Wat moeten we met oude schoenen?

De schoen is een wegwerpproduct geworden. Jammer van alle lijm die bij de productie wordt gebruikt. Belastend voor het milieu. Waar blijft de composteerbare schoen.

Beeld Han Hoogerbrugge

Kijk in je kast en zie hoeveel schoenen erin staan. Bij de Groenredactie thuis zien we schoenen met een stompe neus die hopeloos uit de mode zijn; behoorlijk afgedragen sneakers en fraaie lage instappers, ooit in de aanbieding gekocht - helaas net iets te klein - en een keur aan sportschoenen. Wat moeten we ermee?

Eerst de nog bruikbare schoenen die we toch kwijt willen. Dat kan via schoenplaats.nl. Oude sportschoenen kunnen worden ingeleverd bij een van de twintig winkels van Run2Day; daar staat een korting op een stel nieuwe tegenover. De oude gaan naar kinderen in townships in Zuid-afrika.

Verder zijn er de inzamelbakken van Sympany, vorig jaar ontstaan uit een fusie tussen KICI en Humana. Sympany profileert zich vooral op de recycling van kleding en textiel. Schoenen komen amper voor op de site van de inzamelaar, maar volgens directeur Marc Vooges zijn ze van harte welkom.

Het bedrijf sorteert de spullen en beoordeelt of ze nog draagbaar zijn. Het is van belang dat mensen hun afgedankte schoenen met de veters of met een elastiek aan elkaar knopen, zegt Vooges. 'Gaat dat mis, dan proberen we in dezelfde zak, container of vrachtwagen zulke 'eentjes' weer te 'paren tot een stel met een linker- en rechterschoen.' In Pakistan wordt voor de verkoop trouwens met groot gemak een maat 44,5 links gekoppeld aan 45 rechts van hetzelfde merk, model en kleur, weet hij.

Cradle-to-cradle-concept

Goed schoeisel verkoopt Sympany aan kringloopwinkels in Nederland of aan partners die ze in Oost-Europa of Afrika opnieuw in omloop brengen. De schoenen moeten nog jaren mee kunnen. 'Met onze partnerorganisaties proberen we te voorkomen dat ze na korte tijd worden afgedankt en alsnog langs de weg belanden', zegt Vooges.

Hergebruik van rubber en leer van volkomen afgedragen exemplaren is lastig. De materialen zijn nauwelijks meer te scheiden omdat schoenen steeds vaker worden gelijmd in plaats van genaaid en gestikt, zegt Femke den Hartog van INretail, de branche-organisatie van onder meer schoenenwinkeliers.

Winkeliers hebben volgens haar weinig invloed op de producenten die veelal vanuit landen als Vietnam, Bangladesh en China opereren. 'We kijken hoe we tot minder gebruik van chemicaliën kunnen komen, maar het is een moeizaam proces dat langzamer loopt dan we willen.'

Fabrikant Nike maakte een paar jaar geleden veel ophef over totaal hergebruik van materialen via het cradle-to-cradle-concept. Daar horen we niets meer van. Wel laat Nike per e-mail dat het werkt aan minder milieubelastende materialen, 'want 60 procent van de ecologische voetafdruk komt door materiaalgebruik'.

Down-cyclen

Toch blijven sportschoenen vooral een zaak van veel rubber en lijm. Recycled plastic, afkomstig van flessen, wordt incidenteel verwerkt in sportkleding. Zo voetbalde het Nederlands elftal op het WK in 2010 in Zuid-Afrika in shirts van PET-flessen.

Oude schoenen vermaalt Nike tot korrels voor sportvelden. Sinds 1990 verzamelde de multinational wereldwijd 29 miljoen paar sportschoenen in via driehonderd Reuse a Shoe-winkels. Ook verving Nike, na lang aandringen van milieu-organisaties, het schadelijke SF6-gas in de verende zolen door onschuldig stikstof in de Nike Air-modellen. SF6 is een 22 duizend keer sterker broeikasgas dan CO2, een wonderlijk idee om dat überhaupt in schoenen te stoppen.

Schoenen tot korrels verpulveren is aardig, maar ook een voorbeeld van down-cyclen. Gezien de snelle wisseling van modes in de schoenenbranche, de problematiek in lagelonenlanden, de lijmen en de ingewikkelde inzamellogistiek, ligt een afbreekbare schoen meer voor de hand. Waarom geen schoen die zichzelf kan afbreken?

Precies dat idee voerde OAT-schoenen uit in 2011 met 'de eerste honderd procent bio-afbreekbare sneakers'. Stop ze na afdanken gewoon in de grond en er bloeien na een paar weken maanden bloemen uit, was de claim. 'Dat kon doordat we bloemenzaden in de tong verstopten', verklapt bedenker en initiatiefnemer Christiaan Maats. Ze bestonden verder uit bioplastic zolen, hennep, vlas en katoen en waren zonder lijm in elkaar te zetten. 'En ze zagen er goed uit ook.'

Recyclebare materialen

Helaas is Maats' merk gestopt wegens 'productieproblemen'. 'Doodzonde dat er geen solide investeerder is gevonden', vindt Nicoline van Enter, directeur van innovatie- en educatie-instituut voor de schoenindustrie SLEM in Waalwijk.

Het recyclen is lastig omdat zulke schoenen vragen om materialen die je kunt stikken en dat is duur. Het instituut werkt voor enkele grote merken aan door robots gestikte schoenen zonder lijm, zegt ze. 'Als eerste stap proberen we ook studenten in onze opleiding ervan bewust te maken van het gebruik van recyclebare materialen.'

Composteerbaar materiaal dat zichzelf afbreekt, is de oplossing, beaamt Van Enter. Als je ze in je tuin stopt, of op je balkon in een bloembak, ben je ook van het inzamelprobleem af. 'Maar de schoenen van maisvezels of kokos moeten er wel goed uitzien en niet teveel met technische argumenten in de markt worden gezet. De massa wil geen geitenwollensokkenschoen.'

Vragen over milieuvriendelijkgedrag of tips voor deze rubriek? groen@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden