Wat mannen leuk vinden

Zijn eerste werkplaats was de garage van zijn grootvader. Alles slopen, uitzoeken hoe dingen in elkaar zitten: ontwerper Marc Newson doet het nog steeds graag. Hier promoot hij zijn thuistap en vertelt hij wie en wat hem hebben geïnspireerd.

Les cochons tatoués. Werk van de Vlaamse kunstenaar Wim Delvoye, tentoongesteld in 2010 in het Mamac, NiceBeeld afp

Halverwege het gesprek met Marc Newson (51) worden we onderbroken: de pr-vrouw van Heineken, die vraagt wanneer we het over de Sub gaan hebben. 'Marc heeft daar heel leuke dingen over te zeggen.' Locatie is het hoofdkantoor van Heineken in Amsterdam, eind september.

De Sub is een thuistap die Marc Newson voor het biermerk heeft ontworpen. Ze hebben hem zo genoemd omdat hij op een submarine, een duikboot zou lijken, en dat vinden mannen leuk. Toys for the boys, zo kun je het oeuvre van de wereldberoemde productontwerper samenvatten.

Hij ontwierp horloges, een stoere stadsfiets, een speedboot, een auto, een ruimtevaartuig en een geweer. Maar hij is ook de ontwerper van een nederig afdruiprek, Dish Doctor, zijn eerste grote verkoophit. En van de Lockheed Lounge, een aluminium loungebank die op een veiling 2,1 miljoen dollar opbracht, het hoogste bedrag ooit betaald voor werk van een levende ontwerper.

Nu zit de levende ontwerper in een vergaderzaal met een schaal broodjes voor zijn neus. En een batterij Heinekenmensen aan tafel, die gespannen afwachten hoe Newson zijn thuistap zal promoten. Gaan we doen, straks. Maar eerst: acht andere favorieten.

Ontwerper Marc Newson.Beeld Els Zweerink

1. Ontwerper: Dieter Rams

Dieter Rams (1932) is een Duitse meubelmaker, architect en productontwerper die lang aan de Duitse fabrikant Braun verbonden was. Zijn credo: een goed ontwerp is zo weinig mogelijk ontworpen. 'Er zijn zo veel goede ontwerpers aan wie ik schatplichtig ben, het is moeilijk er één uit te kiezen.

Castiglioni was erg goed, Ettore Sotsass is belangrijk geweest, al ben ik van zijn werk uit de Memphis-periode geen groot fan. Het heeft de tijd niet overleefd. Wel tijdloos is het werk van Dieter Rams, die goede dingen voor Braun heeft ontworpen. Kijk maar eens naar een rekenmachine van hem uit de jaren zeventig, daar is de iPhone rechtstreeks van afgeleid.'

Goed om te weten in dit verband: hoofdontwerper bij Apple en dus verantwoordelijk voor de iPhone is Jonathan Ive, ook een groot fan van Dieter Rams. Ive is een goede vriend van Marc Newson en heeft hem onlangs naar het designteam van Apple gehaald. Newson: 'Ik ben er al bezig, ja. Maar ik kan nog niet zeggen waaraan.'

Spatial Concept, 1961Beeld Lucio Fontana Estorick Collection of Modern Italian Art, Londen

2. Mode: Azzedine Alaïa

Modeontwerper Azzedine Alaïa (1940) staat bekend om zijn technisch vernuftige ontwerpen.

'Azzedine Alaïa is een schat van een man. En een vriend, sinds ik een winkel voor hem in Parijs heb ontworpen. Wat ik zo goed vind, is dat hij behalve modeontwerper vooral ook ambachtsman is, uitvinder zelfs. De meeste modeontwerpers zijn vooral stilisten, maar hij is een meester met het materiaal.

Een jurk van hem is bijna architectuur. Het is super- supertechnisch wat Alaïa doet, op het gebied van driedimensionaal breiwerk is hij een pionier. Zulke technieken worden nu voor composietmaterialen in de vliegtuigindustrie gebruikt, maar hij was een van de eersten die het deed. Mensen als Alaïa sterven uit, helaas. Het wordt steeds moeilijker om goede ambachtslieden te vinden die dingen perfect kunnen maken.

'Mijn vrouw (Charlotte Stockdale, red.) werkt in de modewereld, zij is ook weg van hem. Of onze kinderen een goede smaak hebben, met twee zulke ouders? Welnee, ze houden van dezelfde shit als alle kinderen. Plastic speelgoed in vreselijke kleuren, ik voel me gegijzeld in mijn eigen huis. Ik heb een hobbelpaard ontworpen voor designmerk Magis, het is behoorlijk duur. Ze kijken er niet naar om.'

Beeld NBC via Getty Images

3. Kunst: Wim Delvoye

De Vlaamse kunstenaar Wim Delvoye (1965) werd het bekendst door zijn poepmachine (Cloaca) en de varkens die hij onder narcose liet tatoeëren.

'De kunst van Wim Delvoye vind ik ongelooflijk intelligent en grappig. Een heleboel mensen waren erdoor geschokt dat hij varkens tatoeëert, maar ik vind dat kunst zo bedoeld is: om te prikkelen, de boel op te schudden. Iedereen heeft een tatoeage, bij mensen is het totaal betekenisloos geworden. Om het dan bij dieren te doen, vind ik een briljante vondst. Varkenshuid schijnt erg te lijken op mensenhuid; ik geloof dat beginnend tatoeëerders er vaak op oefenen. Delvoye is voor wreedheid aangeklaagd door dierenbeschermers, maar dat lijkt me onzin. Die dieren schijnen er helemaal geen last van te hebben.

'Ik houd van zulke kunst. Niet politiek correct. In het design is het veel moeilijker om die grenzen op te zoeken, maar ik probeer het wel af en toe. Ik heb een jachtgeweer voor Beretta ontworpen. Niet om zo nodig politiek incorrect te zijn, maar omdat het een mooie opdracht was van een van de oudste bedrijven ter wereld, het bestaat al sinds de 15de eeuw. Ik dacht wel: dit zou weleens controversieel kunnen zijn. Dat viel overigens mee. Of tegen, ja.'

CV

1963 20 oktober, geboren in Sydney, Australië

1984 voltooit Sydney College of the Arts

1986 exposeert met loungebank Lockheed Lounge, zijn doorbraak

1987 gaat als ontwerper in Tokio aan de slag

1988 ontwerpt Embryo Chair

1991 verhuist naar Parijs, waar hij een ontwerpstudio begint

1994 begint horlogemerk Ikepod met Oliver Ike

1997 verhuist naar Londen, vestigt daar ook zijn bedrijf

2005 volgens Time een van de 100 invloedrijkste mensen ter wereld

2006 wordt creatief directeur bij luchtvaartmaatschappij Qantas

2012 ontvangt hoge Britse onderscheiding

2014 treedt toe tot het ontwerpteam van Apple

Marc Newson heeft meubels, producten en interieurs ontworpen voor Cappellini, Iittala, Pentax, G-Star, Alessi, Nike, Samsonite en winkels, restaurants en hotels in Londen, Tokio en Madrid. Hij is getrouwd en heeft twee dochtertjes

4. Stad: Tokio

Australiër Newson voltooide in 1986 de kunstacademie in Sydney, waar hij voor de richting beeldhouwen en sieradenontwerp had gekozen. Daarna verhuisde hij naar Tokio om er als ontwerper aan de slag te gaan. Nu woont en werkt hij in Londen.

'Ik heb er een paar jaar gewoond en nog steeds ga ik het liefst vijf keer per jaar naar Tokio. Het is een fantastische, dynamische stad waar - en dat klinkt tegenstrijdig - het merkwaardig rustig is. Er heerst geen chaos, zoals in Shanghai of New York. Die kalmte vind ik bijzonder prettig.

'Het heeft met het boeddhisme van de Japanners te maken, denk ik, en met hun bescheidenheid. Ik voel me er altijd helemaal thuis. Design zit in het dna van Japanners; praat ik met opdrachtgevers dan begrijpen we elkaar direct. Japanners zijn geobsedeerd door details, hoor je altijd, maar volgens mij heeft het met schaal te maken waarom ze zo goed zijn in design. Ze zijn eraan gewend weinig ruimte te hebben. Of het nu om spullen gaat of om woningen, de verhoudingen zijn altijd precies goed.

'90 procent van de Japanners woont op 10 procent van de oppervlakte van het land, in de steden. Het platteland is relatief leeg en daardoor zeer de moeite waard. Het is heel gevarieerd. Op een uur reizen van Tokio kun je skiën, reis je een uur de andere kant op dan kun je surfen. '

De skyline van TokioBeeld epa

5. Land: Australië

Newson groeide op in een buitenwijk van Sydney, waar hij nogal wat tijd doorbracht in de garage van zijn grootvader. Zijn vader had het gezin na de geboorte van Marc - zijn moeder was pas 19 - al vroeg verlaten.

'Van Australië houd ik óók om de schaal, maar dan juist vanwege de grootte. De weidsheid van het landschap, de leegte, het feit dat je er uren doorheen kunt rijden zonder iets of iemand tegen te komen. De rode vlakte tegen de blauwe hemel, verder zie je niets.

'Ik ben ervan overtuigd dat ik ontwerper ben geworden omdat er op dat gebied nog niks was. Als ik in Italië was opgegroeid, tussen de mooie spullen, dan was er helemaal geen noodzaak geweest om dingen te ontwerpen. Ik maakte dingen die ik niet kon vinden. Of niet kon betalen.

'Ik was altijd aan het prutsen in de garage van mijn grootvader - Australië heeft een garagecultuur, iedereen heeft een werkplaats om te doe-het-zelven. Ik sloopte altijd alles, ik wilde weten hoe dingen in elkaar zitten. Dat doe ik trouwens nog. Het was voor mij vanzelfsprekend om daarna naar de afdeling sieradenontwerp van de kunstacademie te gaan. Ik verruilde gewoon de ene werkplaats voor de andere.'

6. Film: Il sorpasso

Il sorpasso is een Italiaanse filmkomedie uit 1962 waarin twee jonge mannen een gevaarlijke autorit maken op het platteland rond Rome. Marc Newson bezit een aantal klassieke sportauto's én hij ontwierp er een, voor Ford, die iets weg heeft van de speelgoedautootjes uit zijn jeugd. Newson ontwerpt ook voor de luchtvaartindustrie; hij heeft een ruimteschip ontworpen (niet uitgevoerd) in een stijl die 'retro-futuristisch' wordt genoemd.

'Het is nostalgie. Noem het jeugdsentiment, ook al was ik in 1962 nog niet eens geboren - ik ben van een jaar later. De auto's en de gebouwen in die film, de kleding, het is allemaal even mooi. Italië was toen het centrum van de wereld op designgebied. En het was de tijd van mijn jeugd natuurlijk, ik denk dat ik daarom ook zo houd van die stijl: de dingen maken de grootste indruk op je als je nog een kind bent.

'Het was een optimistische tijd: de maanlanding was nog maar het begin, we zouden naar Mars op vakantie gaan. Daar is niet veel van over. Na 1972 is er zelfs niemand meer naar de maan geweest. Maar er zijn nog wel ontwikkelingen: ik heb een ruimtevaartuig ontworpen voor Astrium. Het is de bedoeling dat het echt wordt gebouwd als er geld voor is, zodat particulieren een ruimtereis kunnen maken.

'Dat zal 200.000 dollar per half uur kosten, ongeveer. Duur? Zo moet je dat niet zien. Eerst is het alleen iets voor de rijken, maar het gaat om het ontwikkelen van de technologie. Zodat we ooit allemaal vanuit Europa binnen twee, drie uur naar Australië kunnen vliegen.'

Beeld X

7. Muziek: The Carpenters

Gevraagd naar zijn muziekkeuzen geeft Marc Newson een aantal favorieten: The Carpenters, countryzanger Glen Campbell (Like a Rhinestone Cowboy) en Enka-muziek, het Japanse equivalent van country, met melodramatische uithalen gezongen. 'Yeah', zegt Newson. 'I like corny stuff.'

'Ik hield vroeger al van country, toen ik 20 was, zegt Newson, 'maar toen verborg ik dat. Daar kon je niet mee aankomen. Nu nog niet misschien, maar dat kan me niet meer schelen. Ik houd gewoon van dat sentimentele. Toen ik in Tokio woonde, ben ik veel naar nachtclubs geweest. Geen hippe, maar van die ouderwetse.

'Die zijn daar echt fantastisch. Daar heb ik Enka-muziek ontdekt. Smartlappen zijn het eigenlijk, geïnspireerd op Amerikaanse muziek die na de Tweede Wereldoorlog overwaaide, maar met traditioneel Japanse elementen. Die mix vind ik grappig en interessant. Gisteren nog heb ik een album gekocht van' - tegen zijn assistente naast hem: 'hoe heet die band ook alweer? Een Thaise band, toch?' Zij weet de naam ook niet, vult wel aan: 'Een Cambodjaanse psychedelische rockband is het.' Newson grijnst: 'Hysterisch, ja. Echt briljant.'

8. Kunst: Lucio Fontana

Lucio Fontana (1899 - 1986) was een Italiaans-Argentijnse kunstenaar, beeldhouwer en schilder die tot Zero-beweging wordt gerekend. Typerend zijn z'n witte doeken met messneden erin.

'Ook Fontana kies ik vanwege de tijd die hij representeert, de optimistische jaren zestig. Er gebeurde zoveel interessants in die jaren in de moderne kunst, en Fontana is altijd een van mijn favorieten geweest. Het is moeilijk uit te leggen waarom, want wat valt er nou te zien? Een wit doek met uitsneden erin, een okergeel schilderij met gaten. Toen was het revolutionair en mooi is het nog steeds. Simplicity is the hardest thing. Het is een cliché, maar de simpelste dingen zijn vaak het mooist, en iedere ontwerper weet: ook het moeilijkst om te maken.

'Ik ben in het gelukkige bezit vaneen aantal Fontana's, ja. Hoeveel? Drie, geloof ik. Maar kleintjes, hoor.

'Ik hield er al van toen ik op de kunstacademie zat, en hoewel ze toen achteraf eigenlijk goedkoop waren, kon ik het niet betalen. Een paar jaar geleden lukte dat wel. Inmiddels zijn de prijzen enorm gestegen; ik was er op het juiste moment bij.'

9. Ding: de Sub, Heineken-thuistap

De Sub (2 liter) moet een vaste plaats in huis veroveren, zoals een Nespresso-apparaat. Daarom ziet het er, zeggen ze bij Heineken, 'super designy' uit.

'Het is een eerlijk ding. Hij ziet er simpel uit, maar het was technisch ongelooflijk ingewikkeld om te maken', zegt Newson, terwijl hij naar de thuistap loopt. 'Er is twee jaar aan het mechanisme gewerkt door Heineken en Krups.' En nee, het is níet zo dat de tap toen af was en hij alleen maar gevraagd werd zijn naam eraan te verbinden, zoals dat wel gaat in de industrie.

'Nee, het ontwerpen is de fun stuff, dat wil ik zelf doen. Wat ik eraan ontworpen heb? Alles. De vorm, het materiaal, de symmetrie: hij moest aan de achterkant net zo mooi zijn als aan de voorkant, zodat mensen hem neerzetten en niet wegmoffelen in een kast. Wie hem gaat kopen? Mannen zijn de doelgroep, maar het zijn vaker vrouwen die spullen voor in huis kopen, dus ik ben benieuwd. Ik vind het een leuk idee dat mijn moeder hem kan kopen in een Australisch warenhuis.'

Over die laatste uitspraak toont de pr-vrouw van Heineken zich later een tikje ontevreden. 'Man, veertiger, genieter', zegt ze stellig over de beoogde Sub-gebruiker. Maar ach, er volgt nog een briefing, dus dat komt goed.

Beeld Heineken
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden