Wat moeten ze in politiek Den Haag met deze uitslag?

Uw politieke nieuwsbrief

SP-Kamerleden Renske Leijten (l) en Peter Kwint (m) nemen kennis van de exitpoll. Foto ANP/Piroschka van de Wouw

Goedemiddag. De day after is de dag van veel vragen en weinig antwoorden. Wat zegt de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen over 'Den Haag'? Welke landelijke partijen zijn de winnaars en verliezers? En: hoe kon de peiling van het gelijktijdige referendum over de inlichtingenwet er zo naast zitten?

Het is vandaag ook de dag van een schokkende zelfmoordpoging in de plenaire zaal van de Tweede Kamer. Het was een protest vanaf de publieke tribune tegen de 'criminalisering van cannabis'. Velen in en rond de Kamer zijn ontdaan. De man zou geen ernstige verwondingen hebben.

Hier zijn uw Dagkoersen, alhier op te abonneren.

Foto de Volkskrant

DUIDING VAN DE DAG - I
Landelijke partijen

Doordat bijna 1 op de 3 stemmen woensdag naar een lokale partij is gegaan en de opkomst veel lager is dan bij Tweede Kamerverkiezingen, is het lastig de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen voor de landelijke partijen te duiden. Zo boekt het CDA voor de vierde keer op rij een nederlaag bij gemeenteraadsverkiezingen, maar toch blijven de christendemocraten nog nipt de grootste van de landelijke partijen. 'Veelzeggend', meent Volkskrantverslaggever Frank Hendrickx.

GroenLinks, als grote winnaar uitgeroepen van deze verkiezingen, krijgt (bij 99 procent van de stemmen geteld) met 8,5 procent van de stemmen 514 raadszetels tegen 'grote verliezer' PvdA 546 zetels met 7,4 procent. D66 raakt bijna een kwart van zijn zetels kwijt en komt met 8,9 procent net boven GroenLinks uit. De VVD boekt het meest opmerkelijke resultaat: jarenlang regeringsverantwoordelijkheid dragen en toch winnen. Komt zelden voor.

Voor de SP (100 duizend stemmen minder) is de uitslag reden zichzelf een existentiële vraag te stellen: willen we besturen of hebben we alleen maar succes als we de straat op gaan als actiepartij? De PVV, een jaar geleden de tweede partij van Nederland, deed in 30 gemeenten mee en behaalde daarmee 1,4 procent van de stemmen. In 2014 haalde de partij van Geert Wilders de helft, maar deed dat in slechts 2 gemeenten.

In één opzicht verliezen alle klassieke landelijke partijen van de lokale concurrentie, merkt Hendrickx op. Met steeds minder raadszetels en bijgevolg minder wethoudersposten wordt de kweekvijver van hun politieke talent almaar kleiner. Volg hier het Volkskrantblog over de nasleep van de gemeenteraadsverkiezingen.

Oud-GroenLinksleider Bram van Ojik en zijn opvolger Jesse Klaver vieren de overwinning bij de gemeenteraadsverkiezingen. Foto ANP/Bart Maat

DUIDING VAN DE DAG - II
Aldus campagneleiders

De campagneleiders van VVD, CDA, D66, GroenLinks, SP, PvdA en Leefbaar Rotterdam gingen donderdagochtend met elkaar in debat in Den Haag, zoals de traditie is na elke verkiezing. Dat de lokale verkiezingen vooral vanuit landelijk perspectief werden bekeken is volgens D66 de schuld van de media. Lokale stemmenkanonnen waren er volgens D66-campagneleider Sjoerd Sjoerdsma genoeg. 'Maar de media hebben alleen interesse in landelijke kopstukken.'

Het is bijna een kip-en-ei-verhaal signaleert Volkskrantverslaggever Hessel von Piekartz. Want die landelijke kopstukken worden juist naar voren geschoven om aandacht voor de gemeenteraadsverkiezingen te krijgen. 'Als landelijke leiders niet op de televisie zijn dan is de opkomst ook echt niet hoger dan 40 procent', stelt Ronald Buijt, campagneleider voor Leefbaar Rotterdam. SP-campagneleider Lieke Smits geeft volmondig toe dat ze haar partijleider Lilian Marijnissen juist heeft ingezet, omdat kiezers 'toch stemmen aan de hand van wat ze landelijk zien'.

Opvallend: alle campagneleiders vinden dat ze het geweldig hebben gedaan, ook de verliezers. 'In gemeenten die heel belangrijk voor ons zijn zoals Heerlen en Oss doen we het goed', zegt de SP. 'We blijven de grootste in een aantal gemeenten. We krijgen een tikje maar gaan toch vrolijk naar huis', stelt D66. Dat is kennelijk het voordeel van verkiezingen op 335 plekken: het moet toch wel érgens in Nederland goed zijn gegaan?

Sybrand Buma (CDA) viert met de Tweede Kamerfractie de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen. Foto ANP/Bart Maat

MISSER VAN DE DAG
Referendumpeiling

Het lijkt 'tegen' te worden, de uitslag van het raadgevend referendum over de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv). Weliswaar oogt de voorsprong op 'voor' klein (48,7 procent tegen, 47,3 procent voor met 99 procent van de stemmen geteld), maar de peilingen voorzagen een grote zege voor 'voor'. De weerstand tegen de wet die de diensten meer ruimte geeft om informatie te verzamelen, is daarmee veel groter dan verwacht, constateert Volkskrantverslaggever Ariejan Korteweg. Hoe konden de peilingen er zo naast zitten?

'Ik kan het nog niet helemaal geloven', zegt Peter Kanne van I&O Research. Hij peilde een week geleden nog 30 procent tegenstemmers. 'Dit valt ver buiten de foutmarge.' Ook Ipsos en Kantar Public schatten de tegenstem veel te laag in. Er moet iets in de laatste week tussen hun peilingen en het referendum zijn gebeurd. Maar wat? Heeft het iets te maken met de 'kantklosopmerking' van premier Rutte, zoals chef van de politieke redactie van de Volkskrant, Raoul du Pré, eerder vermoedde?

De peilers zeggen te weten dat kort voor het referendum van woensdag een zeer grote groep kiezers nog twijfelde: doe ik mee en zo ja, kruis ik dan 'voor' of 'tegen' aan? Volgens de opiniepeilers hebben zo'n beetje alle twijfelaars tegen gestemd. Ook zagen ze voor- in tegenstemmers veranderen. Was het Zondag met Lubach, Facebook dat in opspraak kwam, de dubbele afboekingen van ING? Of was het het kantkloseffect? Dan heeft Rutte zijn eigen probleem gecreëerd met zijn als arrogant ervaren vergelijking van referenda met tv-spelletjes en kantklossen - 'ook leuk'.

Wat ook nog kan: het SP-effect. SP-leider Lilian Marijnissen riep op om 'tegen' te stemmen als je tegen het verdwijnen van het referendum bent. In elk geval lijken de tegenstemmers gemotiveerder te zijn dan de voorstemmers. Want in de 45 gemeenten waar geen raadsverkiezingen waren, lag de opkomst veel lager en was het percentage nee-stemmers hoger.

Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken reageert op haar ministerie op de uitslag van het raadgevend referendum over de nieuwe inlichtingenwet. Foto ANP/Remko de Waal

Dagkoersen is de politieke nieuwsbrief van de Volkskrant. Tips of opmerkingen? Mail naar haag@volkskrant.nl. Wilt u deze nieuwsbrief per mail ontvangen? Meld u hier aan: volkskrant.nl/dagkoersen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.