Analyse Verzet tegen Johnsons 'Brexit-Coup'

Wat rest de Britse remainers: straatprotest? Noodwet? Klagen bij de rechter?

De politie probeert woensdagavond een eind te maken aan een anti-Brexit-protest bij het parlementsgebouw in Londen. Beeld AP

Wat nu? Wat is de aangewezen manier om een No Deal-Brexit tegen te houden nu Boris Johnson de knuppel in het parlementaire hoenderhoek heeft gegooid? Dat was de grote vraag op de dag na de historische beslissing van de Britse premier om het Lagerhuis tijdelijk buitenspel te zetten.

Verzet op straat en internet

Het personeel van Downing Street moest woensdagavond de achteruitgang nemen. Duizenden boze demonstranten hadden zich voor de poorten verzameld om het vertrek van de premier te eisen. Momentum, de corbynistische jeugdbeweging van Labour, organiseert komende zaterdag in meerdere steden anti-Johnson-blokkades en protesten. Een petitie tegen de schorsing van het parlement was donderdag al anderhalf miljoen keer ondertekend. Typerend was dat Labour een eigen internetpetitie organiseerde, die tevens bedoeld leek om gegevens van kiezers te verzamelen. 

Terwijl brexiteers gloedvol spraken over de slimme tactische zet van de premier, konden EU-gezinden amper hun emoties en woede in toom houden. De jeugdboekenschrijver Philip Pullman zag zich gedwongen een tweet te verwijderen waarin hij had beweerd dat de naam ‘Johnson’ als vanzelf de woorden ‘strop’ en ‘dichtstbijzijnde lantaarnpaal’ oproept. In Ierland kwam minister Michael D’Arcy in problemen door een tweet waarin hij Johnson vergeleek met Oliver Cromwell, de Engelse landvoogd die in de 17de eeuw verantwoordelijk was voor grote wreedheden in Ierland. 

Labour-politici riepen op tot burgerlijke ongehoorzaamheid, bezetting van het parlement en zelfs een landelijke staking. In het blad Prospect vergeleek de linkse historicus Richard Evans het Groot-Brittannië van de laatste jaren met de Duitse Weimar-republiek, met het verdagen van het parlement als hedendaagse equivalent van de brand in de Rijksdag.

Anti-Brexit supporters tijdens het protest. Beeld AP

Verzet in het Lagerhuis

Oppositieleider Jeremy Corbyn heeft gezegd dat hij aanstaande dinsdag, de eerste zittingsdag na het zomerreces, meteen wil beginnen met het opstellen van een noodwet die een No Deal-Brexit moet voorkomen. De socialist lijkt dit te verkiezen boven het laten vallen van de regering – wat merkwaardig is, omdat hij al maanden om nieuwe verkiezingen smeekt. Hij zal genoeg steun krijgen van andere parlementsleden, onder wie EU-gezinde Conservatieven, maar de vraag is of er genoeg tijd is. 

Na één zittingsweek begint de schorsing en pas in de derde week van oktober keert het parlement terug om met de algemene beschouwingen te beginnen. Op 10 Downing Street zouden plannen circuleren om de Britten een extra vrije dag te geven, wat nóg een zittingsdag minder zou betekenen. Tevens wordt erover gedacht het Hogerhuis, dat nu overwegend EU-gezind is, uit te breiden met nieuwe, eurosceptische lords. Hiermee willen brexiteers wraak nemen op EU-gezinde parlementsleden die eerder dit jaar met ongeschreven regels en conventies hebben gebroken om de Brexit tegen te werken. Tijdens een ontmoeting in Helsinki bracht Defensieminister Ben Wallace premier Johnson in verlegenheid door, zonder te beseffen dat zijn microfoon aan stond, tegen een Franse collega te zeggen dat het besluit om het parlement naar huis te sturen wel degelijk met de Brexit te maken had.

Verzet bij de rechter

Kan de rechterlijke macht als scheidsrechter fungeren bij de strijd tussen de uitvoerende en de wetgevende macht? Meteen na Johnsons beslissing namen EU-gezinde politici en activisten advocaten in de arm. Ook oud-premier John Major heeft gezinspeeld op een juridisch gevecht. Een gang naar de rechter werd ook na het referendum gemaakt, toen de regering buiten het parlement om de Brexit wilde uitvoeren.

Indertijd oordeelde het Hooggerechtshof dat het Lagerhuis een stem moest krijgen, wat heeft geleid tot de huidige impasse. Of het succes kan worden herhaald, is volgens voormalig opperrechter Lord Sumption nog maar de vraag. De man die de bijnaam ‘The Brains of Britain’ draagt, twijfelt aan het nut van een nieuwe juridische strijd, omdat wat Johnson heeft gedaan weliswaar politiek discutabel is, maar niet onrechtmatig.

Topadvocaat Lord Pannick daarentegen meent dat het regeringsadvies aan de koningin om het parlement te verdagen misschien wel onrechtmatig is. Wanneer de rechter de klagers gelijk geeft, wacht Johnson, zo beweerde Pannick in The Times, de politieke pendant van het lot dat koning Karel I in 1649 ten deel viel. De autocratische vorst werd door de parlementariërs onthoofd nadat hij de volksvertegenwoordiging buitenspel had gezet om zijn eigen politieke doeleinden te verwezenlijken.

Verzet in Schotland

Opnieuw heeft de Conservatieve Partij een aansprekende vrouwelijke politicus verloren. In Edinburgh maakte Ruth Davidson bekend dat ze terugtreedt als leider van de Schotse Conservatieven. Het is een functie die Davidson, de eerste openlijke homoseksuele partijleider op de Britse eilanden, sinds 2011 met succes heeft vervuld. Onder haar leiding beleefden de Tories een opmerkelijke wederopstanding. Schotten die tegen onafhankelijkheid waren stroomden massaal naar de Conservative and Unionist Party. De jeugdige en welbespraakte Davidson, die naar een gewone openbare school is geweest en in het leger heeft gediend, werd zelfs gezien als toekomstig premier van het Verenigd Koninkrijk. 

Nu echter heeft de 40-jarige politicus besloten zich te wijden aan de opvoeding van haar zoontje van tien maanden. De harde Brexit-koers onder Boris Johnson, met wie ze in de aanloop naar het EU-referendum een memorabel debat heeft gevoerd, heeft haar lust om in de politiek te blijven niet vergroot. Woedend was ze ook toen Johnson staatssecretaris voor Schotland David Mundell, een goede vriend van haar, eind juli verving door de brexiteer Alister Jack. Zonder de alom geroemde Davidson zullen de Schotse Tories het weer moeilijk krijgen, helemaal na een No Deal-Brexit. Het betekent dat de Britse Unie door Davidsons vertrek weer wat minder hecht is geworden.

LEES MEER

De ‘coup’ van Boris Johnson lijkt vooral een slimme provocatie die moet leiden tot nieuwe verkiezingen
Het verdagen van het parlement tot vlak voor de Brexitdeadline lijkt vooral een slimme provocatie van Boris Johnson te zijn. Een ingecalculeerde motie van wantrouwen leidt tot nieuwe verkiezingen, die hij met vertrouwen tegemoetziet. 

‘Onze politici zijn als het ware per ongeluk irrationeel’
Als opperrechter sprak Lord Sumption zich uit over de Brexit, als advocaat was hij de ster van het civiele recht en altijd schrijft hij over zijn geliefde Middeleeuwen. Een gids vol geschiedenis.

Ook SNP-leider Nicola Sturgeon lijdt nederlaag bij Britse verkiezingen
Niet alleen Theresa May, maar ook haar Schotse aartsvijand Nicola Sturgeon heeft een gevoelige nederlaag geleden bij de Britse parlementsverkiezingen. Uit ergernis over de naderende Brexit stuurde de Schotse minister-president Sturgeon aan op een nieuw referendum over onafhankelijkheid voor Schotland, maar de kiezers lieten duidelijk weten dat ze daar niets voor voelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden