Analyse Noord-Korea

Wat Noord-Korea echt wil? De expert mag het weten

Aan experts geen gebrek die zeggen te weten wat de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un wil. Maar hun oordelen lopen sterk uiteen. Hoe krijg je vat op een regime dat zich doelbewust in mist hult?  

Kim Jong-un in Singapore. Beeld EPA

Is de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un een sluwe strateeg die de Amerikaanse president tot een ontmoeting heeft verleid zonder dat hij daadwerkelijk bereid is zijn kernwapens op te geven? Of is Kim zo zwaar onder druk gezet door de economische sancties dat hij wel moet onderhandelen met Donald Trump?

Wie zijn oor te luisteren legt bij het leger aan Korea-experts dat deze week in Singapore is neergestreken, krijgt de meest uiteenlopende interpretaties te horen over de ware intenties van het Noord-Koreaanse regime. Hoogleraren, (oud-)journalisten, diplomaten en nucleaire experts – allemaal zeggen ze zeker te weten wat Kim echt van plan is.

‘Decennialang was Amerika de grote vijand voor Noord-Korea, maar Kim Jong-un is bereid om de relatie met de VS wezenlijk te veranderen’, zegt hoogleraar John Delury van de Zuid-Koreaanse Yonsei-universiteit maandagmiddag op een debat in het Koreaanse perscentrum in Singapore. ‘Het is duidelijk dat hij af wil van de bestaande cultuur van militarisering en vijanddenken.’

Zijn collega-hoogleraar Robert Kelly, in Singapore op uitnodiging van de BBC, waarschuwt er op Twitter juist voor dat de top op een ‘ramp’ zal uitlopen. ‘Trump geeft de Noord-Koreanen de top die ze al 25 jaar willen; en hij gaat er niets voor terugkrijgen.’

Wie heeft er gelijk?

Weinig landen zijn zo moeilijk te peilen als Noord-Korea, de totalitaire dictatuur die zichzelf bewust heeft geïsoleerd van de buitenwereld. Niet voor niets gaf Kim Jong-il, de vader van de huidige leider, ooit de instructie zijn land ‘in een dichte mist te hullen’, om te voorkomen dat ‘onze vijanden iets over ons leren’.

Die strategie vertaalt zich in de vaak dubbelzinnige propaganda. Het regime kan zichzelf het ene moment presenteren als een ‘vredelievende natie’ die op zoek is naar dialoog, om een moment later de VS weer te bedreigen met een allesverwoestende kernoorlog.

De mist wordt ook in stand gehouden door de vele restricties voor buitenlandse bezoekers. ‘Een van de voornaamste problemen met Noord-Korea is dat je er niet vrij kunt rondlopen en met mensen kan praten’, zegt Fjodor Tertitskiy, een nieuwsanalist bij NK News, een organisatie die betrouwbare informatie over ontwikkelingen in Noord-Korea probeert te vergaren. ‘Je wordt er ter plekke dus niet veel wijzer over de toestand van het land.’

Een alternatief is om met gevluchte Noord-Koreanen te spreken, en dan met name vluchtelingen die een hoge positie in de Noord-Koreaanse partij bekleedden, zoals Thae Yong-ho, de voormalige tweede man op de Noord-Koreaanse ambassade in Londen, die vorig jaar overliep naar Zuid-Korea. Die zei in diverse interviews dat ‘Noord-Korea zijn kernwapens nooit zal opgeven’. Het probleem hiermee is wel dat ook Thae niet tot de absolute top rond Kim Jong-un behoorde. Hoe weet hij wat er (echt) in het hoofd van Kim omging?

De meeste experts die de machinaties van de Noord-Koreaanse elite willen begrijpen, zijn aangewezen op analyses van inlichtingendiensten en, gek genoeg, de staatspropaganda die via kranten, toespraken en het staatspersbureau doorsijpelt. ‘Het is weliswaar propaganda, maar dat wil niet zeggen dat er geen feitelijkheden in staan’, zegt Tertitskiy. ‘Bovendien leer je ook veel door oude en nieuwe propaganda te vergelijken.’ 

Ook de nieuwjaarstoespraken van Kim herbergen vaak belangrijke hints. Tertitskiy steekt naar eigen zeggen ook veel op door kranten en tijdschriften te lezen die onder de Koreaanse gemeenschap in Japan worden verspreid, omdat de censuur daar minder sterk is. ‘Zo kunnen we zien dat de Noord-Koreanen op zoek zijn naar investeerders, omdat daar in de kranten in Japan om wordt gevraagd.’ Nu Noord-Korea zoveel in het nieuws is, neemt de vraag naar experts in de media toe, wat de kwaliteit van de analyses vaak niet ten goede komt. De vermaarde Korea-experts David Kang (University of Southern California) klaagde vorige week over ‘een lawine aan ongeïnformeerde deskundigen’.

Om een goede duider van Pyongyang te worden, heb je volgens Tertitskiy ‘jaren van studie van de Noord-Koreaanse geschiedenis en cultuur nodig’ en dien je de Koreaanse taal – en vanwege de nauwe banden met het buurland ‘bij voorkeur ook het Chinees’ – machtig te zijn. Als je die criteria hanteert, vallen de meeste westerse experts al af. Onder de Korea-watchers zijn bijvoorbeeld veel nucleaire experts die ook een mening hebben gevormd over de intenties van Pyongyang. ‘Nucleaire wapens, Noord-Korea en Trump; het is natuurlijk een gouden combinatie in nieuwsland, iedereen wil er over horen. Maar dat betekent nog niet dat deze mensen gekwalificeerd zijn’, aldus Tertitskiy.

Wat Kim echt wil, zal dinsdag moeten blijken in Hotel Capella in Singapore, wanneer de Korea-watchers voor even zwijgend moeten toekijken.

De twee hoofdkampen

Pessimisten:

Noord-Korea zal zijn zorgvuldige opgebouwde kernwapenarsenaal nooit opgeven. Dat Kim nu wil onderhandelen, is omdat hij de economie wil ontwikkelen. Hij hoopt dat door zijn diplomatieke offensief de sancties worden teruggeschroefd en dat buurlanden China en Zuid-Korea weer gaan investeren in Noord-Korea. Weliswaar zegt Kim dat hij wil ‘denucleariseren’, maar we weten allemaal dat als puntje bij paaltje komt, daar niks van terecht gaat komen. Kim is en blijft een wrede, onbetrouwbare dictator die honderdduizenden mensen in strafkampen gevangen houdt. Zolang dat niet verandert, moet je geen zaken met hem willen doen. Beter is het om het land met sancties en een isolatiepolitiek onder druk te houden.

Wie: Remco Breuker, Robert Kelly

Optimisten:

De Noord-Koreanen willen veranderen en ze zoeken naar een manier om dat te doen, maar dat is niet eenvoudig. Ze voelen zich al decennialang bedreigd door de VS en zijn bondgenoten en het wederzijdse wantrouwen is hardnekkig. Pyongyang zag het ontwikkelen van kernwapens als een veiligheidsgarantie – en daarin hebben ze niet helemaal ongelijk. De enige manier om de impasse te doorbreken is toenadering. Het opgeven van de kernwapens is mogelijk, maar wel als Kim er de tijd voor krijgt. Door interactie met Noord-Korea en de ontwikkeling van zijn economie zal het land zich steeds meer openstellen voor de buitenwereld. Dan zal het ook mogelijk zijn de mensenrechtenschendingen aan te kaarten. Meer druk en sancties hebben niet gewerkt, nu is het tijd om iets anders te proberen.

Wie: John Delury, David Kang

Cruciale Koreaanse begrippen bij onderhandelingen

Wie met Noord-Korea onderhandelt, moet omgaan met een geschiedenis, een cultuur, een mentaliteit. ‘In de ogen van het Amerikaanse publiek is het Noord-Koreaanse bewind gek, gewelddadig en onberekenbaar’, schrijft de Noord-Korea-expert Scott Snyder in zijn boek Negotiating on the Edge: North Korean Negotiating Behavior. ‘Geen mensen met wie je kunt onderhandelen.’ In werkelijkheid zit er volgens hem een ratio achter, bepaald door de ideologie en psychologie van het land – waardoor de onderhandelaars helemaal niet zo onvoorspelbaar zijn. Hieronder een lijst van Koreaanse begrippen die meespelen.

Juche: onafhankelijkheid. Dit is de existentiële leidraad van Noord-Korea. Het ‘kluizenaarskoninkrijk’ is niet gediend van buitenlandse inmenging. Na de bevrijding van de Japanse kolonisator besloot verzetsstrijder Kim Il-sung, de grootvader van de huidige leider, dat Noord-Korea nooit meer onder het juk van een vreemde macht zou leven. Dit verklaart de ontwikkeling van kernwapens en de weigering die op te geven: zo kan de ‘garnaal tussen de walvissen’ (oud Koreaans spreekwoord) overleven. De Noord-Koreaanse jaartelling, die begint met de geboorte van vader des vaderlands Kim Il-sung (1912 is jaar 1), heet dan ook Juche-Tijd.

Punuigi: sfeer. De belangrijkste factor die bepaalt of onderhandelingen slagen, aldus Snyder. De Noord-Koreanen houden niet van protocol en worden graag informeel. Dat kan leiden tot harde scheldpartijen, maar ook tot gezelligheid – zeker in onderonsjes buiten de onderhandelingstafel. Het opbouwen van relaties is dus belangrijk, en dat kan buiten diplomatieke kanalen om gaan (zie: basketballer Dennis Rodman). Hoe slecht Donald Trump ook is voorbereid: als het klikt met Kim, dan is er al een grote stap gezet.

Kibun: gezelligheid. Als de punuigi goed is, dan is er kibun. Een zakelijke maar hartelijke sfeer, onderdeel van de Aziatische netwerkcultuur. Zeker niet uitgesloten, met Trump.

Kojip: koppigheid. Het tegenovergestelde van kibun. De kont tegen de krib. Dit is waar onderhandelingen met Noord-Korea vaak op uitdraaien. Als ze vinden dat er onmogelijke eisen worden gesteld zullen ze zich hardnekkig verzetten. Dit leidt tot de jarenlange moeizame onderhandelingen in de jaren negentig en de jaren nul.

Ch’emyon: je gezicht redden. Op geen enkele manier mag het lijken alsof Noord-Korea concessies doet tegenover de grote vijand (zo ziet het volk Amerika nog steeds). Een eventueel akkoord moet totale gelijkwaardigheid uitstralen. Dat betekent dat woorden als ‘inspecties’ moeten worden vermeden; ‘de continuering van waarborgen’ kon wel, in een eerder akkoord. Ook hebben de Noord-Koreanen een hekel aan voorwaardelijke taal: als A, dan B. Als Noord-Korea zijn raketten opgeeft, versoepelen de Verenigde Staten de sancties. Beter: Noord-Korea geeft zijn raketten op en de Verenigde Staten versoepelen de sancties.

Kosaeng: slachtofferschap. Noord-Korea ziet zich graag als underdog, voortkomend uit het Calimerogevoel. Als de onderhandelingen mislukken, is het zeker de schuld van de ander. Maar dat zal Trump ook zeggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden