Wat valt er nog te halen in de Eredivisie?

De eredivisie trapt dit weekeinde af. De competitie heeft de zorgen. Het is een opleidingsinstituut waar de talenten vertrekken nog voor ze examen hebben gedaan. Een divisie gevangen tussen opleiden en presteren.

Beeld Guus Dubbelman

De emigranten uit de eredivisie, met Depay, Clasie en Wijnaldum, zouden bij aanvang van het seizoen 2015-2016 vermoedelijk gemakkelijk winnen van de immigranten, met hun virtuele elftal (zie graphic). Per saldo is de eredivisie opnieuw verzwakt, in kwalitatief opzicht.

Als de eredivisie Fort Nederland was, was er weinig aan de hand met ons voetbal. Dan zouden we gezellig tegen elkaar voetballen. Ajax - Roda. NEC - PEC. De Graafschap - Vitesse. We zouden alles met elkaar delen, zwelgen in spanning en sensatie of ons ergeren aan klunzigheid. Op het eind zouden we de winnaar bejubelen of verguizen.

Niemand buiten het fort zou weten dat wij gemiddeld de meeste doelpunten maken van Europa, met bijna 20 duizend man per wedstrijd relatief het meeste publiek trekken en gemiddeld de jongste spelers opstellen, van ruim 24 jaar. En de eredivisie is daarbij meestal spannend, vond ook 86 procent van de ondervraagden in een supportersonderzoek.

We zouden kunnen besluiten nooit meer te voetballen tegen een ploeg van buiten het fort, om ons zelfrespect te koesteren. We hoefden geen frustrerende vergelijkingen te trekken met het buitenland.

Uittocht

Maar evenmin als Europa een fort is met één soort mens, van één ras of van één kleur, is de eredivisie een fort van één soort voetballer. De eredivisie is een luchtig kasteel, met veel opwinding op de binnenplaats, in de kerkers en rond de kantelen. En de ophaalbrug strekt zich uitdagend uit over de slotgracht. Iedereen loopt in en uit. De hoogste bieder haalt de beste strijders weg.

Bijna bijbelse proporties had de uittocht deze zomer. Buiten de grens is het mooier, zonniger, groener en rijker. Voetballers zoeken naar opwinding en geld, of gewoon naar uitdagingen, naar betere medespelers. Voetbal is een wereld van hedonisme en exhibitionisme, met acteurs wier houdbaarheidsdatum beperkt is.

Depay, Wijnaldum, Chery, Clasie, Kieftenbeld, Moisander, Johannsson, Hoedt, Berghuis, De Roon, Uth, Tighadouini, Bjelland, Castaignos en al die anderen; ze zeiden: 'ik vertrek', vaak tot droefenis van de liefhebber. Al die emigranten hadden gehoord, gelezen of gezien dat het elders geweldig is.

Beeld De Volkskrant

AZ, derde vorig seizoen, verloor zes basisspelers na het succes. Zes op elf. Esteban, Hoedt, Poulsen, Gudelj, Berghuis en Johannsson. Gelukkig is AZ een club met een wonderlijke vitaliteit, een handige scouting en een goede opleiding.

Na het bijna-faillissement in 2009 is alweer een KNVB-beker gewonnen, is dus de derde plaats behaald en is AZ afgelopen seizoen gekroond tot club met de beste opleiding. AZ is bovendien de beste Nederlandse Europese deelnemer van de laatste jaren. In dat beeld past de plaatsing voor de laatste voorronde van de Europa League, deze week.

Kampioen PSV zag drie sleutelspelers vertrekken, Vitesse ook een stuk of zes. Het gaat zo snel, met komers en vertrekkers, dat zelfs de beroemde seizoengids van VI alweer achterhaald is als die op de deurmat valt. Kijk bijvoorbeeld naar die vermoedelijke opstellingen, met Boëtius (Basel) nog bij Feyenoord en Johannsson (Werder) bij AZ. Ze zijn alweer weg.

Hollandse zuinigheid

De nieuwe eredivisie voetbalt met veel Nederlanders en draagt het stempel van Hollandse zuinigheid. De competitie verjongt waar dat niet meer mogelijk lijkt en laat de opleidingsfabriek op volle toeren draaien, hoewel tegen de emigratiegolf bijna niet valt op te scholen.

In dat regiment vertrokken spelers bij AZ zit eigenlijk het hele transferbeleid verpakt. Esteban transfervrij naar Turkije (Trabzonspor), Hoedt transfervrij naar Lazio, Poulsen transfervrij naar PSV, Gudelj voor een miljoen of 6 naar de nationale topclub Ajax, Berghuis (Watford) voor 6 miljoen naar de onderkant van de Premier League en Johannsson naar de Duitse subtopper Werder Bremen, voor naar schatting 5 miljoen. Vervangers zijn zelf opgeleid of relatief goedkoop aangetrokken.

Bijna overal is meer geld dan in Nederland, waar begrotingen op orde horen te zijn en waar de uitgesproken voorliefde voor kunstgras deels is ingegeven door geld: het is goedkoper in het onderhoud, hoewel de kunstgrasvelden in de eredivisie dramatisch scoren in de onderzoeken onder spelers. Pragmatisme verslaat idealisme. Met zichtbare tegenzin, als het om kunstgras gaat, zei de nieuwe Feyenoorder Dirk Kuijt dat hij zich moet 'aanpassen aan de omstandigheden'.

Beeld Guus Dubbelman

Zo is dat met hele competitie: aanpassen aan de omstandigheden. Wie terugkomt, als opvolger van een emigrant, is doorgaans nog jonger, dan wel een wat oudere herintreder: Kuijt dus, Elia, Heitinga, Moreno. Een vastgelopen carrière, het inlossen van een oude belofte, de loopbaan thuis afsluiten, het kunnen redenen zijn voor terugkeer.

Wat overblijft is een eredivisie waarbij het woord ere onder druk staat. Ere doet het hoogste vermoeden, een aura van routine of rijpheid. Maar wat is nog hoog en wat is rijp?

Kijk alleen naar het verloop van deze week. Dinsdag: een superjeugdig Ajax verliest van Rapid Wien. Donderdag: Oranje duikelt uit de top-10 van de FIFA-ranglijst, naar 12, bijna vier jaar na het kortstondige verblijf op de eerste plaats.

Cruciaal seizoen

In zekere zin is het een cruciaal seizoen. In september blijkt of Oranje het EK bereikt, in wedstrijden tegen IJsland en Turkije, die minimaal vier punten moeten opleveren.

Opleiden en presteren tegelijk blijkt bijna ondoenlijk. Wie opleidt, werkt ergens naartoe. Op de middelbare school mag de leerling van 4 vwo ook nog geen examen doen. Dat proces, van examen doen op het juiste moment, staat in de eredivisie steeds meer onder druk, terwijl op de tribune de wijsneuzen zitten met hun scherpe oordeel.

Maar het zijn niet alleen journalisten die kritiek uiten. Koeman zei deze week, bij zijn bezoek van Southampton aan Vitesse, dat de verhoudingen zoek zijn, Frank de Boer gaf het zelfs toe bij Ajax. Te veel jeugd. Het gaat te snel, met te veel tegelijk. Feyenoord, de laatste jaren gered dankzij de opleiding, lijkt zelfs bezig met een 'correctie', door tal van ervaren spelers van buitenaf aan te trekken.

Technisch manager Jelle Goes van de KNVB sloeg alarm. We moeten punten halen in Europa, om niet te ver weg te zakken. De eredivisie hield onlangs een aantal denksessies. De bazen van de competitie vragen zich af of het genoeg is om de eredivisie als een soort 'rookie'-competitie te presenteren. Dat jeugdige karakter is aantrekkelijk, maar ook vrijblijvend.

Brits talent

De volgende trend is trouwens saillant: heel jonge Nederlandse talenten vertrekken nog steeds naar opleidingen van Engelse topclubs, zoals onlangs de 16-jarige Donyell Malen van Ajax. Maar Britse tieners komen deze kant op. 'Een schitterend talent', zegt scout Piet de Visser over Dominic Solanke, een jongen van 17 van Chelsea. Hij staat straks bij Vitesse in de spits.

Vitesse huurde de Britten Lewis Baker, Isaiah Brown en Dominic Solanke van moederclub Chelsea. Zelfs rivaal NEC heeft een jongeling van Chelsea mogen lenen: Todd Kane, ook een Brit. Heerenveen huurt Luka Zahovic, de zoon van oud-international Zlatko. Cambuur: Valmir Berisha, een veelbelovende Zweed. In Nederland krijgen ze kansen, het land waar Suarez, Ronaldo, Romario en Ibrahimovic hun internationale loopbaan begonnen.

Brown, van Vitesse dus, adviseerde Engelse jeugd zijn geluk te beproeven in een land als Nederland. Een paar Nederlandse clubs jagen nog op een jonge vleugelspits van Tottenham, Nathan Oduwa. Want dacht u dat een Engelse tiener de kans krijgt bij Chelsea? In de top van Engeland geldt alleen de keiharde wet van het winnen, zelfs voor de vroegere opleidingstrainer Van Gaal bij Manchester United.

Financieel

In financieel opzicht is de eredivisie afgehaakt, zelfs ten opzichte van de Championship (het tweede niveau in Engeland) en de Tweede Bundesliga. Salarissen in met name Engeland zijn dankzij astronomische tv-gelden tot bizarre hoogten gestegen.

De Daily Mail stelde vast dat het gemiddelde salaris in de Premier League ongeveer 2,3 miljoen pond is, grofweg 3,3 miljoen euro.

Dat is ongeveer twaalf keer het gemiddelde in de eredivisie, dat de laatste jaren is teruggelopen tot ruim onder de drie ton. Dat is nog steeds riant, maar in geen verhouding meer tot het buitenland. Heitinga en Kuijt leveren fors in om de club van hun hart te dienen.

Eiland

In zekere zin is de eredivisie wel degelijk een fort, een eiland. Want, overdreven gesteld: niemand is geïnteresseerd in ons voetbal. Ja, wijzelf, door te juichen voor onze favoriete club. En de scouts, want die stropen de velden af, omdat altijd weer talent opstaat. Maar het grote tv-geld gaat aan Nederland voorbij en wij, de consumenten, willen bovendien niet veel betalen voor voetbal op tv. FOX presenteerde een paar jaar geleden het nieuwe live-contract. Een miljard, dat klonk ongelooflijk, maar het was over twaalf jaar uitgesmeerd. Het is in feite een schijntje, ten opzichte van de tv-gelden die ze elders betalen.

En de tv bepaalt het succes. Grote geldschieters uit verre windstreken komen af op mondiale uitstraling. Toeschouwersaantallen zijn niet meer doorslaggevend voor begrotingen. Ajax trekt gemiddeld meer publiek dan Liverpool, Manchester City of Chelsea, maar die clubs komen overal in de wereld op tv. Wat moet een sjeik, met alle respect, met FC Groningen, nog afgezien van de vraag of Groningen een sjeik wil?

Simon Kuper, een journalist die in Nederland woonde en schrijft voor onder meer de Financial Times: 'Het geld komt van de tv, want daarmee bereik je het grote publiek. Wereldwijd groeit het aantal potentiële tv-kijkers snel. De VS, China, India en Indonesië vormen 45 procent van de wereldbevolking. Ook naar die landen is het voetbalvirus overgeslagen. Die mensen gaan echt geen eredivisie kijken. De Premier League is goed voetbal, in de wereldtaal Engels, met traditionele stadions. Het is over voor Nederland.'

Dat is een droeve constatering. Misschien is het daarom handig om af en toe de ogen te sluiten voor datgene wat zich buiten de grens afspeelt. Het komende seizoen kunt u in Fort Nederland genieten van optredens van onder anderen Roland Alberg, Riechedly Bazoer, Dabney dos Santos, Bartholomew Ogbeche, Jeff Stans, Marko Vejinovic, Vincent Vermeij, Jarchinio Antonia, Henk Veerman, Oussama Tannane, Navarone Foor, Ryan Thomas, Davy Pröpper, Mitchell Paulissen, Hakim Ziyech, Sébastien Haller, Marvelous Nakamba en Tyrell Ondaan.

En wie weet, wordt Feyenoord weer eens kampioen.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden