het succes van anderen. Ook in het betoog van de officier van justitie is eigenlijk geen onderbouwing van dit stukje amateur-psychologie te vinden.

Dit alles zou niet meer zijn dan een psychologische exercitie, ware het niet dat de strafmaat ermee samenhangt. Als de officier gelijk heeft dat Van der G. een miezerige stakker is die gedreven werd door jaloezie, dan ondergraaft hij daarmee zijn eigen pleidooi voor levenslang. Als omgekeerd de conclusie moet zijn dat Volkert van der G. willens en wetens de rechtsorde heeft aangetast door de politicus Pim Fortuyn gewelddadig te stoppen, dan accepteer je dat Van der G. politieke motieven had.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden