Wat te doen met 3,2 miljoen Syrische vluchtelingen?

Sinds de start van de burgeroorlog in 2011 zijn Syrische vluchtelingen uitgegroeid tot een mondiaal probleem. Ze vormen wereldwijd de grootste groep vluchtelingen. Nu de omliggende buurlanden aangeven de druk niet meer aan te kunnen, klopt VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR bij Europa op de deur.

Syrische vluchtelingen in Athene wachten tot ze verder kunnen trekken naar andere Europese landen. Beeld afp

'Dit is niet alleen de grootste humanitaire crisis van de afgelopen decennia, het is ook de grootste bedreiging voor veiligheid en vrede', sprak Antonio Guterres, hoofd van de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties UNHCR in oktober. 'Het is een wereldwijde dreiging.'

Bijna 10 miljoen Syriërs zijn sinds 2011 huis en haard ontvlucht. Het grootste gedeelte is ontheemd in eigen land en zoekt een veilig onderkomen in de delen van Syrië waar de situatie nog wel leefbaar is. Maar naar schatting zoeken zo'n 3,2 miljoen vluchtelingen hun heil in het buitenland. En dat is zo langzamerhand een probleem aan het worden.

Vandaag vindt in Genève een VN-conferentie plaats die zich buigt over de vraag wat te doen met zo veel mensen die niet terug kunnen naar hun geboorteland zolang de oorlog daar voortwoedt - een oorlog waarvan het einde voorlopig nog niet in zicht is. UNHCR wil dat voor het eind van 2015 de rijke, ontwikkelde landen ten minste 5 procent van het totale aantal Syrische vluchtelingen een permanente opvangplek heeft geboden.

130 duizend Syriërs

Dat komt neer op 160 duizend vluchtelingen, maar UNHCR maakt zich vandaag in Genève hard voor 130 duizend Syriërs die de opvang het hardst nodig hebben. Nederland heeft toegezegd aan 250 door de VN geselecteerde vluchtelingen uit vluchtelingenkampen een gegarandeerde opvangplaats te bieden.

Het gaat daarbij om vluchtelingen die zeer kwetsbaar zijn, bijvoorbeeld omdat ze medische zorg nodig hebben, of omdat ze in hun thuisland tot een vervolgde groep behoren. Ook mensen die martelingen hebben doorstaan, dienen met voorrang een plek te krijgen in een gastland.

Het Syrische vluchtelingenkamp Nizip in het Turkse Gaziantep. Beeld anp

Het gaat hier niet alleen om opvang, of om wat in de volksmond 'bed, bad en brood' is gaan heten. De vluchtelingen die door UNHCR geselecteerd worden komen in aanmerking voor hervestiging, dat wil zeggen dat ze een permanente verblijfsstatus krijgen. Op deze manier vinden jaarlijks 500 'uitgenodigde vluchtelingen' hun weg naar Nederland, waarvan dit jaar dus de helft uit Syrië.

Dat aantal komt nog bovenop de Syrische vluchtelingen die op eigen houtje hun weg naar Nederland vinden. Momenteel wachten 9.664 gevluchte Syriërs in asielzoekerscentra op een verblijfsverguinning. Dat is met 39 procent van het totale aantal asielzoekers de grootste groep in Nederland.

'Er komen nu al veel meer vluchtelingen zelfstandig naar Nederland', zegt Annemiek Bots van VluchtelingenWerk Nederland. 'Het aantal is behoorlijk gestegen ten opzichte van vorig jaar, met name het aantal Syriërs. Tot en met september waren in 2014 7.552 Syriers die hier asiel aanvroegen.' In 2013 waren dat er nog 2.600.

Unhcr-baas Antonio Guterres op de VN-conferentie in Genève. Beeld ap

Grenzen open

Guterres van de UNHCR riep Europese landen al eerder op hun wetten te versoepelen en de grenzen open te stellen voor Syrische vluchtelingen. Omdat veel Syriërs uit wanhoop vaak levensgevaarlijke oversteken maken of hun lot in de handen van mensensmokkelaars leggen, moet het makkelijker worden om via legale wegen Europa binnen te komen, meent Guterres. Drama's met gezonken vluchtelingenboten zouden op deze manier voorkomen kunnen worden.

Maar de grootste druk komt van Jordanië, Libanon en Turkije, die als grootste gastlanden aangegeven hebben geen plek meer te hebben voor nog meer Syriërs die de oorlog in eigen land ontvluchten. Dat is veel, de druk is hoog. In Jordanië maken gevluchte Syriërs bijna een kwart uit van de totale bevolking. Het land stuurt inmiddels gevluchte Syriërs terug naar hun eigen land. Ook Libanon heeft na de instroom van 1,1 miljoen Syriërs de grenzen dichtgegooid.

Syrische vluchtelingen demonstreren voor een verblijfsvergunning in Athene. Beeld afp

Vandaar dat de VN een beroep doet op andere landen, en met name op Europa. UNHCR, gesteund door andere hulporganisaties zoals Amnesty International en Oxfam, hoopt dat andere landen het voorbeeld zullen volgen van Duitsland, dat voorop loopt door maar liefst 30 duizend Syrische vluchtelingen uit te nodigen voor een vaste verblijfstatus.

Maar, zo schreef Duitsland-correspondent Rolf Bos vandaag in de Volkskrant, daar zijn lang niet alle Duitsers blij mee. De autoriteiten kunnen de toestroom nauwelijks aan, burgers protesteren.

Ook Nederland zit niet echt te wachten op meer Syriërs. Dat bleek toen een motie die eerder dit jaar nog werd aangenomen om via de VN nóg 250 extra Syriërs op te nemen vorige maand toch sneuvelde. Staatssecretaris Fred Teeven besloot het voorstel niet uit te voeren en kon daarmee rekenen op steun van de PvdA. Nederland barst al uit zijn voegen, was zijn argument.

Het is dus de vraag hoe het vandaag in Genève af zal lopen. Maakt de regering plaats voor nog enkele honderden Syriërs? 'Nederland steekt wel wat mager af', vindt Bos. 'Er is acute nood voor 130 duizend vluchtelingen. 250 is gezien de hoge nood wel erg weinig.' Naar verwacht zal later vandaag bekend worden of Nederland bereid is de hoge nood wat te verlichten.

Syrische kinderen in een vluchtelingenkamp in Kilis aan de Turks-Syrische grens. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden