Analyse Trump en Kim

Wat Trump en Kim kunnen leren van Nixon en Mao

Volgende week dinsdag treffen de Amerikaanse president Trump en de Noord-Koreaanse leider Kim elkaar in Singapore. Zit er weer zo'n historische doorbraak aan te komen als in 1972?

Nixon in China of Reagan ontmoet Gorbatsjov in Reykjavik: al vóór president Trump Kim Jong-un de hand heeft geschud, wordt zijn top met de Noord-Koreaanse leider van komende dinsdag in Singapore vergeleken met die historische doorbraken. Er is een havik, geen duif, voor nodig om vrede te brengen. 

Nixon, die bekendstond als een anticommunistische ijzervreter, verraste de wereld in 1972 met zijn bezoek aan de Volksrepubliek China. Daar keuvelde hij gezellig met de Chinese partijleider Mao Zedong over filosofie, vrouwen, de voorliefde van de Grote Roerganger voor rechtse politici en de dreiging van de Sovjet-Unie. De ontmoeting maakte een einde aan het diplomatieke isolement van de Volksrepubliek China, die tot dan toe nauwelijks een rol op het wereldtoneel speelde.

‘Stralende Zon’

Of Trump het net zo goed zal kunnen vinden met de Stralende Zon’, zoals Kim Jong-un in eigen land wordt bezongen,  valt te bezien. Er zijn wel overeenkomsten. Mao gebruikte het aanhalen van de banden met de VS als tegenwicht tegen de Sovjet-Unie, waarmee China een paar jaar eerder bijna in oorlog was geraakt. Ook Kim Jong-un wil af van zijn diplomatieke isolement en de afhankelijkheid van zijn grote buur. Ditmaal is dat China, dat het straatarme Noord-Korea met olie- en voedselleveranties op de been houdt.

Net als Nixon is Trump ook een Realpolitiker, misschien niet uit intellectuele overtuiging, maar gewoon als handelaar: het maakt niet uit met wie je een deal sluit, als het maar in je voordeel is. Het grote verschil is dat Nixons nationale veiligheidsadviseur Henry Kissinger, de kampioen van de Realpolitik, in het diepste geheim al een jaar lang bezig was het bezoek aan China voor te bereiden. Geen president moet naar een top met een tegenstander gaan zonder dat hij weet wat er aan de andere kant van de berg is’, vatte Nixon het later samen.

Ditmaal verliep de aanloop naar de top op zijn Trumps: een kakofonie van beledigingen op Twitter (Little Rocket Man’), bedreigingen met fire and fury’ en dan opeens weer het compliment dat Kim Jong-un een eerzaam man is. Hij zegde het bezoek luidkeels af om vervolgens weer triomfantelijk te melden dat de ‘historische’ top -- met alvast ‘volgens veel mensen’ de bijbehorende Nobelprijs voor de Vrede -- toch zou doorgaan.

Achter de schermen bracht Mike Pompeo, Trumps nieuwe minister van Buitenlandse Zaken, twee bezoeken aan Pyongyang. Volgens Pompeo heeft Trump maandenlang briefings gehad over de militaire en economische details van de kwestie, maar volgens de nieuwssite Politico is er geen overleg van de Nationale Veiligheidsraad geweest met minister van Defensie James Mattis erbij.  John Bolton, de superhavik die Trump twee maanden geleden tot nieuwe nationale veiligheidsadviseur benoemde, mocht er zelfs niet bij zijn toen de president vorige week de Noord-Koreaanse gezant Kim Yong Chol in de Oval Office ontving.

Een ‘ander narratief’

In deze bewerking van de foto van de historische ontmoeting tussen de Chinese leider Mao Zedong en de Amerikaanse president Nixon in 1972 legt kunstenaar Gordon Belray net andere accenten. Hij plakte specifieke gezichtsuitdrukkingen van ander beeldmateriaal op het origineel om een ‘ander narratief’ te vertellen: Mao als ervaren, charismatische leider, die een wat onnozel lachende Nixon vorsend en wantrouwend opneemt. Terwijl de Chinese premier Zhao Enlai (links) en Henry Kissinger ( tweede van rechts) op de oorspronkelijke foto een bijrol spelen, geeft Belray ze meer aanzien. ‘Ze zijn duidelijk intelligenter en hebben door wat hier gebeurt’, aldus Belray. ‘Ik wil mensen laten nadenken en reflecteren over het heden via het verleden.’

Trump zelf maakt zich geen zorgen over de vraag of hij wel goed beslagen ten ijs komt. Ik geloof niet dat ik me erg veel hoef voor te bereiden. Het gaat om je houding. Dit is geen kwestie van voorbereiding. Het gaat om de wil om iets gedaan te krijgen’, zei hij donderdag op een vraag van een journalist.

Raketschild

Diezelfde zonnige kijk op de situatie baarde de medewerkers van president Reagan ook zorgen bij de haastig voorbereide top met Sovjetleider Michaïl Gorbatsjov in Reykjavik, die de Amerikanen zagen als een opstapje naar een echte topontmoeting in Washington waar de twee leiders harde noten zouden kraken over hun kernarsenalen. Ook Reagan stond niet bekend als liefhebber van al te gedetailleerde technische briefings en net als bij Trump waren zijn medewerkers vaak benauwd dat hij in zijn enthousiasme van het afgesproken pad zou afdwalen.

Dat gebeurde ook bijna toen Gorbatsjov hem in Reykjavik overviel met het voorstel alle kernwapens af te schaffen, maar uiteindelijk wees Reagan Gorbatsjovs voorstel toch af omdat deze eiste dat de Amerikaanse president dan ook zijn plannen voor een raketschild in de ruimte (SDI) zou laten vallen. Ook al mislukte de top, de bijeenkomst legde wel de basis voor latere kernwapenakkoorden.

Daarbij hielp dat Reagan en Gorbatsjov elkaar mochten, iets dat we bij Trump en Kim Jong-un niet hoeven te verwachten. Geen van beiden is gewend dat hij wordt tegengesproken: Trump stuurt tegensprekers de laan uit, Kim Jong-un gaat nog wat verder. De bijeenkomst kan ook op een ontploffing uitlopen als Trump zich bedrogen voelt door Little Rocket Man

In vergelijking met Nixon staat Trump ook voor een lastiger taak. Hij moet Kim Jong-un ervan overtuigen dat hij zijn levensverzekering - zijn complete kernarsenaal - moet inleveren in ruil voor de toezegging dat de VS hun wapens weghalen van het Koreaans schiereiland. Ongetwijfeld zal de Noord-Koreaanse leider daarbij denken aan wat de Libische leider Muammar Kadhafi is overkomen nadat hij zijn kernwapenprogramma had opgedoekt. 

Tegelijk moet Trump opletten: de Noord-Koreaanse leiders staan erom bekend dat ze hun kernwapenprogramma gebruiken als een manier om het Westen geld af te troggelen.  In 1992, in 1994, in 2002 en 2005, keer op keer braken de Noord-Koreanen hun belofte hun kernwapenprogramma en raketproeven te staken in ruil voor economische hulp. Maar als gewiekste zakenman denkt Trump te kunnen voorkomen dat Kim Jong-un, zoals de Amerikanen zeggen, hem dat paard nog eens gaat verkopen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.