Wat Nederland nodig heeft, is een Beter Dictee

Het Engels hééft niet eens officiële spelling, maar in Nederland werd spellen armpje drukken voor taalsnobs.

Afgehaakt bij Dictee voor ingewijden. Beeld Margriet Oostveen

Het Groot Dictee der Nederlandse Taal is bruut om zeep geholpen door de NTR, terwijl het nog zo populair was bij Volkskrant-lezers. Vraag dat laatste maar aan eindredacteur Pieter Evelein, die bij deze krant de voorronde onder zijn hoede had. Het laatste jaar deden ruim 12.000 Volkskrant-lezers vooral online mee: ruim 3.000 méér dan het jaar daarvoor.

Jammer dat er maar twintig de uitzending vanuit de Eerste Kamer haalden. Alle mensen houden zich vast aan spelling, maar op tv leek die een zaak voor 'prominente Nederlanders' en winnende Belgen.

Pieter vertelt met mededogen over hartstochtelijke mailtjes van lezers die weer buiten de boot waren gevallen. Die zaten 'tóch gewoon klaar, hoor', meldden ze dan: als er 'nog iemand ziek zou worden' konden ze zó naar de Eerste Kamer. Veel mail van moeders ook, namens kinderen, die overal spellingwedstrijden wonnen.

Gruwelijk. Heel goed dat hier een einde aan komt.

Lang deed ik mee aan het Groot Dictee, grotendeels in de twaalf jaar dat het werd geschreven door Volkskrant-redacteur en geestelijk vader van het Dictee, wijlen Han van Gessel. Aan hem dankt u het przewalskipaard. Wie van taal hield, kwam toen nog een aardig eind mee. Maar daarna gingen Echte Schrijvers het Dictee concipiëren. En begon het grote paraderen met vergeten woorden.

In 2013 haakte ik voor altijd af bij Kees van Kooten en zijn 'Przewalskipaardenmiddel'. Zin twee: 'Zulke lammenadige anastrofes vernoemde de criticaster naar zijn tante Betje, in wier postale verbiage een heel aantal zeugmata, polysyndetonsen anakoloeten wiewauwde.'

Knappe satire, die 'je door moest hebben' en dan was je als ingewijde een hele piet. Maar het Groot Dictee was niet de juiste plaats. Dat veranderde van een fijn archaïsch spelletje in een pijnlijk vertoon van uitsluiting.

'Ik heb hetzelfde gevoel', zegt de directeur van het Genootschap Onze Taal Peter Smulders, als ik hem woensdag maar meteen bel om te vragen of ik soms weer overdrijf. 'En de mensen die hier werken ook. Het werd allemaal zo pontificáál.' Het Genootschap Onze Taal is geliefd om zijn Taaladviesdienst, waar vijf taalkundigen fulltime alle mogelijke vragen over taal en spelling beantwoorden: door iedereen te raadplegen via een 0900-nummer en e-mail. Zij weten dus precies wat mensen moeilijk vinden. Bijna jaarlijks halen deze adviseurs zelfs nog fouten uit het Groot Dictee. En toch zijn ze bij de samenstelling van het Dictee nooit geraadpleegd.

'Hahaha, weer niet te doen.' Beeld anp

Ik bel ook Frits Spits, radiopresentator van het wél toegankelijke taalprogramma De Taalstaat: vindt het Groot Dictee verworden tot 'een hoogmis van de ijdelheid', voelde ook gaandeweg meer ergernis: 'Adri van der Heijden had vorig jaar een echt prachtig verhaal, maar ik moest er wel zeven woordenboeken bij gebruiken. Terwijl ik toch een boek per week lees, plus poëzie.'

Wat Nederland nodig heeft, is een Beter Dictee. Zelfs Marc van Oostendorp, verbonden aan het Meertens Instituut, vindt dat. Terwijl hij 'toch geen voorstander van spelling' is, wat je vaker ziet bij eigenwijze taalkundigen. Spelling komt namelijk altijd wel weer goed, is hun opvatting, omdat iedereen nu eenmaal communiceert om begrepen te worden. Zie het Engels: 'Dat hééft niet eens een officiële spelling', zegt Van Oostendorp. Alle dingen waar wij ons hier druk over maken, zoals het liggend streepje, daar heeft iedere krant in Amerika en Engeland gewoon eigen regels voor. 'En opvallend genoeg heeft dát er nu juist voor gezorgd dat de Engelse spelling conservatief blijft.' In Nederland wijzigt de commissie Spelling van de Taalunie de regels iedere tien jaar, als ze met rituele onenigheid in de volgende editie van Het Groene Boekje belanden. Armpje drukken voor taalsnobs, dat zijn weerslag kreeg in het Groot Dictee.

Bij het Genootschap Onze Taal leidde het nieuws over het einde van het Groot Dictee woensdag meteen tot enthousiast beraadslagen. Waarom bijvoorbeeld nog dat plechtig met de hand schrijven, zegt directeur Peter Smulders, nu iedereen toetsenborden gebruikt? Online kun je ook snel corrigeren en dus meer mensen laten deelnemen, bijvoorbeeld via een spannend knock out-systeem. 'Dan doen ook meer jongeren mee, want die zijn vaak gek op spellen.' Zie trouwens ook de immens populaire National Spelling Bee in de VS: een afvalrace waaraan jaarlijks ruim 10 miljoen (!) kinderen meedoen.

Een dictee is altijd een beetje elitair en dat was dus het probleem niet, laat het vooral moeilijk blijven. Maar geef iederéén met plezier in taal weer eens hoop op een kans. Het Groot Dictee is dood: leve het Beter Dictee!

Winnaars van de National Spelling Bee 2016 in de VS. Beeld epa

Meer over taal en het Groot Dictee

Groot Dictee stopt ermee - is dat een goed besluit, en hoe nu verder?
Omroep NTR trekt de stekker uit het Groot Dictee der Nederlandse Taal, omdat het 'ouderwets' is en te weinig kijkers trekt. Is dat een goed besluit, en hoe nu verder?

Directeur Taalunie: 'Hun hebben' is taalkundig gezien zelfs een verbetering (+)
De Taalunie is er niet om voor te schrijven wat je wel en niet kunt zeggen, zegt de nieuwe directeur Hans Bennis. Taal verandert voortdurend, en gelukkig maar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden