Wat niemand beseft: Kok vertrekt

Een emotioneel moment voor de PvdA: vandaag neemt Ad Melkert het stokje over van partijleider Wim Kok. Elders liepen zulke overdrachten uit op debacles, dus loopt de PvdA op eieren....

Het wordt een tranentrekkende toespraak vandaag van scheidend politiek leider Wim Kok. De emotionele cynicus, zoals Kok zichzelf in kleine kring noemt, heeft het er moeilijk mee. Ze moeten vooral niet gaan denken dat hij al weg is, als Ad Melkert vanmiddag het stokje van hem overneemt.

De mensen in het land hebben het nog niet echt in de gaten, getuige de hoge stand van de PvdA in de opiniepeilingen. Tot verbazing van het campagneteam zet de NOVA-peiling van vrijdagavond de sociaal-democraten op 42 zetels, een voorsprong van ruim zes op de VVD.

Maar de schijnwerper staat sinds 11 september steviger op de minister-president, hij spreekt nog iedere vrijdag op televisie, beweegt zich tussen de Europese leiders in Laken en stuurt dinsdag Nederlandse blauwhelmen naar Afghanistan. Wie niet beter weet, denkt dat hij nooit weggaat.

Toch is er geen ontkomen aan: vandaag begint het einde van het politiek leiderschap van Kok, als hij het woord geeft aan Melkert. Afgelopen zomer vroeg een weifelende Kok zich af: 'Wat betekent dat voor mijn positie?' Zijn vertrouwelingen antwoordden geruststellend: 'Niets Wim, je blijft gewoon minister-president.'

Het zorgvuldig balanceren van de twee PvdA-kopstukken zal bepalend zijn voor het succes. Dat ligt niet meteen voor het grijpen, ze hebben dit voorjaar gemerkt hoe het ook al weer niet moest. Kok kon er toen niet tegen dat hij kritiek van Melkert te verstouwen kreeg over zijn politiek leiderschap.

Volgens Melkert had Kok weliswaar de ideologische veren afgeschud, maar geen zorg gedragen voor het aangroeien van een nieuwe tooi. Hij had volgens zijn kroonprins te weinig geschetst hoe de weg naar het beloofdeland liep. Kok gromde daarna op Bevrijdingsdag wat in de NOS-camera en maakte daarmee zijn ergernis tot opening van het Journaal.

Ze zitten allebei in het campagneteam, Melkert en Kok. Dick Benschop, staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, zegt daarover: 'Het is heel bijzonder hoe actief Wim zich met de campagne bemoeit. Hij heeft de meeste ervaring, hij zet het allemaal in. In het verleden was hij wat geremd vanwege de spanning: hij moest het zelf doen. Dat is nu weggevallen. Ik heb al eens tegen hem gezegd: Wim, je bent onze campagneleider.'

Succesvolle politieke leiders opvolgen is ondankbaar werk in de Nederlandse politiek. De opvolger van Lubbers kreeg op het CDA-partijcongres in 1994 een doosje incasseringsvermogen. Daar waren Elco en Janneke Brinkman zo snel doorheen dat ze kopje onder gingen in het zicht van de haven. Nijpels werd als opvolger van Wiegel al snel aangeschoten wild bij de VVD en sinds Van Mierlo zijn hielen heeft gelicht bij D66 staat zijn tweede opvolger in de peilingen op een ruime halvering.

'De PvdA kan zijn eigen ergste vijand zijn', zegt fractiebestuurslid Marja Wagenaar. 'Als ik om me heen kijk wat mensen elkaar aandoen. Maar van Wim en Ad kan ik me dat niet voorstellen.'

Toch zal Melkert een manier moeten vinden om zich te distantiëren van het kabinet, zonder Kok af te vallen, filosofeert een PvdA-minister. 'Hij moet de successen naar zich toetrekken en zeggen dat het afgelopen moet zijn met de wantoestanden in de volksgezondheid, zijn pijlen richten op de veiligheid, waar nog veel moet gebeuren.'

Er ligt nog een risico op de loer. Kok zal worden ingezet in de verkiezingscampagne. Jos van Kemenade, commissaris van de koningin: 'De nieuwe lijsttrekker kan te zeer in de positie van de afhankelijke komen. Het besef kan postvatten dat Wim Kok de echte grote man is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden