Wat politieke betrokkenheid van celebrities in VS écht opleverde

Viel dat even in dorre aarde, die bedroefde selfies van celebrities na de overwinning van Trump. Al die sterren hadden bij de elitaire kliek willen horen. Foute boel.

Sterrenechtpaar Beyoncé en Jay Z tijdens een concert voor Hillary Clinton, op 4 november in Cleveland. Beeld getty

Die foto die werd genomen net ná het mediamomentje van Lady Gaga bij de Trump Tower, die zegt eigenlijk nog het meest. We zien Lady Gaga in een glanzende wagen, naast een chauffeur van gorillaformaat. Het geblindeerde raampje toch maar even open, zodat iedereen het gekwetste hoofd van de zangeres kan zien: de ogen gesloten, de handen in stille berusting gevouwen voor het gezicht. Een popster in shock, na de verkiezingsoverwinning van Donald Trump op 8 november.

Tien minuten eerder had Gaga een bordje omhoog gehouden voor de woontoren van Trump. Een protestbord: 'Love Trumps Hate'. Zo liet ze zien aan wiens kant ze stond, om daarna dus weer te vertrekken in haar limo, terug naar haar eigen woontoren.

Het failliet van het artistieke engagement in het nieuwe populistische tijdperk kon eigenlijk niet treffender in beeld worden gebracht. Lady Gaga maakte voor de verkiezingen deel uit van het 'celebrity dream team' van Hillary Clinton, samen met Madonna en Katy Perry. Een juichteam dat na de verkiezingen ineens een club van verliezers was. En dus kwamen de tranen, op Instagram en Twitter. 'Niet opgeven', schreef Madonna bij een foto van haar somberste hoofd, dat toch echt leek op een hoofd van iemand die zojuist wél had opgegeven. 'We ontbranden een nieuw vuur.' Katy Perry dan: 'Zit niet stil. Wij zijn geen land dat zich laat leiden door haat.'

Heel bekend en cultureel Amerika stortte zich op de sociale media, om te laten weten hoe erg die overwinning van Trump was. Snel maar weer wat posten: iets over woede, angst, verdriet, en natuurlijk een leuke foto van jezelf. Maar die ijdele getuigenissen kregen in het licht van de nieuwe maatschappelijke orde ineens een andere lading. Ze lieten vooral zien dat popsterren en acteurs weinig voeling hadden gehad met wat er kennelijk leefde ónder de bovenlaag van het culturele leven. Dat ze deel hadden uitgemaakt van een stokdove elite die zich had afgesloten voor het geschreeuw van de massa. En dat ze slechte verliezers waren, bovendien.

Lady Gaga bij de Trump Tower. Beeld afp

Gekwetste reacties

De gekwetste reacties van de celebs hadden een averechts effect, zo schreef The New York Times twee weken geleden al, omdat ze voor de aanhangers van Trump precies lieten zien waar 'm de pijn zat in de Verenigde Staten. Het land was in tweeën gedeeld, het bestond uit een elite en een ontevreden onderstroom. De sterren hoorden bij de elite en die had het volksgevoel niet begrepen en moest er de komende jaren dus het zwijgen toe doen. Dat had het volk namelijk besloten in het stemhok. De foto's van Lady Gaga en Madonna werden zonder commentaar op rechtse nieuwssites als Breitbart gezet. Genieten voor de Trumpfans, want zij zagen gedoofde sterren, bevoorrechte kunstenaars die hun verlies niet konden accepteren. En dus het bankroet van het culturele engagement.

De verkiezingen in de VS hebben laten zien dat dat engagement een lege huls is geworden, een onmachtig wapen. Want de sterren zelf zijn 'het establishment' geworden, dat bastion van politieke macht waar bijvoorbeeld de popmuziek in de jaren zestig en zeventig nog keihard tegenaan wenste te trappen. In de weken voor 8 november doken de celebs op naast Hillary Clinton, bij tv-programma's en op verkiezingsbijeenkomsten. De comédiennes Amy Schumer en Ellen DeGeneres dansten een lullig dansje met hun favoriete kandidaat. Jay Z trad op bij een Clinton-evenement en zijn vrouw Beyoncé riep het publiek op om toch vooral te denken aan de toekomst van hun kinderen. Over dat van jou hoef je je geen zorgen te maken, dacht de boze Trumpiaan intussen voor de tv. Hij zag het culturele establishment schouder aan schouder met de dynastieke macht en raakte aleen maar meer overtuigd van zijn eigen gelijk.

Nog erger was het verkiezingsspotje dat acteur James Franco maakte voor Clinton. Een genante liefdesverklaring. 'Haar lach is opgenomen in de collectie van het Smithsonian Instituut', aldus Franco, die naakt onder een douche vandaan stapt en een handdoekje rond zijn gebeeldhouwde Apollo-lichaam knoopt. Het wachten was op de reactie. 'Kijk, James Franco hoereert zichzelf voor Clinton', schreef de rechtse complotdenkerssite Downtrend. 'Die jongen probeert nog wat ouwe vrijsters op te geilen voor Clinton.' Daar kon hij op wachten, als ster die naast zijn politieke ook nog even zijn fysieke correctheid in beeld wilde brengen.

(Tekst gaat verder onder foto).

De selfie van Madonna na Trumps overwinning.

Afstand van de macht

Het 'gewone' en volgens zichzelf vergeten Amerika zag de toplaag van het culturele leven, ingepakt door de politieke macht. En de sterren zelf deden bar weinig om dat beeld bij te stellen. Nu zijn de tijden veranderd en moet de elite afstand doen van de macht. En moet ook de cultuurelite op zoek naar een nieuw soort maatschappelijke betrokkenheid. Tweets over liefde die haat overwint, werken niet meer, ze zijn betekenisloos geworden. En bovendien: waarom zou een popster of actrice je moeten vertellen hoe te leven en wat te denken? Wat precies geeft Lady Gaga, James Franco of Madonna de morele autoriteit en dus het recht van spreken?

En die vraag mag het artistieke, culturele en medialeven zich ook in Nederland stellen in aanloop naar onze eigen populistische golf, die er maart volgend jaar aan lijkt te komen. Na de verkiezingen in Amerika verzamelde de popwebsite 3voor12 reacties van Nederlandse artiesten. Hoezo eigenlijk? Zijn ze ter zake deskundig? De 'reacties' waren bepaald niet opmerkelijk. Er was hier, net als in de VS, natuurlijk geen 'popster' die riep dat hij blij was met de zege van Trump. Je las wat twitterplichtplegingen en daar mocht je het mee doen.

Beyoncé, Clinton en Jay Z. Beeld getty

Situatie in Nederland

Het lijkt erop dat we hier aan de talkshowtafels ook wel klaar zijn met de gratuite meningen van sterren en BN'ers, vooral nu deskundige meningen over wat er zoal gaande is in de wereld zo nodig zijn. Vorige week discussieerde de talkshowtafel van Humberto Tan bij RTL Late Night over het proces-Wilders. Rond de kaasstengels zaten een Denk-politicus, een acteur, een actrice en mode-ontwerpster en hé, ook nog een meester in de rechten. Deze stak van wal over de Nederlandse 'klaagcultuur' en waagde het zelfs iets ingewikkelds als een wetsartikel te noemen, met nummer en al. Een foto van het gesprek die op de website Geenstijl verscheen, sprak boekdelen: Daan Schuurmans en Bracha van Doesburgh die in ontzetting kijken naar het uitgestreken hoofd van Mr. Hiddema, die een minicollege én een niet zo politiek correcte mening geeft. Alsof ze water zien branden. 'Zo kijkt de grachtengordel als iemand een scheet laat', zette Geenstijl onder de foto. 'En verder alles wat Hiddema zegt.'

Verzoekje van Geenstijl en geestverwanten: of de deskundigen weer wat vaker het woord mogen voeren, zelfs als ze onaangepaste meningen verkondigen. Misschien verklaart dit sentiment ook wel een klein deel van de 'Sylvana-bashing', hoe mensonterend die verder ook is. Simons presenteerde ooit een popprogramma en deed dat heel leuk, maar wat maakt haar nu zo geschikt als politicus van Denk? Wat doen al die presentatoren en BN'ers eigenlijk op onze kieslijsten? Waarom willen mediamensen, zangers en acteurs zo graag doorstoten tot de macht en het establishment? Kunnen ze niet gewoon in hun rol blijven?

Want juist in de kunst, en bijvoorbeeld de popmuziek, ligt een mooie taak in angstige en verscheurde tijden. Grote Amerikaanse liedschrijvers als Woody Guthrie, Bob Dylan en Bruce Springsteen trokken met een schrijfblok door het land, om verhalen te noteren voor liedjes, geschreven vanuit het echte leven. Ze luisterden - een kunst die we met zijn allen lijken te zijn verleerd - en maakten liedkunst met een boodschap, zoals nu bijvoorbeeld Kendrick Lamar en Beyoncé dat doen als ze schrijven over het virulente racisme in de Verenigde Staten.

Lady Gaga net ná haar protest bij de Trump Tower.

Vergeefse hoop

In de aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen had Bruce Springsteen zich enorm opgewonden over de opkomst van Trump. Hij noemde Trump 'een gevaar voor de democratische waarden', maar hij mocht het zeggen. Want Springsteen maakte een leven lang liedjes als Youngstown en Lost in the Flood, over globalisering en de-industrialisatie, vergeten oorlogsveteranen en arbeiders die hun baan verliezen. Precies die mensen die nu hun hoop hebben gevestigd op Trump.

'De oplossingen die Trump biedt zijn natuurlijk schijnoplossingen', zei Springsteen vorige week in een radiotalkshow van The New Yorker. 'Maar ik begrijp wel dat hij daarmee de verkiezingen kon winnen. De problemen zijn jarenlang genegeerd door de politiek, en zeeën van mensen hebben jarenlang tevergeefs gehoopt dat er iets zou veranderen.'

Springsteen had wél geluisterd, en in elk geval iets van de ellende begrepen. En dus een betrokkenheid getoond die net iets verder reikt dan een paar verongelijkte tweets. Of een Instagramfoto van je eigen huilende artiestenhoofd.

Artiesten vóór Trump?

Waren er dan helemaal geen sterren vóór Trump? Toch wel, maar ze vielen niet zo op als het 'dream team' van Hillary Clinton. Worstelaar Hulk Hogan en bokser Mike Tyson verklaarden zich Trump-fan, net als acteur Jon Voight, maar ze werden een beetje uitgelachen. Na de uitslag op 8 november kwam er nog wel een ster van formaat uit de kast: rapper Kanye West. Maar die werd kort na zijn onthulling dat hij graag op Trump had wíllen stemmen, opgenomen met 'geestelijke problemen', en dat was natuurlijk ook geen Trump-reclame.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.