Proces-Holleeder 30 jaar misdaadgeschiedenis

Wat maakt het proces-Holleeder zo uitzonderlijk?

Vandaag, ruim vierenhalf jaar na zijn arrestatie, heeft de rechtbank in Amsterdam uitspraak gedaan in de zaak-Holleeder. De rechtbank legde Willem Holleeder een levenslange gevangenisstraf op. Het proces trok veel aandacht van juristen, publiek en de media, en dat komt niet alleen door de bekendheid van Holleeder zelf. Wat maakt dit proces zo uitzonderlijk?

Heinekenontvoerders Cor van Hout en rechts Willem Holleeder, in een hotel in het Franse Beauvais. Beeld ANP

1. De tenlastelegging

Willem Frederik Holleeder (61) is aangeklaagd voor een uitzonderlijk groot aantal levensdelicten. Hij wordt verdacht van vijf liquidaties, een poging daartoe, doodslag en een poging tot doodslag. Zo zou hij onder meer zijn eigen zwager Cor van Hout hebben laten doodschieten, en zijn ‘vriend’ Willem Endstra.

Vanwege het grote aantal levensdelicten op Holleeders tenlastelegging eiste het Openbaar Ministerie op 1 maart jongstleden een levenslange gevangenisstraf tegen hem: ‘Levenslang moet duidelijk maken dat de maatschappij geen genoegen neemt met mensen als verdachte, die menen te kunnen beslissen over andermans leven, geld en goederen’, aldus de aanklagers. Ook die eis is zeer uitzonderlijk – al eiste justitie de afgelopen jaren deze straf wel vaker als gevolg van de geweldsgolf die de Mocro War is gaan heten. Nederland telt 41 gedetineerden die onherroepelijk tot een levenslange celstraf zijn veroordeeld. Het is de zwaarst denkbare straf en betekent in praktijk vooralsnog dat de veroordeelde sterft in zijn cel. Holleeder ontkent overigens elke betrokkenheid. ‘Ik ben misschien wel een boef’, erkende hij op zitting, ‘maar met liquidaties heb ik niks te maken’.

2. Twee kroongetuigen

De oorsprong van het proces ‘Vandros’ tegen Holleeder is opmerkelijk. Het vloeit voort uit het liquidatieproces ‘Passage’, dat in 2009 inhoudelijk begon. Dat was, met tien verdachten, zeven liquidaties, vijf moordpogingen en 600 ordners dossier, het langstlopende en meest omvangrijke moordproces in de Nederlandse geschiedenis. Zowel in eerste aanleg als in hoger beroep diende zich een kroongetuige aan – een verdachte die belastend verklaart over medeverdachten in ruil voor strafvermindering. Of, in de woorden van het OM: ‘Met een boef kun je een nog grotere boef vangen.’

De eerste kroongetuige, Peter la S., maakte in oktober 2011 plotseling bekend dat hij al jaren eerder in geheim gehouden ‘kluisverklaringen’ had verklaard dat ook Holleeder opdrachten gaf tot moord, onder meer voor de liquidaties van Kees Houtman (2005) en Thomas van der Bijl (2006). Die verklaringen moesten geheim blijven, had La S. verklaard, omdat hij bang was dat Holleeder hem of zijn familie ‘iets zou aandoen’. In het hoger beroep legde ook kroongetuige Fred R. belastende verklaringen over hem af. Holleeder was in Passage geen verdachte. Op 13 december 2014 werd hij op basis van deze verklaringen gearresteerd. Tegen hem werd een nieuw proces begonnen, omdat Passage al in een te ver gevorderd stadium was om hem in te voegen. Holleeder wordt onder meer verweten dat hij bij de criminele organisatie van Dino S., huurmoordenaar Jesse R., ‘moordmakelaar’ Fred R. en wijlen drugsbaron Stanley Hillis (2011) hoorde. Ook opmerkelijk: al in het Passageproces oordeelde het gerechtshof in 2017 dat Willem Holleeder – hoewel geen verdachte – net als Dino S. medeschuldig is aan de moorden op Houtman en Van der Bijl.

2003: de koets met het stoffelijk overschot van Van Hout. Beeld ANP

3. Twee zussen en een ex

Het bewijs tegen Holleeder bestaat voornamelijk uit getuigenverklaringen. Het meest opzienbarend van het proces-Holleeder is het feit dat Holleeders zussen Astrid en Sonja, hoewel zij familie zijn, verschoningsrecht hebben en dus nooit tegen hun broer hoeven te verklaren, al vanaf 2013 in het diepste geheim belastende verklaringen over hem hebben afgelegd, samen met zijn ex-vriendin Sandra den Hartog. Deze getuigen kennen de verdachte van zeer dichtbij. Astrid was naar eigen zeggen zelfs Holleeders vertrouwenspersoon.

