Wat maakt verwardenopvang zo lastig?

De geestelijke gezondheidszorg zegt niet in staat te zijn de eerste opvang van verwarde personen over te nemen van de politie.

Isoleercel bij een ggz-inrichting.Beeld anp

Wat is het probleem?

De politie krijgt steeds meer meldingen van overlast door zogenoemde 'verwarde personen'. Het gaat om mensen met psychiatrische problemen die zelfstandig wonen, en bij tijd en wijle zodanig in de war of agressief zijn dat zij een bedreiging vormen voor zichzelf en hun omgeving.

In 2015 telde de politie 65 duizend meldingen, een stijging van 65 procent in vijf jaar tijd. Als een van de oorzaken wordt genoemd het overheidsbeleid dat de dure zorg van instellingen zoveel mogelijk moet worden verplaatst naar zorg thuis, zodat hulpbehoevenden - van ouderen tot psychiatrische patiënten - zelfstandig kunnen wonen. Tegelijk is er vanwege de almaar stijgende zorgkosten de afgelopen jaren bezuinigd op de geestelijke gezondheidszorg (ggz) en is er onvoldoende ambulante zorg voor psychiatrische patiënten.

'De financiering van het huidige zorgstelsel gaat uit van de zelfredzame burger. Het houdt onvoldoende rekening met kwetsbare mensen met psychiatrische problemen, waardoor wij te vaak niet in staat zijn de hulp te geven die nodig is,' zegt Sjef Czyzewski, bestuursvoorzitter van ggz-instelling Antes. Bovendien, stelt hij, is de afbouw van de klinische zorg sneller gegaan dan de opbouw van ambulante zorg, 'en dat wreekt zich sterk bij deze kwetsbare groep.'

Waarom stopt de politie ermee?

Bij overlast wordt de politie als eerste gebeld. Bij een dreigende situatie rijdt zij de verwarde persoon geboeid mee naar het politiebureau, ook als deze geen strafbaar feit heeft gepleegd. In afwachting van de komst van een psychiater of psychiatrisch verpleegkundige verblijft hij of zij in een cel. Het in de boeien slaan en opsluiten werkt vaak traumatiserend voor psychiatrische patiënten. Hun toestand verergert daardoor.

De politie vindt dat zij niet de expertise in huis heeft voor deze groep en haar inzet te zwaar drukt op het al overbelaste korps. Al anderhalf jaar geleden is afgesproken dat de politie er vanaf januari 2017 mee stopt. 'Het is niet de taak van de politie als taxidienst te fungeren voor verwarde mensen. Zowel voor de patiënt als zijn behandelaar is het beter dat hij meteen bij de hulpverlening terecht komt,' zegt Fieke Vermeulen, woordvoerder van de GGZ Altrecht (Utrecht en omgeving). 'Als hij via de politie bij ons komt, blijkt zijn toestand vaak verslechterd.'

In sommige delen van het land zijn toch succesvolle oplossingen?

De ministers van Volksgezondheid en van Veiligheid en Justitie hebben een Aanjaagteam Verwarde Personen de opdracht gegeven 30 september met een passende oplossing te komen. In dat team werken politie, ggz en gemeenten samen. In gemeenten als Utrecht en Amsterdam werken politie en GGZ met succes samen om verwarde personen die voor overlast zorgen snel bij de hulpverlening te krijgen. En zoveel mogelijk te voorkomen dat zij in een politiecel belanden. Bij een melding van overlast belt de politie meteen de crisisdienst en brengt de verwarde daar naartoe.

Utrecht is er zo in geslaagd in anderhalf jaar tijd het aantal opsluitingen met de helft te reduceren. Voor de nachtelijke uren is er nog geen oplossing bedacht. Ook voor het vervoer door de politie moet een alternatief komen. 'We zijn in gesprek met de politie en een zorgverzekeraar om zelf de patiënt 24 uur te kunnen opvangen,' zegt Fieke Vermeulen van GGZ Altrecht.

Wat is de ideale oplossing?

Die weet Sjef Czyzewski wel. Hij zit namens de GGZ in het aanjaagteam. 'We moeten in stadswijken waar dit speelt permanent een crisisteam beschikbaar hebben dat direct kan uitrukken om personen met psychiatrische problemen hulp te bieden in een crisissituatie. Daarnaast is het belangrijk altijd een ggz-team bereikbaar en beschikbaar te hebben. Met huisbezoeken en gesprekken met familie en buren kan escalatie voorkomen worden. Daarmee is veel geld te besparen aan huisuitzetting, politie-ingrijpen en schuldsanering. Er is een coalitie nodig met andere partijen als woningcorporaties, UWV en schuldhulpverlening om de leefsituatie te verbeteren. Voor patiënten die extreem gevaarlijk en gewelddadig kunnen zijn, maar die geen strafbaar feit hebben gepleegd, is een beveiligde opvanglocatie nodig.'

Waarom zegt de ggz dit niet te kunnen realiseren?

Dat ligt aan de inrichting van het huidige zorgstelsel, zegt Czyzewski. De financiering van geestelijke gezondheidszorg is versplinterd en gericht op individuen. Niet op een groep, en daar gaat het hier om. Permanent een team bereikbaar en beschikbaar hebben voor acute en reguliere zorg voor zelfstandig wonende psychiatrische patiënten is in het huidige stelsel niet mogelijk. Nu wordt het gefinancierd op behandelminuten per persoon. Wat nodig is, zegt Czyzewski, is 'politieke moed' om veranderingen door te voeren om dit wel mogelijk te maken. 'Als dat niet lukt, kun je op je vingers natellen wat er gebeurt. Dan gaan er slachtoffers vallen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden