Vijf vragen

Wat valt er vandaag te kiezen in de Verenigde Staten?

Amerika gaat vandaag naar de stembus voor een nieuw Congres. President Obama dreigt vleugellam gemaakt te worden. Vijf vragen over de 'midterm elections'.

Pieter Hotse Smit
Het Capitool in Washington DC, waar de Senaat en het Huis van Afgevaardigden zetelt. Beeld afp
Het Capitool in Washington DC, waar de Senaat en het Huis van Afgevaardigden zetelt.Beeld afp

Wat kiest Amerika vandaag?

Twee jaar na de presidentsverkiezingen krijgen Amerikanen in de tussenverkiezingen ('midterm elections') de kans om de verhoudingen in het Congres opnieuw te verdelen. Het Amerikaanse Congres bestaat uit de Senaat en het Huis van Afgevaardigden. Voor beide wordt vandaag gestemd. Ook wordt in 36 staten gestemd voor een nieuwe gouverneur, een soort premier op deelstaat niveau.

De Senaatsverkiezingen zijn het belangrijkst. De kans is groot dat de Republikeinen daar een meerderheid behalen. Volgens Fivethirtyeight.com, dat diverse Amerikaanse peilingen combineert, is die kans groter dan 75 procent. Omdat de Republikeinen sinds 2010 de meerderheid hebben in het Huis van Afgevaardigden en die zeer waarschijnlijk behouden, zou een Republikeinse Senaatsmeerderheid Barack Obama vleugellam maken in zijn laatste twee jaar als president. Het hele Congres wordt dan gedomineerd door zijn Republikeinse tegenstanders.

Wat doet het Congres?

Het Congres is de wetgevende macht en fungeert als tegenwicht van de president. De leden van de Senaat en het Huis van Afgevaardigden zijn belast met het maken van wetsvoorstellen. Als een wet in beide 'huizen' een meerderheid van stemmen heeft, wordt die ter goedkeuring naar de president gestuurd. Hij kan de wet proberen tegen te houden door een veto uit te spreken. Gebeurt dat, dan kan het Congres alsnog proberen de wet erdoor te krijgen. Daarvoor is dan een tweederde meerderheid nodig in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden.

In theorie hebben beide 'huizen' evenveel macht. In de praktijk geniet een senator meer aanzien dan een lid van het Huis van Afgevaardigden.

President Barack Obama in het Witte Huis. Beeld ap
President Barack Obama in het Witte Huis.Beeld ap

Waarom bestaat het Congres eigenlijk uit twee huizen?

De Senaat telt honderd leden, twee voor iedere Amerikaanse staat. Senatoren vertegenwoordigen dan ook hun eigen staat. Omdat sommige staten veel meer inwoners herbergen dan andere, is de vertegenwoordiging naar inwoneraantal in de Senaat vrij scheef. Montana, met nog geen miljoen inwoners, heeft in de Senaat net zo veel zeggenschap als Texas, met meer dan 20 miljoen inwoners.

Om dat recht te trekken is er het Huis van Afgevaardigden, de Tweede Kamer van de Amerikaanse volksvertegenwoordiging. De 435 plekken in het Huis van Afgevaardigden zijn per staat verdeeld naar inwoneraantal en vertegenwoordigen daarmee de burgers.

De Democraten bezitten op dit moment 53 van de honderd zetels in de Senaat, de Republikeinen 45. Van de 435 zetels zijn er nu 233 Republikeins, 199 Democratisch.

Als de Democraten in het hele Congres een minderheid krijgen, is dat dan voor vier jaar?

Nee, want niet in alle staten wordt vandaag gestemd voor de Senaat. In 36 van de vijftig staten worden senatoren gekozen voor een termijn van zes jaar. De overige senatoren worden over twee jaar gekozen, waardoor de verhoudingen dan weer anders kunnen liggen. Het Huis van Afgevaardigden wordt iedere twee jaar in zijn geheel gekozen. Dus ook daar kan het tij over twee jaar weer keren.

Dit systeem is frustrerend, omdat iedere twee jaar het circus opnieuw begint, waardoor politici voortdurend met campagnevoeren bezig zijn. Bovendien hebben Amerikaanse kiezers er een handje van hun regering in een houdgreep te nemen door bij Congresverkiezingen de zittende president af te straffen om dat ze niet tevreden zijn. Als die vervolgens moet opboksen tegen een Congres vol vijanden, klagen ze dat hij niet veel voor elkaar krijgt. Een vicieuze cirkel die ook nu dreigt: minder dan 45 procent is tevreden met Obama.

Wat betekent een Congresminderheid voor Obama's laatste twee jaar?

Mocht men in beide huizen straks inderdaad Obama afstraffen en de Democraten in beide huizen een minderheid bezorgen, dan dreigen twee lange jaren voor de president. Een periode waarin hij zijn beloofde nieuwe immigratiewet zeer waarschijnlijk niet door het Congres krijgt.

Ook zijn verworvenheden komen op het spel te staan. Zoals de revolutionaire zorgwet, die Obamacare wordt genoemd. Daarmee hoopt hij de geschiedenisboeken in te gaan. Niet dat de wet meteen ingetrokken zal worden door een Republikeins Congres, maar Obamacare aanzienlijk uitkleden kunnen ze wel.

Lees hier meer over de risico's voor Obama.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden