Analyse

Wat valt er te leren van dankwoordkoningin Streep?

De politieke boodschappen achter ontvangstspeeches

Bij de Golden Globes deed Meryl Streep voor hoe je dat doet, speechen over Trump. Wat kunnen haar collega's ervan leren? De Volkskrant laat wetenschappers en experts aan het woord over de methode-Streep.

2017: Oeuvreprijs bij de Golden Globes Foto getty

Vermoedelijk dankt Meryl Streep de nominatie voor haar rol als vals zingende operazangeres in Florence Foster Jenkins aan haar speech tijdens de Golden Globes-uitreiking, waar ze vorige maand een oeuvreprijs kreeg overhandigd. De speech over een zekere presidentiële bullebak, die ze niet bij naam noemde. Ze begon hees, nerveus. Wapperend met een spiekbriefje ('ik ben eerder dit jaar mijn verstand kwijtgeraakt') memoreerde ze het 'optreden' dat haar dit jaar het meest beroerde. Ferm: 'Niet omdat het goed was, er was niks goeds aan.'

De opnamen van de speech gingen de wereld over, werden veelvuldig gedeeld en besproken; de 45ste president van de VS noemde Streep de volgende ochtend 'overschat'. Op dat moment was de stembus voor de Academy-nominaties nog vijf dagen open. Dit is zeer gunstig voor Streeps Oscarkansen, constateerden Hollywoodinsiders. En sneu voor collega Amy Adams, die vooraf een grotere (en dubbele) kans werd toegedicht op een nominatie voor haar aandeel in Nocturnal Animals en Arrival. Adams viel af en Streep collecteerde haar twintigste Oscarnominatie.

Ook bij de Oscars rekent - of hoopt - men op enige ophef, tijdens de galashow zondagnacht in het theater aan Hollywood Boulevard in Los Angeles. Academy-president Cheryl Boone Isaacs deed vorige week een oproep tijdens de Oscarlunch, waar de opgedirkte genomineerden bijeenkwamen voor de jaarlijkse groepsfoto: spreek je uit. 'We weten allemaal dat er wat lege stoelen in de zaal zijn, en dat maakt de leden van de Academy tot activisten!'

Ze doelde op de Iraanse cineast en eerdere Oscarwinnaar Asghar Farhadi. Die is dit jaar genomineerd voor The Salesman, maar liet weten thuis te blijven toen president Trump zijn inreisverbod voor Iraniërs invoerde. Ook hoofdrolspeler Taraneh Alidoosti blijft om die reden weg. Farhadi's drama, een favoriet in de categorie beste niet-Engelstalige film, wordt op de dag van de uitreiking vertoond op Trafalgar Square in Londen. Vermoedelijk zal Farhadi middels een videoboodschap van zich laten horen.

De producenten van de galashow, dit jaar met televisiepresentator Jimmy Kimmel als gastheer, benadrukken in interviews met Amerikaanse media herhaaldelijk dat het wereldwijd live uitgezonden prijsgala géén politieke kleur heeft. 'Voor een boodschap moet je bij bezorgdienst Western Union zijn', citeerde Oscargalaproducent Michael De Luca de Pools-Amerikaanse Hollywoodpionier Sam Goldwyn. Of bij de winnaars, die vrij zijn te zeggen wat ze willen in die paar minuten - of seconden - op het podium. En er is altijd nog het strijkorkest: rap ingezet als de beste haarstylist of beste soundmixer lang van stof blijkt, trager als een betraande ster zijn of haar ziel lucht.

Maar wat er ook gebeurt: Meryl Streep zit zondag in de zaal. De Globes-speech van de 67-jarige actrice verhoogt ook de inzet van de Oscar-speeches. Welke spreker gaat hier nog overheen, of tegenin?

2012: Oscar voor beste actrice in The Iron Lady Foto getty

'Ze staat er eerst als een bedremmeld schoolmeisje.'

De Volkskrant vroeg twee wetenschappers, een speechcoach, een actrice en een castingagent het (voorlopige) hoogtepunt in Streeps oeuvre te analyseren. Wat valt er te leren van de regerend dankwoordkampioen?

Jaap van Ginneken, oudhoogleraar psychologie: 'Ze is schor, dat wonderlijke gegeven maakt dat ze extra kwetsbaar overkomt. Ze staat er eerst een beetje als een bedremmeld schoolmeisje, terwijl dit een actrice is op de top van haar roem. Ze heeft zich voorbereid, maar ze oogt authentiek - daar wil ik niks aan afdoen. Op een gegeven moment zit er een hapering in haar speech. Het lijkt op een snik, maar kán ook gewoon een ademhalingsongelijkheid zijn. Dat heeft effect op de zaal.'

Lars Duursma, speechcoach en oud-wereldkampioen debatteren: 'Haar speech is indrukwekkend, maar ook ineffectief. Mensen die het al met haar eens waren vinden dit mooi. Voor mensen die ze zou moeten willen overtuigen werkt het averechts. Ze richt zich tot de Hollywood-incrowd. En ze doet alsof Amerikanen zonder Hollywood- of buitenlandse invloed vervallen tot football- en vechtsportkijkende tokkies. Het blijkt ook niet te kloppen: juist in die vechtsportcompetities zijn ongelofelijk veel buitenlanders actief. Zonde, de rest van de speech was heel mooi.'

Hans Kemna, castingkoning: 'Een groot actrice die een act opvoert. Maar fantastisch hoor. Als zij spreekt is Hollywood muisstil! Kan iedere acteur dit? Nou, Halina Reijn zie ik het ook wel doen. En Meryl Streep meent het hoor. O, absoluut. Die stem, dat ze verkouden is of zo. Hees. Ik moest daar erg om lachen. Waarschijnlijk wás het ook zo, maar ze weet hoe ze het inzet. Hou ik van, kuurtjes van grote actrices.'

Halina Reijn, actrice: 'Ze duwt de boodschap niet door je strot. Er zit altijd iets van zelfspot in. En juist omdat ze zich heel goed heeft voorbereid, kan ze doen alsof alles op dat moment ontstaat. Sowieso heeft ze een gezicht als een blank canvas, dat helpt ook mee. Die ogen waar je in mag. Om zo puur over te komen als Meryl Streep, móét je wel techniek hebben. En dan wordt het toch ook echt, ondanks die gekunsteldheid van zo'n awardshow.'

David van Leeuwen, hoogleraar spraaktechnologie: 'Wat je als toeschouwer zo raakt is het 'echte' eraan. Een beetje hetzelfde effect dat Jan Terlouw onlangs teweegbracht in De Wereld Draait Door. Nu zijn er aanwijzingen dat de speech van Streep wel degelijk goed voorbereid is. Zo weet de regie telkens precies op tijd de acteurs die ze noemt in beeld te brengen. Haar dictie is uitzonderlijk goed, weinig onaffe zinnen. Het hese in de stem blijft de hele speech aanwezig, maar is aan het begin wellicht iets benadrukt om het punt te maken. Wat opvalt is dat Streep zegt dat ze er een briefje bij moet houden, maar dat blijkt uiteindelijk niet nodig. Hierdoor lijkt het des te knapper.'

1980: Oscar voor beste vrouwelijke bijrol in Kramer vs. Kramer Foto getty

Zo haalde Meryl Streep uit naar president Trump zonder zijn naam te noemen

'Vergeef me. Ik ben afgelopen weekend mijn stem kwijtgeraakt door te schreeuwen en te jammeren.' (...) 'Amy Adams is geboren in Vicenza, Italië. En Natalie Portman is geboren in Jeruzalem. Waar zijn hun geboortecertificaten? En de prachtige Ruth Negga is geboren in Addis Abeba, Ethiopië, opgegroeid in Londen - nee, in Ierland, meen ik. En ze is hier genomineerd voor een rol als meisje in een provinciestadje in Virginia. Ryan Gosling, zoals alle bijzonder aardige mensen, is Canadees. En Dev Patel is geboren in Kenia, opgegroeid in Londen en zit hier vanavond dankzij zijn spel als Indiase man die opgroeide in Tasmanië. Dus Hollywood krioelt van de buitenstaanders en vreemdelingen. En als we ze er allemaal uitschoppen, hebben jullie niks meer om naar te kijken behalve football en vechtsport.' (...) 'Er was één optreden dat me verbaasde dit jaar. Het zette zijn klauwen in mijn hart. Niet omdat het goed was, er was niks goeds aan. (...) Het was het moment dat degene die uit was op de meest gerespecteerde zetel van ons land een gehandicapte verslaggever imiteerde. (...) Het brak mijn hart. En ik krijg het nog steeds niet uit mijn hoofd, omdat het geen speelfilm was. Het was echt.'

Trump ontkent de aantijgingen. Hij imiteerde niet de handicap van reporter Serge Kovaleski van The New York Times, maar beeldde slechts diens gedraai om de waarheid uit met armgewapper. Dat de president vaker vreemd met zijn armen wappert om tegenstanders die zich zogenaamd in bochten wringen uit te beelden, is waar: er bestaat beeld van. Ook zei Trump Kovaleski niet te kennen, noch op de hoogte te zijn van diens spierziekte. Dat laatste klopt niet volgens Kovaleski: ze spraken elkaar meermaals in het verleden.

De 45ste president van de VS is een fanatiek volger en Twitter-criticus van het jaarlijkse gala. In 2015 stoorde hij zich aan de winst van de Mexicaanse cineast Iñárritu en diens Birdman. 'De Oscarnacht was geweldig voor Mexico. En waarom ook niet? Ze zetten ons toch al af, meer dan welk land ook.'

Tijdens het gala van 2014 bood hij vanaf de bank zijn diensten aan: 'Ik zou de Oscars zelf moeten presenteren, enkel om de boel een beetje op te schudden - dit is niet goed!'

1983: Oscar voor beste actrice in Sophie's Choice Foto Bettmann Archive

Drie Oscars, drie speeches

1980, voor Kramer vs. Kramer
Streeps eerste Oscar en direct een klassieker in het genre vanwege de spontane uitroep 'holy mackerel!' (heilige makreel). Geen poespas verder: even verlegen de cast en crew eren en weer af.
Kloktijd 38 seconden.

1983, voor Sophie's Choice
Streep laat heerlijk schutterig haar speechbriefje vallen, schiet in de lach. Dan klinkt een perfect getimed en geëmotioneerd 'oh boy!', plus diepe oerkreun. De voltallige filmwereld krijgt haar dank en liefde.
Kloktijd 2 minuten en 41 seconden.

2012, voor The Iron Lady
Na de staande ovatie: 'O, kom op zeg! Ik had het gevoel dat ik half Amerika kon horen zuchten: o nee. Niet zij weer.' Gelach in de zaal, vervolgens dankt Streep - met perfecte snik - haar echtgenoot, haarstylist en overige dierbare collega's.
Kloktijd 2 minuten en 32 seconden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.