De reden voor hun samenwerking met justitie, zo verklaarden de vrouwen, is dat Willem Holleeder zowel zus Sonja en ex Sandra als hun beider kinderen met de dood bedreigde. Holleeders jongste zus Astrid, voormalig advocaat, gaf als reden voor haar belastende verklaringen dat het moorden moest stoppen. ‘Na de Heineken-ontvoering denk je: okee, nou moeten we met z’n allen weer verder. Toen kwam die veroordeling voor die afpersing van Endstra en anderen, en denk je: nu valt het kwartje wel. Dan komt-ie weer vrij en begint het weer opnieuw. Het zit in hem, hij leert niet van z’n straffen. Het houdt niet op. Als boefje zou hij bij mij nog steeds welkom zijn. Maar bij levensdelicten ligt voor mij de grens.’

De getuigen noemen hun belastende verklaringen ‘zelfmoord’ – ze zijn ervan overtuigd dat Willem Holleeder eens, zodra hij de kans krijgt, wraak zal nemen.

2005: forensisch onderzoek op het lijk van John Mieremet. Beeld ANP

4. Dertig jaar misdaadgeschiedenis

Het proces-Holleeder beslaat een lange geschiedenis waarover meer dan 230 getuigen zijn gehoord. Hoewel Holleeder zijn straf voor de ontvoering van biermagnaat Freddy Heineken en diens chauffeur Ab Doderer in 1983 allang heeft uitgezeten, stond de rechtbank tijdens de strafzaak uitgebreid stil bij deze zaak, waarover films en boeken zijn verschenen. Een van de belangrijke vragen tijdens dit Vandros-proces: wat gebeurde er nadien met het losgeld van zo’n 17 miljoen euro? Onenigheid over de criminele winsten die voortvloeiden uit investeringen met het Heineken-losgeld zouden een motief vormen voor liquidaties en bedreigingen.

Het proces tegen Willem Holleeder wordt bovendien gezien als het einde van de zogenaamde criminele Hollandse netwerken. Tot die netwerken behoorden vele criminele kopstukken, onder wie Stanley Hillis, John Mieremet en Mink K. Sommigen zijn geliquideerd, anderen wonen in het buitenland of zitten vast. Al die bekenden figureerden in het Holleederproces, hetzij in verklaringen uit een ver verleden, hetzij in persoon als getuige. Voor de getuigenis van Mink K. moesten de aanklagers zelfs naar het buitenland afreizen. K., die verblijft in Libanon, meent Nederland niet te kunnen inreizen omdat hij door de Fiod zou worden gezocht.

Met de vervolging van de Passage-verdachten en van Willem Holleeder, voor moorden die lang geleden zijn gepleegd, wil het OM bovendien haar volharding laten zien – dat een lange adem en aanhoudende opsporing uiteindelijk zegeviert boven moordenaars die denken te kunnen wegkomen met het nemen van andermans leven.

2006: na de moord op Thomas van der Bijl. Beeld Joost van den Broek

5. De advocaten

Gedurende zijn criminele carrière versleet Holleeder menig advocaat. Ten tijde van de vorige strafzaak tegen Holleeder in 2007 kwam al naar buiten dat toenmalig advocaat Bram Moszkowicz zijn kantoor ter beschikking had gesteld aan Holleeder zodat die daar samen met andere criminelen Willem Endstra kon bedreigen.

En in mei 2016 moest advocaat Stijn Franken op dringend advies van de deken de verdediging van Holleeder neerleggen. Franken was de advocaat van Holleeders ex Sandra den Hartog in een belastingzaak, maar Den Hartog had zich als getuige tegen Holleeder gekeerd. Een advocaat mag niet zowel een verdachte als een belastende getuige bijstaan, om (de schijn van) belangenverstrengeling te vermijden. Holleeders verdediging werd overgenomen door de advocaten Sander Janssen en Robert Malewicz, die de zaak goed kenden door hun eerdere optreden in Passage. Door de advocatenwissel liep het proces wel een flinke vertraging op.

In januari van dit jaar ontstond opnieuw ophef over Holleeders voormalige advocaat Franken en over Bénédicte Ficq, de voormalige advocaat van Dino S. Getuige Peter R. de Vries presenteerde een opmerkelijke brief die door Holleeder zelf is geschreven. Uit die brief en een opgenomen telefoongesprek tussen De Vries en Holleeder uit 2011 zou blijken dat Holleeder door Dino S., via Ficq, werd bedreigd. Volgens Holleeder zou Ficq tegen Franken hebben ‘gedreigd’ dat Holleeder voor Dino ontlastend moest verklaren, ten koste van hemzelf. De ‘fittie Fiqc-Franken’ is onderwerp van onderzoek door de huidige deken in Amsterdam. Dat onderzoek loopt nog.

2009: politieonderzoek na de moord op Kees Houtman. Beeld ANP

6. De knuffelcrimineel

Dan Holleeder zelf. Had de Heineken-ontvoering en het daaropvolgend geruchtmakend proces de ontvoerders al veel mediabekendheid opgeleverd, daarna bleef Holleeder de aandacht op zich vestigen. Tot 2012 zat hij tweederde van zijn negenjarige straf uit voor de afpersing van onder meer Willem Endstra. Direct daarna ventte hij het imago van knuffelboef uit. Zo meldde hij zich kort na zijn vrijlating, eind januari 2012, per scooter op een Amsterdams politiebureau met een damestasje dat hij in de sportschool had gevonden. Kijk – een gevonden voorwerp van een eerlijke vinder, leek hij tegen de ontzette agenten te willen zeggen. Breed lachend werd hij gefilmd door SBS6.

Hij bleef zijn imago daarna opvijzelen. Zo zette fotograaf Ferry de Kok hem op de foto met veel bekende en onbekende Nederlanders, schreef hij een column voor het weekblad Nieuwe Revu, stond hij model voor een horlogemerk, was hij te gast in de radioshow van Ruud de Wild, wijdde rapper Lange Frans het nummer ‘Willem is terug’ aan hem en trad hij op in een inmiddels omstreden uitzending van College Tour. Op een heimelijk opgenomen gesprek met zus Sonja schreeuwde hij onder meer: ‘Hou je kop! Ik ben een bekende Nederlander, ja?’

En alsof Willem Holleeder al niet genoeg aandacht op zich vestigde, schreef zijn zus Astrid ook nog eens een boek over haar leven met haar bekende criminele broer – Judas. Het werd een internationale bestseller. Vrijdag  verschijnt opnieuw een boek van haar hand: Familiegeheimen.

Willem Holleeder, de godfather van de Amsterdamse onderwereld of niet?

Heeft Willem Holleeder deze doden op zijn geweten? De aanklacht, punt voor punt.

Volgens het OM is Willem Holleeder ‘een draaier, een leugenaar, een manipulator en een tiran’. In ‘Wie is de echte Willem Holleeder?’ lees je waarom de aanklagers levenslang de enige juiste straf vinden voor deze Amsterdamse crimineel. 

Holleeders advocaten stellen op hun beurt dat er veel te weinig bewijs ligt om die stelling kracht bij te zetten. Zij bepleitten afgelopen voorjaar vrijspraak. Hoe kijken zij naar de zaak? ‘Ik verzoek u spreek hem vrij.

Willem Holleeder was verdachte in een megaproces dat meer dan zestig zittingsdagen duurde. Rechtbankvoorzitter Frank Wieland had de regie, en deed dat op een eigenzinnige manier. Hij sprong ‘in het oog met zijn onconventionele uitlatingen, amicale toon en oprechte interesse voor de motieven van de verdachte’.

Een andere hoofdpersoon in dat monsterproces is zus Astrid Holleeder. Zij was een van de belangrijkste getuigen. Lees hier een interview dat zij eerder gaf aan de Volkskrant

Astrid stelt dat haar broer een psychopaat is. Of dat klopt is onbekend, want haar broer is nooit door psychologen onderzocht. Maar wat  als hij echt een psychopaat is.

De zaak tegen Willem Holleeder is het sluitstuk van bijna veertig jaar misdaadgeschiedenis. Het is een ongemakkelijke vraag om te stellen, maar we deden het toch: Hoeveel heeft Holleeder de maatschappij gekost?

De strafzaak waarin Holleeder terechtstaat, draait om vijf liquidaties, een poging daartoe en doodslag. Hoe zat het ook alweer: wie is wie in het proces tegen Willem Holleeder?

Podcast: gruwelijke liquidaties en dramatisch familieverraad, maar wat is wél leuk aan het proces-Holleeder?

Het proces tegen Willem Holleeder gaat over gruwelijke liquidaties en wordt gedomineerd door een dramatische breuk tussen hem en zijn zussen. Maar voor journalisten met een zekere beroepsdeformatie is zo’n unieke zaak als deze toch ook leuk, leggen verslaggevers Elsbeth Stoker en Wil Thijssen uit in deze aflevering van onze podcast het Volkskrantgeluid.

Door de ogen van Jan Rothuizen

Een dag research, een zittingsdag, een dag uitwerken en een dag tekenen, en dan ziet volgens Jan Rothuizen het grootste proces van het jaar, de rechtszaak tegen Willem Holleeder, er zo uit. Rothuizen bezocht de rechtbank in Amsterdam Osdorp ook wel de Bunker genoemd een aantal weken voordat de zaak begon voor het eerst. Toen mocht hij nog overal vrij rondkijken en zat hij op de stoel waarop Holleeder vandaag ook weer zal plaatsnam. Hij maakte toen een eerste schets. ‘Ik wilde een overzicht maken zodat je ook begrijpt waar iedereen zit. Er is veel aandacht voor deze zaak in de media maar er is ook opvallend weinig beeld van te zien.’

Een dag volgde Rothuizen het proces vervolgens vanuit de zaal, een voorrecht dat is voorbehouden aan de tekenaars. De meeste journalisten volgen de zaak vanaf de publieke tribune. Daarna volgde de eerste potloodschets en begon het echte ordenen van de teksten. Geen makkelijke opgave. ‘Het is jammer dat ik altijd veel meer te vertellen heb dan dat ik kwijt kan in mijn tekening.’

Beeld Jan Rothuizen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden