Wat mag een bestuurder in de auto en hoe gevaarlijk is dat?

Wel TomTom, geen smartphone

Automobilisten mogen tijdens het rijden niet langer de telefoon in hun carkit met de hand bedienen. Juridisch wordt dit aanraken onder 'vasthouden van je telefoon' geschaard, ook al houdt de bestuurder hem niet vast. Stemgestuurd bedienen mag wel. Dat blijkt uit een opmerkelijk vonnis van een kantonrechter in Leeuwarden, die daarmee nieuwe grenzen stelt aan smartphonegebruik in de auto.

Beeld Marcel Wogram

Aanleiding van de rechtszaak is een automobilist die eind 2016 een boete kreeg wegens het bedienen van zijn handsfree-telefoon op de rondweg aan de zuidkant van Sneek. Hij passeerde een politiewagen, de politie zag het, hield hem aan en schreef een bekeuring uit van 239 euro. De man was het er niet mee eens en stapte naar de rechter. De wet zegt dat een automobilist tijdens het rijden geen telefoon mag vasthouden. Met foto's toonde de Fries aan dat zijn telefoon tijdens het 'delict' in een houder op het dashboard zat.

De officier van justitie bracht daartegen in dat vasthouden van de telefoon een breed begrip is, blijkens eerdere uitspraken van het hof. Ook het klemmen van de smartphone tussen hoofd en schouder, hem plaatsen tussen oor en hoofddoek of bevestigen in een polsband is tijdens het rijden verboden. Zelfs de telefoon in je schoot leggen, aan een passagier overhandigen of uit je broekzak halen onder het rijden is niet toegestaan, of die telefoon aanstaat of niet - want een agent kan niet zien of je ermee belt, maar wel dat je hem vasthoudt.

Handsfree bellen is wel toegestaan, maar het aanraken van een handsfree toestel niet. 'Het begrip vasthouden moet ruim worden uitgelegd', oordeelt de kantonrechter in Leeuwarden. Hij baseert zich op een Nota van toelichting op het Reglement Verkeers­regels, waarin staat dat 'het handmatig telefoneren en gelijktijdig besturen van een motorvoertuig, invalidenvoertuig of bromfiets een gevaar vormt voor de verkeersveiligheid'.

Afleiding

De redenatie daarachter luidt dat het vasthouden, verplaatsen of bedienen van een telefoon inhoudt dat je slechts één hand beschikbaar hebt voor verkeershandelingen, terwijl de aandacht wordt afgeleid. 'Door de combinatie van die twee factoren ontstaat een niet te veronachtzamen risico voor de verkeersveiligheid', aldus de rechter. Tijdens de zitting is verwezen naar de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV), die schat dat in het verkeer 'jaarlijks enkele tientallen doden en bijna driehonderd gewonden vallen door het gebruik van de mobiele telefoon'.

Betekent dit vonnis dat een bestuurder tijdens het rijden ook niet zijn navigatiesysteem mag bedienen? Of de radio op een andere zender zetten en een cd verwisselen? Of bijvoorbeeld koffiedrinken, waar je ook maar één hand aan het stuur hebt? Nee, zegt woordvoerder Ernst Koelman van het parket Centrale Verwerking van het Openbaar Ministerie (CVOM), het expertisecentrum over verkeer en vervoer van het OM. 'Het vonnis beperkt zich tot een apparaat voor mobiele communicatie. Het gaat niet over andere apparaten. Deze rechter zegt kortweg: Chauffeur, blijf met je tengels van je smartphone.'


Handsfree bellen: toegestaan

Hoewel de bestuurder de telefoon tijdens het rijden niet mag aanraken om bijvoorbeeld een nummer te kiezen of op te nemen. gevaar Handsfree bellen is volgens de meeste studies niet veiliger dan handheld bellen. Het probleem is namelijk niet zozeer dat de bestuurder maar één hand aan het stuur heeft, maar eerder dat hij zijn aandacht niet volledig bij de rijtaak heeft. Hij zal trager reageren, bijvoorbeeld als een voorganger remt. In de stad en op drukke wegen is er wel een verschil tussen handheld en handsfree, zegt de Groningse hoogleraar verkeerspsychologie Karel Brookhuis. 'Daar moeten mensen nog beter opletten. Dan is handsfree veiliger.'

Whatsapp-berichten versturen: niet toegestaan

Want de bestuurder mag de telefoon tijdens het rijden niet aanraken, ook niet als die in een houder zit. Gevaar: een bestuurder die een bericht stuurt, heeft zes keer zoveel kans op een ongeluk. Dat komt vooral doordat de blik niet op de weg gericht is. Problematisch is volgens Brookhuis dat automobilisten slecht kunnen inschatten hoelang ze bezig zijn met tikken. 'Vraag je ze bij een snelheid van honderd kilometer per uur de ogen te sluiten en weer te openen als ze zich onveilig voelen, dan doen mensen dat na twee tot vier seconden. Maar als ze met hun telefoon bezig zijn, wordt die tijd vaak ruim overschreden.'

Koffie drinken of broodje eten: toegestaan in nederland

Maar in andere landen verboden. In Frankrijk kunnen etende automobilisten een boete van 75 euro krijgen. Gevaar: eten en drinken achter het stuur leidt volgens Amerikaans onderzoek tot een verhoogde kans op ongevallen. Karel Brookhuis 'zou het niet echt aanbevelen', maar vult direct aan dat een automobilist best 'een broodje kaas kan opkauwen' tijdens het rijden, omdat dat de hersenen nauwelijks belast.

Een cd'tje verwisselen: toegestaan

Evenals het bedienen van de radio en de klimaatbeheersing. Op de telefoon een nummer op Spotify zoeken is wel verboden. Gevaar: een cd verwisselen is een complexe handeling, aldus Brookhuis, zeker als het gewenste exemplaar in het dashboardkastje ligt. Volgens het eerder aangehaalde Amerikaanse onderzoek vertienvoudigt de kans op een ongeval als de bestuurder naar een object in de auto reikt.

Praten met een medepassagier: toegestaan gevaar

Ook gesprekken in de auto belasten de hersenen, waardoor de bestuurder niet zijn volledige aandacht op de weg kan houden. Gevaar: sommige onderzoeken suggereren dat een gesprek met een passagier minder gevaarlijk is dan een telefoongesprek. De passagier zou zich bewust zijn van de situatie op de weg en daarom op gevaarlijke momenten langzamer praten of pauzeren. Andere studies vonden geen verschillen. Brookhuis: 'Een luchtig gesprek kun je best voeren tijdens het rijden, maar ik zou niet met je vrouw de details van de aanstaande scheiding bespreken.'

De TomTom bedienen: toegestaan

Net als het bedienen van de ingebouwde navigatie. Volgens de wet is het immers alleen verboden 'tijdens het rijden een mobiele telefoon vast te houden'. Een navigeren via een app mag dus niet. Gevaar: vergelijkbaar met het versturen van tekstberichten op de telefoon, stelt Brookhuis. 'Strikt genomen zou het ook verboden moeten zijn om het navigatiesysteem tijdens het rijden te gebruiken. Je kijkt naar het scherm en je moet iets intypen. In die tijd kun je niet op de weg kijken. Je moet de navigatie bedienen voordat je op pad gaat.'

Bellen met de telefoon in de hand: niet toegestaan

Tenzij de auto stilstaat op een parkeerplaats, voor een verkeerslicht of in de file. De telefoon tussen oor en schouder klemmen, of achter een hoofddoek, mag ook niet. Gevaar: de kans op ongelukken wordt ruim twee keer zo groot als een bestuurder met de telefoon in zijn hand aan het bellen is, blijkt uit een Amerikaans onderzoek. Tijdens het kiezen van een nummer is die kans zelfs twaalf keer zo groot. Volgens verkeersveiligheidsinstituut SWOV hebben bellende bestuurders een lagere reactiesnelheid, minder controle over het voertuig en kijken ze minder in de spiegels en op de snelheidsmeter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.