REPORTAGE

'Wat moet ik in een kamp? Ik wil naar Duitsland'

Dinsdag begon de ontruiming van vluchtelingenkamp Idomeni, aan de Macedonische grens. De afgelopen maanden woonden hier 11duizend vluchtelingen. Langs de snelweg ontstaan de eerste nieuwe kampen.

Rajad Alhelo met haar dochter Yasmin. Beeld null
Rajad Alhelo met haar dochter Yasmin.

Langs de snelweg worden de bussen uitgezwaaid door dansende anarchisten en clowns met ballonnen. Het schoolreisjesidee dat de vrijwilligers met de beste bedoelingen proberen mee te geven, maakt van de ontruiming van het illegale vluchtelingenkamp Idomeni een surrealistische gebeurtenis; de luide muziek in het zonovergoten landschap verhult niet dat dit geen feestje is.

Verslagen zitten de vluchtelingen in de bus naar een onbekende bestemming. Ze hebben hun verzet gestaakt. Zonder protest zijn ze die ochtend vertrokken. Terwijl de kinderen door de raampjes terugzwaaien naar de springende clowns, houdt de politie de massaal toegestroomde media langs de weg op afstand. Niemand mag in het kamp Idomeni komen, waar dinsdag nu echt de ontruiming is begonnen. 'Orders van bovenaf', zegt een politieagent. 'De operatie mag niet worden verstoord.'

11 duizend vluchtelingen

Bussen rijden af en aan om de vluchtelingen op te halen. Over een paar dagen is het illegale kamp aan de grens met Macedonië leeg. De afgelopen maanden bivakkeerden daar ten minste 11 duizend vluchtelingen die de hoop niet opgaven de grens illegaal over te steken. Het leeuwendeel kiest nu eieren voor zijn geld en laat zich vrijwillig afvoeren naar de nieuwe opvangkampen die de Griekse overheid rond de stad Thessaloniki heeft gecreëerd. Zeker 3.000 vluchtelingen waren al 'verdwenen' voordat de ontruiming begon.

'Wat moet ik in een kamp? Ik wil naar Duitsland', zegt de Iraanse Sara die we enkele honderden meters verderop aantreffen bij een benzinestation. Daar hebben honderden vluchtelingen hun tenten opgebouwd in de schaduw van de benzinepompen en op het parkeerterrein van het aanpalende hotel. Tussen de tenten liggen bergen vuilnis. De eigenaar heeft het opgegeven. 'Wat kan ik eraan doen?', zegt hij terwijl hij zijn schouders ophaalt. Alleen dat ze roken rond de pompen baart hem zorgen. Nieuwe klandizie heeft hij volop aan de vluchtelingen die in grote getale rondhangen in en rond het restaurant.

Buiten de deal gevallen

Toen Macedonië de grens definitief sloot, zijn 50 duizend vluchtelingen op het Griekse vasteland vast komen te zitten. Zij vallen buiten de deal die Europa met Turkije sloot over de bootvluchtelingen op de eilanden. De Griekse overheid heeft onder druk de opvangkampen verbeterd en toegezegd alle vluchtelingen te registreren als asielzoeker. De hoop is dat de zogenoemde relocatie – de verdeling van 160 duizend vluchtelingen uit Griekenland en Italië over de lidstaten – dan eindelijk op gang komt. Tot nog toe zijn nog geen duizend vluchtelingen uit Griekenland opgehaald.

Aan de aandacht ontsnapt

Langs de snelweg naar Idomeni zijn de afgelopen maanden meerdere nieuwe kampen ontstaan. Ze heten naar de namen van de benzinestations: 'EKO' of 'BP'. 'Hara' is vernoemd naar het gastvrije hotel. In 'EKO' komt Halima op ons afgerend. 'Kijk mijn zusje', roept ze wijzend naar de pasgeboren baby in een draagwieg. Vader Nafeh serveert thee op een tafeltje van een boomstam met karton erop, de rest van de familie zit op de grond voor een tentje rond een pan gebakken eieren.

De vluchtelingen in de nieuwe kampen lijken aan de aandacht van de Griekse autoriteiten te zijn ontsnapt. De Syriër Nafer wil graag naar een officieel kamp, maar hij heeft in de twee maanden dat hij hier zit nog nooit iemand gezien. Stiekem de grens over is voor hem geen optie met een baby. Hij wacht tot er een oplossing komt. Ondertussen gaat het leven door. Halima huilt omdat haar bal is afgepakt, voor de tent verderop doen vrouwen de was in een teiltje. Het wasmiddel is hun, zorgvuldig afgepast op een kartonnetje, aangereikt door de buren.

Asmaa met haar dochter Jana. Beeld null
Asmaa met haar dochter Jana.

Ontruiming

In Idomeni is de ontruiming inmiddels goed op gang. Zeker duizend vluchtelingen zijn dinsdag al opgehaald. Volgens de hulporganisaties die ook nog maar met minimale bezetting mochten blijven, is het rustig verlopen. 'Het instappen verloopt wel chaotisch. We zien erop toe dat families niet van elkaar worden gescheiden', zegt Gabriele Casini van Save the Children. 'En we proberen informatie te geven. Niemand weet waar ze naartoe worden gebracht. Zelfs de buschauffeurs weten het niet.'

Die geheimzinnigheid is in het belang van de vluchtelingen, vertelt een woordvoerder van het Griekse Coördinatiecentrum voor de Vluchtelingencrisis. Bij de ontruiming van de Griekse haven Piraeus enkele weken terug liepen vluchtelingen, hulpverleners, bouwvakkers en media elkaar voor de voeten. 'Het was een chaos.' De Griekse overheid hoopt dat de vluchtelingen elkaar overtuigen zich in officiële kampen te vestigen als ze aan den lijve ondervinden dat de faciliteiten nu veel beter op orde zijn. 'Er was geen vertrouwen in de overheid, dus waren ze vatbaar voor smokkelpropaganda dat de grens bij Macedonië wel weer open gaat. Ze gaan nu zien dat ze zich in de officiële kampen wél echt kunnen registreren en aanmelden voor de asielprocedure in een lidstaat van Europa.'

Samar met haar dochter Sedan. Beeld null
Samar met haar dochter Sedan.

Talloze pogingen

De Syriërs in kamp Hara geloven er niets van. Rond een vuurtje, waar een pan soep pruttelt, rookt een groep jonge mannen de waterpijp. Ze willen naar Duitsland, waar hun vrouwen al zitten. 'Mijn eerste kind is daar geboren, ik heb haar nog niet kunnen zien', vertelt een man. 'Wat als ze mij naar Zweden sturen?' De mannen durven het niet aan zich te laten registreren. Ze hebben al zes keer geprobeerd de grens over te steken. 'Over een paar dagen proberen we het weer.'

Ook de Iraanse Sara geeft niet op. Ze is bang te worden teruggestuurd naar Iran en heeft al talloze pogingen gewaagd. 'We blijven gewoon op en neer gaan', lacht ze terwijl ze kijkt hoe haar man wordt geknipt door een Syriër in een geïmproviseerde kapsalon. Als de kapper klaar is houdt hij met een professioneel gebaar een gebroken spiegel voor om het resultaat te tonen. Zaken doen is beter dan wachten.

Nariman met haar zoontje Raman. Beeld null
Nariman met haar zoontje Raman.

Opties

De vrijwilligers die Idomeni ook niet meer in mogen hebben inmiddels de nieuwe provisorische kampen ontdekt. De uitgedeelde knuffels worden gretig in ontvangst genomen. Een groepje Spanjaarden deelt verse groente uit. Anderen bieden hun diensten aan bij de artsen van een hulporganisatie die het kamp sinds kort dagelijks bezoekt. Ook de anarchistische clowns duiken later in de middag weer op in het kamp Hara.

Bij het kampvuurtje bespreken de jonge mannen hun opties. Ze hebben maanden gespaard om de oversteek te wagen naar Europa. Er is geen weg terug. 'Ik studeerde computertechniek in Aleppo', vertelt Mitan (21). 'Het enige dat ik wil is een kans om mijn opleiding af te maken en een toekomst op te bouwen.'

Wajdan Shalhob met haar zoontje Faouaz. Beeld null
Wajdan Shalhob met haar zoontje Faouaz.
Rojin met haar dochter Beritan. Beeld null
Rojin met haar dochter Beritan.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden