Wat verandert er voor u? De provincies op een rij

In iedere provincie spelen weer andere problemen die de gemoederen van burgers bezighouden. Het gaat over windmolenparken, maar ook over damherten, vliegverkeer en megastallen. Nu zijn de stemmen geteld en wordt duidelijk wat er allemaal gaat veranderen. Onze regiocorrespondenten zetten per provincie op een rij wat de verkiezingsuitslag voor u betekent.

Varend stembureau in Drimmelen, Noord-BrabantBeeld anp

Gelderland: SP wordt salonfähig

In Gelderland is de VVD nipt groter gebleven dan het CDA. De liberalen verloren weliswaar twee zetels - naar 9 - maar het CDA kon de landelijke oppositierol niet verzilveren. De partij bleef op eveneens 9 zetels. D66 meldde zich met 7 zetels als derde grote partij in Gelderland. Vooral in de grote steden doen de sociaalliberalen het uitstekend. Bij de verkiezingen voor de gemeenteraad een jaar geleden nam D66 al Arnhem en Wageningen over; nu volgde ook Nijmegen.

De vierde collegepartij kreeg daarentegen een zware klap. De PvdA werd ingelopen door de SP, maar niet overvleugeld. Beide partijen komen uit op 6 zetels. Opvallend was het verlies van een zetel voor de PVV in Gelderland, de thuisbasis van Eerste Kamer-lijsttrekker Marjolein Faber.

Hoewel de ene zetel winst voor zijn partij wat tegenviel, meldde SP-voorman Eric van Kaathoven zich gisteren voor de camera van Omroep Gelderland nadrukkelijk om mee te 'regeren'. Bij de onderhandelingen daarover komt het initiatief traditioneel van de grootste partij. VVD-lijsttrekker en gedeputeerde Jan Markink roemde de samenwerking van de afgelopen jaren tussen zijn partij en CDA, PvdA en D66, maar hij noemde de SP 'salonfähig geworden'. Zijn collega Jan Jacob van Dijk prees de partij voor de 'constructieve oppositie'.

Voor de formateur zijn er nog wel wat noten te kraken. In het huidige college had de VVD als enige partij twee gedeputeerden. Het is de vraag of het CDA en D66 dat nu weer accepteren. Ook inhoudelijk moet er nog worden gepraat. D66 pleitte er tijdens de verkiezingsstrijd voor om 1,2 miljard van het NUON-kapitaal te investeren in de Gelderse economie; de VVD wil de hand juist op de knip houden. (Rik Nijland)

Overijssel: CDA regeert Overijssel

In het provinciehuis in Zwolle zetelen de komende vier jaar weer CDA-gedeputeerden. De partij behaalde een kleine winst, bleef op 11 zetels, maar zag de machtsbasis groeien doordat de andere grote partijen inleverden. Coalitiepartner VVD werd gisteren de tweede partij van Overijssel, maar verloor wel twee zetels, naar 6. Grootste verliezer was ook hier de PvdA: 5 zetels tegen 9 bij de vorige provinciale verkiezingen in 2011.

Ondanks een zetel winst voor de SP boet de linkse oppositie flink in. SP, PvdA en GroenLinks hadden samen 15 zetels; de komende vier jaar moeten ze het met 12 doen. Wel zullen ze af en toe steun krijgen van de Partij voor de Dieren, die voor het eerst plaatsneemt in Provinciale Staten van Overijssel. De PVV won een zetel.

Het verlies van de VVD betekent dat de huidige coalitie van CDA, VVD, ChristenUnie en SGP - de laatste twee partijen leverden samen één gedeputeerde - in plaats van een krappe meerderheid nu een zetel tekort komt. Althans als restzetels dat beeld niet verstoren. De winst van de ChristenUnie van 3 naar 4, lijkt onvoldoende om in de huidige constellatie nog vier jaar door te regeren. Wel werd de partij nipt de grootste in de stad Zwolle.

De SP meldde zich gisteravond nadrukkelijk als 'regeringspartner', maar stelt daar wel eisen aan. Geen geld voor de bypass van de IJssel bij Kampen, bijvoorbeeld. Dat is een project waar het CDA zijn hart aan heeft verpand. Het ligt dan ook meer in de lijn der verwachting dat winnaar D66 of de PvdA toetreedt tot het college. CDA-lijsttrekker en gedeputeerde Eddy van Hijum hield gisteravond nog alle kaarten tegen de borst. (Rik Nijland)

Noord-Brabant: VVD blijft nipt de grootste

In Noord-Brabant is de VVD ondanks een verlies van twee zetels nipt de grootste partij gebleven. De liberalen haalden maar 1.836 stemmen meer dan het CDA, dat opvallend genoeg - tegen de landelijke trend in - ook een zetel verloor. Coalitiepartner SP won een zetel.

De drie coalitiepartijen VVD, CDA en SP houden een nipte meerderheid. Eerder lieten VVD en SP al weten best door te willen regeren in Noord-Brabant. Het besturen 'smaakt naar meer', verklaarde SP-lijsttrekker Nico Heijmans. Maar de partijen houden hun kaarten tot dusver nog tegen de borst.

De VVD wil als grootste partij een werkbare coalitie met een ruime meerderheid bewerkstelligen. 'We zullen hiervoor zelf het initiatief nemen', aldus VVD-lijsttrekker en -gedeputeerde Bert Pauli. 'Ik denk dat onze inwoners beseffen dat de VVD Brabant overeind houdt. Ze weten dat er een stevige economie nodig is.'

De VVD is vooral in West-Brabant de grootste geworden. Oost-Brabant, waar de meeste veehouderijen zitten, stemde vooral op het CDA. In de grootste Brabantse steden Eindhoven en Tilburg werd de SP de grootste partij. Datzelfde gebeurde ook in Helmond. In Den Bosch en Breda werd de VVD de grootste.

De opkomst was laag: 43,6 procent. In 2011 maakte nog 51,6 procent van de kiezers de gang naar de stembus. In de gemeente Nuenen brachten de meeste kiezers hun stem uit: 56,2 procent. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de heftige discussie in deze regio over de komst van een rondweg ('Ruit') rond Eindhoven. De linkse partijen zijn tegen de weg, de rechtse partijen overwegend voor. (Peter de Graaf)

De 'Ruit'

Lees de reportage uit Nuenen, over de rondweg rond Eindhoven: 'We hebben op D66 gestemd, omdat ze tegen de Ruit zijn.'

Limburg: Partij Van Rey de grootste in Roermond

In Limburg werd vooral campagne gevoerd over de integriteit van bestuur (als gevolg van de affaire-Verheijen), maar ook over de toekomst van het regionale vliegveld bij Maastricht. Het CDA is uiteindelijk de grootste partij geworden in Limburg. De christendemocraten wonnen een zetel (totaal 11), terwijl de PVV een zetel verloor (totaal 9). Opvallend is dat het verlies van de PVV relatief beperkt is gebleven. De partij van Geert Wilders, in Limburg geleid door zijn woordvoerder Michael Heemels, stapte vier jaar geleden in het provinciebestuur. Het meebesturen duurde echter kort, na een knetterende ruzie met het CDA. In de loop van de tijd stapten ook nog eens vijf van de tien PVV-statenleden op.

Behalve het CDA zijn ook D66 en SP de grote winnaars in Limburg geworden. De Limburgse coalitiepartijen VVD en PvdA verloren beide fors. Opvallend is dat de VVD (van 8 naar 5 zetels) relatief zelfs meer stemmen verloor dan de PvdA (van 6 naar 4 zetels).

De Volkspartij Limburg van Jos van Rey behaalde genoeg stemmen voor een zetel in het Limburgse parlement. Helemaal tevreden zal de nieuwe partij daarmee niet zijn: ze hadden ingezet op zeker enkele zetels. Het is nog afwachten hoeveel voorkeursstemmen oud-wethouder en oud-statenlid Van Rey, die verdacht wordt van corruptie, heeft behaald. In Roermond, de thuisbasis van Van Rey en lijsttrekker Vincent Zwijnenberg, werd de Volkspartij Limburg wel in één klap de grootste met ruim 17 procent van de stemmen.

In Maastricht behaalden SP en PVV exact hetzelfde aantal stemmen: allebei 6240. De twee tegenpolen zijn daarmee beide de grootste geworden in de Limburgse hoofdstad, met ruim 16 procent van de stemmen. De PvdA, vier jaar geleden nog de grootste, duikelde van bijna 19 naar ruim 10 procent. (Peter de Graaf)

Jos van Rey van de Volkspartij Limburg tijdens de verkiezingsavond van zijn partij na de Provinciale StatenverkiezingenBeeld anp

Utrecht: VVD en D66 zij aan zij

De VVD moet in de provincie Utrecht zijn koppositie gaan delen met D66. De VVD, die veruit de grootste was met elf zetels, verloor twee zetels en D66 won er vier: beide komen zo op negen. Eerst leek het erop dat D66 in deze verkiezingen eigenlijk de grootste was en net iets meer stemmen trok; nog geen tien meer dan de VVD. Maar om 11 uur werd bekend dat Veenendaal zijn telling heeft aangepast. Bij de VVD kwamen er vier stemmen bij, en van D66 gingen er elf af.

CDA bleef constant op zes zetels. De coalitie, VVD, CDA, GroenLinks en D66, kan dus, als de patijen dat zouden willen, rustig doorgaan, al zal winnaar D66 wellicht een grotere rol gaan opeisen.

Wat veel 'provincie-ingewijden' hadden voorspeld, namelijk dat de PVV flink zou groeien in Utrecht, is zeker niet gebeurd. De partij verloor een zetel en komt op vier, even groot als GroenLinks en SP.

Grote verliezer van deze verkiezingen, de PvdA, verloor twee zetels, en komt op vijf. De Partij van de Dieren neemt juist twee nieuwe zetels in in de Provinciale Staten van Utrecht.

In Utrecht is de opkomst traditioneel wat hoger dan in andere provincies. Ook nu ligt de opkomst met 52 procent hoger dan het landelijke gemiddelde, maar wel flink lager dan vier jaar geleden, toen er tien procent meer stemmen werden uitgebracht.

De Provincie Utrecht kan doorgaan met de gemeentes dwingend te vragen om minder kantoren te bouwen. Daar waren alle fracties in de vorige Provinciale Staten voor en dus daar verandert niks aan. In de provincie staat een miljoen vierkante meter kantooroppervlak leeg. Toch hadden Utrechtse gemeenten gezamenlijke plannen voor het bouwen van nog eens een miljoen vierkante meter. (Charlotte Huisman)

Noord-Holland: CDA twijfelt over positie

De VVD is met 11 zetels de grootste partij gebleven van Noord-Holland. Het huidige college van VVD, D66, PvdA en CDA behoudt de meerderheid in de Provinciale Staten. Dat betekent niet automatisch dat de coalitie in stand blijft; de fracties buigen zich vandaag over de uitslag en de consequenties die ze daar aan willen verbinden.

CDA-lijsttrekker Jaap Bond vraagt zich af of het CDA wel in het college moet blijven. Het CDA bleef steken op 5 zetels en daar is Bond niet tevreden over, liet hij blijken bij omroep Noord-Holland. 'We hebben ontzettend ons best gedaan en als dit dan het eindresultaat is, moet je afvragen of we nog wel in een college moeten gaan zitten.'

De VVD heeft 2 zetels verloren en heeft er nu 11. D66 is de grote winnaar: de partij gaat van 6 zetels naar 10. De PvdA is net als overal in de provincies de grote verliezer: ze gaat van 11 naar 7 zetels. De PVV houdt 6 zetels, de SP wint er 1 en gaat naar 6, GroenLinks verliest een zetel en komt op 4, de Partij voor de Dieren krijgt 3 zetels, 50Plus, CU/SGP en Ouderenpartij ieder 1.

Een van de onderwerpen in de onderhandelingen voor een nieuw collegeakkoord is mogelijk de toekomst van de windenergie in Noord-Holland. De coalitiepartners D66 en VVD verschillen hierover van mening. Volgens de VVD moet de bouw van windmolens op het land zoveel mogelijk worden vermeden, volgens D66 moet dat onder voorwaarden wel mogelijk zijn. (Harmen Bockma)

Zuid-Holland: PVV tweede partij

In Zuid-Holland blijft de VVD, ondanks een paar zetels verlies, met 18 procent van de stemmen de grootste partij. De PVV is, met 14 procent van de stemmen, de tweede partij geworden in de provincie. Ook hier zou het bestaande college van VVD, CDA, SP en D66 kunnen doorgaan.

De PVV liet doorschemeren wel mee te willen besturen, maar die kans lijkt niet groot. Coalitiepartner D66 voelt er in ieder geval niets voor. De PvdA heeft het zwaar te verduren: de partij halveert. De VVD gaat van 12 naar 10 zetels, de PvdA van 10 naar 5 zetels, de PVV blijft op 8 zetels, het CDA wint een zetel en komt op 7, de SP houdt er 5, D66 gaat van 5 naar 7, GroenLinks houdt er 3, de ChristenUnie krijgt er 3, net als de SGP. 50Plus en de Partij voor de Dieren krijgen ieder 2 zetels. Voor de VVD-stemmers wordt het nu afwachten of hun partij een belangrijke verkiezingsbelofte zal inlossen: het verlagen van de motorrijtuigenbelasting. (Harmen Bockma)

Flevoland: D66 nog steeds geen factor van belang

De voorspelling dat de PVV de grootste partij zou worden in Flevoland, is niet uitgekomen. De VVD blijft met zeven zetels de grootste, al zijn dat er twee minder dan vier jaar geleden. PVV blijft constant op zes zetels, en is daarmee duidelijk de tweede partij geworden in de provincie. De PvdA die zes zetels had, verliest er twee en moet de PVV nu voorlaten.

In Flevoland zijn de verschuivingen verder kleiner dan landelijk. D66 is nog steeds geen factor van belang in de polder, ondanks de groei van drie naar vier zetels. Ook SP gaat van drie naar vier zetels. Ook CDA wint een zetel en heeft er nu vijf. De ChristenUnie blijft constant op drie en GroenLinks constant op twee zetels. (Charlotte Huisman)

Groningen: rood bolwerk blijft rood door SP

In Groningen zijn de verkiezingen uitgelopen op een historische nederlaag voor de PvdA. De partij, sinds haar oprichting in 1946 de grootste in de provincie, halveerde en ging van twaalf naar zes zetels. De sociaal-democraten werden links ingehaald door de SP. De socialisten wonnen twee zetels en zijn met acht nu de grootste partij. Zo blijft het rode bolwerk toch nog rood.

De Groningse kiezer lijkt de PvdA af te straffen voor de kabinetsdeelname met de VVD. Ook de opstelling in het gaswinningsdossier heeft veel kwaad bloed gezet. Het gevoel is dat de PvdA zich in Den Haag heeft laten overvleugelen door minister Kamp (VVD). Die draait de gaskraan volgens de Groningers lang niet ver genoeg dicht.

Kamps VVD verloor ook en ging van zes naar vier zetels. De nieuwe regionale partij Groninger Belang profiteert van het gasoproer en komt de Staten binnen met drie zetels. Ondanks de afstraffing lijkt de SP nauwelijks om de PvdA heen te kunnen in de coalitievorming. Dat zal niet eenvoudig worden; de linkse partijen vlogen elkaar de afgelopen weken regelmatig in de haren. (Jurre van den Berg)

Friesland: wederopstanding CDA

In Friesland werd de wederopstanding van het CDA belichaamd door Sander de Rouwe. Onder aanvoering van het voormalig kamerlid werden de christendemocraten voor het eerst in lange tijd weer de grootste partij met waarschijnlijk negen zetels, een meer dan nu. 'Het CDA heeft weer kleur op de wangen gekregen', jubelde de geboren Bolswarder De Rouwe.

Coalitiegenoot PvdA leed ook in Friesland een gevoelig verlies en ging van elf naar zeven zetels. 'Een bloedbad', aldus voorzitter Henk Korthof. PvdA-gedeputeerde Hans Konst wijt de nederlaag aan de onvrede over het kabinetsbeleid. De VVD verloor een zetel en ging naar vijf. Net zo veel als de SP, die twee zetels won. De Fryske Nasjonale Partij, coalitiegenoot van PvdA en CDA, bleef steken op vier. (Jurre van den Berg)

Sander de RouweBeeld anp

Drenthe: een versnipperd politiek landschap

Ook in Drenthe kreeg de PvdA een forse tik. De partij ging van twaalf naar zeven zetels en werd nipt voorbijgestreefd door coalitiegenoot VVD. De liberalen komen ook uit op zeven zetels, maar haalden 149 stemmen meer. 'Drenthe kleurt blauw', aldus VVD-lijsttrekker Henk Brink. Dat is voor het eerst sinds 1946. Maar VVD en PvdA verliezen wel hun meerderheid in de Provinciale Staten.

'We hebben flink op onze donder gekregen. Ons past nu bescheidenheid', zei PvdA-lijsttrekker Ard van der Tuuk. Behalve de onvrede over het kabinet heeft de weerstand tegen de windmolens die in de Veenkoloniën moeten komen ongetwijfeld een rol gespeeld. Het resultaat in Drenthe is een versnipperd politiek landschap. Het CDA werd met zes zetels de derde partij, de SP ging van vier naar vijf en D66 van twee naar vier. (Jurre van den Berg)

Zeeland: CDA 'écht winnaar'

De christelijke partijen zijn de grote winnaars geworden in Zeeland. Het CDA werd de grootste partij (6 zetels), de SGP won een zetel (5 zetels). 'Nu zijn we écht winnaar', jubelde CDA-lijsttrekker Kees van Beveren. 'We hebben 2000 stemmen meer dan de SGP. Geweldig. Het is even geleden dat we de grootste partij waren.'

CDA en SGP zitten beide in het provinciebestuur. Hun coalitiegenoten PvdA en VVD kregen een flinke dreun van de Zeeuwse kiezer. De PvdA verloor zelfs drie zetels. De sociaaldemocraten boekten in Terneuzen en Hulst bijna 50 procent verlies. De VVD wist de schade nog beperkt te houden. De liberalen verloren maar één zetel en komen uit op zes zetels in de Zeeuwse Provinciale Staten.

Ook de lokale partijen behoren tot de verliezers. Dat is vooral het gevolg van ruzies en versplintering. De voormalige leider van de Partij voor Zeeland, Johan Robesin, speelde vier jaar geleden nog een hoofdrol in Den Haag toen hij door premier Rutte in het Torentje werd uitgenodigd.

Zijn nieuwe partij Provinciaal Belang Zeeland haalde onvoldoende stemmen voor een zetel in de staten. De Partij voor Zeeland zakte terug tot slechts één zetel.

Robesin reageerde teleurgesteld: 'Dit is het effect van problemen bij de Partij voor Zeeland, dat doorwerkt bij drie lokale partijen. Kiezers hebben niks met ruzie en trekken hun conclusie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden