Wat moet Rutte doen om schade bonnetjesaffaire te beperken?

'Dit is veruit het zwaarste debat uit mijn politieke loopbaan', zei Mark Rutte bij een vorig debat over de bonnetjesaffaire. Donderdag dreigt een herhaling als de premier samen met de bungelende Ard van der Steur moet aantreden in de Kamer. Vier vragen die de premier moet beantwoorden om de schade te beperken.

Minister Ard van der Steur (R) en minister-president Mark Rutte tijdens het Tweede Kamerdebat over de Teevendeal. Beeld anp

1. Wat wist hij zelf over de Teevendeal?

De premier houdt vol dat hij nooit aan staatssecretaris Fred Teeven heeft gevraagd wat zijn herinneringen waren over de schikking met Cees H.. Onderzoeksjournalist Bas Haan beweert nu stellig dat de premier liegt: Rutte kreeg al in een vroeg stadium van Teeven te horen dat er vele miljoenen mee gemoeid waren.

De oppositie is sceptisch over de versie van Rutte. De premier staat bekend als een control freak, iemand die meteen naar zijn telefoon grijpt als er iets mis dreigt te gaan. In dit geval zou hij dan niet even een belletje naar Teeven hebben gepleegd om te achterhalen wie dichter bij de waarheid zat over de schikking met Cees H.: Nieuwsuur of Opstelten?

De premier vond het naar eigen zeggen 'staatsrechtelijk' niet correct om Teeven te bevragen over zijn vorige functie. Alleen Opstelten mocht dat doen. Een topambtenaar maakte daarnaast een gespreksverslag met Teeven dat in een kluis verdween. Zelfs andere ambtenaren mochten niks van dat verslag weten, omdat er levensgevaarlijke informatie in zou staan - wat later een leugen bleek.

Opstelten besloot dat het geheugen van Teeven 'onvoldoende' was en dat hij de Kamer wél goed had geïnformeerd. De Kamer kreeg nooit te horen dat de staatssecretaris zich juist veel hogere bedragen herinnerde dan de minister Opstelten had gemeld aan de Kamer. Rutte drong er steeds op aan dat Teeven 'buiten de orde' bleef. Niemand mocht met hem praten.

De premier zal donderdag volhouden dat ook hij niets wist van Teevens herinneringen. Probleem is wel dat Haan heeft onthuld dat een raadadviseur van Rutte in maart 2015 de concept-antwoorden op Kamervragen kreeg waarin de herinneringen van Teeven stonden opgeschreven. Het ministerie van Algemene Zaken beweert dat die de premier nooit onder ogen kwamen.

2. Komen er nu geen lijken meer uit de kast?

'Er is op geen enkel moment een beleid geweest dat gericht was op het niet boven water krijgen van alle feiten', zei Rutte bij een eerder debat. 'Dat zeg ik naar eer en geweten.'

De Tweede Kamer zal dit keer de garantie willen dat er niet nog een vervolg komt in de bonnetjesaffaire die zich nu al drie jaar voortsleept. 'Dit straalt op de hele politiek af', is de algehele klacht op het Binnenhof.

Toch zijn er onmiskenbaar losse eindjes. Hoe kan het dat de zeer goed geïnformeerde journalist Haan zo stellig opschrijft dat Rutte liegt over de Teevendeal? Blijkbaar zijn er meerdere bronnen die over die informatie beschikken.

En niemand weet zeker of die bronnen ook in de toekomst anoniem blijven.

3. Waarom benoemde hij Ard van der Steur tot minister?

Meerdere oppositiepartijen verwachten dat Van der Steur vandaag na de eerste termijn zijn vertrek zal aankondigen, omdat hij niet langer het vertrouwen van de Tweede Kamer voelt. Toch heeft Rutte ook bij een aftocht van zijn bewindsman nog wat uit te leggen.

De premier koos er in 2015 doelbewust voor om Van der Steur te promoveren tot minister van Veiligheid en Justitie, hoewel hij wist dat die als VVD-Kamerlid en souffleur van Opstelten nauw betrokken was bij de bonnetjesaffaire. Op het ministerie was het enthousiasme minimaal: de benoeming duidde op een voortzetting van het ancien regime van Opstelten.

Rutte blijft zijn beslissing verdedigen. 'Ik ben nog steeds heel blij met die keuze', zei hij afgelopen zomer. Dat valt bij een eventueel vertrek van Van der Steur moeilijk vol te houden. Er zijn dan bovendien al weer drie bewindspersonen (Opstelten, Teeven en Van der Steur) en een Kamervoorzitter (Anouchka van Miltenburg) gevallen door de bonnetjesaffaire. Wat zegt dat over het leiderschap van Rutte. De oppositie wil 'zelfreflectie'.

Oud-minister van Justitie en Veiligheid Ivo Opstelten (L) en opvolger Ard van der Steur bij het VVD-congres in 2015. Beeld anp

4. Wat wil hij doen tegen de cultuur van spin en rookgordijnen?

Tot dusver heeft Rutte altijd ontkend dat zijn minutieus geleide kabinet wel erg bedreven is in het wegmasseren van onwelgevallige informatie, maar een groot deel van de Kamer ziet de bonnetjesaffaire als een bewijs voor het tegendeel. D66-leider Alexander Pechtold is de 'woordspelletjes van Rutte' zat en ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers wil af van 'de politieke cultuur waarin prestige boven feiten en de waarheid gaat'.

De oppositie eist dat Rutte op z'n minst de 'misleiding' van Van der Steur veroordeelt. De minister vertelde tijdens een eerder debat dat hij als Kamerlid niet alleen maar de souffleur van Opstelten was, want hij zou tijdens een bijeenkomst op het ministerie juist demonstratief zijn weggelopen toen een geheim gespreksverslag op tafel kwam. Wat Van der Steur er alleen niet bij vertelde, was dat hij die informatie een dag eerder al had gekregen.

Als Rutte dat als 'geen nieuws' blijft afdoen, kan het debat van donderdag ook voor de premier grimmige trekjes krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden