Wat levert sobere huisvesting asielzoekers op?

Premier Rutte moet vandaag een broos asielcompromis verdedigen in de Tweede Kamer. De huisvesting wordt sober, maar levert dat ook geld op?

De noodopvang in Heumensoord. Voor vluchtelingen die mogen blijven, wordt 'sobere' huisvesting gezocht in prefabwoningen en containers. Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant
De noodopvang in Heumensoord. Voor vluchtelingen die mogen blijven, wordt 'sobere' huisvesting gezocht in prefabwoningen en containers.Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Komen erkende vluchtelingen in een apart sociaal regime terecht? Hebben ze minder rechten dan andere burgers? Vandaag debatteert de Tweede Kamer met premier Mark Rutte over de asielcrisis en de oppositie zit vol twijfels over het laatste compromis tussen VVD en PvdA.

'Ik weet gewoon niet wat ik er van moet vinden', zegt GroenLinks-leider Jesse Klaver. 'Het is mij niet duidelijk wat er precies is afgesproken.' Dat kan kloppen, zo valt bij de betrokken ministeries te beluisteren. Er moet nog veel uitgewerkt worden. Het bestuurlijk overleg met de gemeenten loopt nog.

Toch zijn de grote lijnen duidelijk, blijkt ook uit de Kamerbrief die staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Asiel) gisteravond stuurde. Vluchtelingen die nu vastzitten in asielzoekerscentra (azc) komen in sobere huisvesting terecht (prefabwoningen, containers, omgebouwde kantoren) en niet meer in de gebruikelijke sociale huurwoningen. Daardoor verliezen ze ook hun recht op voorrang, al is daar wel nog een wetswijziging voor nodig.

De verschraling is een direct gevolg van de grote instroom. Er zijn te weinig woningen. Nu al wachten ruim 13 duizend vluchtelingen tot ze eindelijk weg kunnen uit een azc. De druk neemt alleen maar toe. Dijkhoff verwacht inmiddels dat het aantal asielzoekers dit jaar oploopt tot 50 duizend à 60 duizend. De nieuwe noodwoningen zijn volgens de PvdA dan ook het maximaal haalbare. Het blijft volgens de regeringspartij een snelle uitbreiding van het sociale woningbestand iets waar de VVD juist fel tegen was.

Noodverband

In afwachting van de sobere huisvesting heeft het kabinet een noodverband bedacht. In bureaucratisch Lingo: het 'Gemeentelijk Zelf Zorg Arrangement' (GZZA). Gemeenten nemen zo'n 10 duizend vluchtelingen over van de azc's. Ze komen tijdelijk terecht in vakantiewoningen, kantoorgebouwen of zelfs bij gastgezinnen.

De overgenomen vluchtelingen blijven ondertussen wel onder het sobere regime van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) vallen. Ze krijgen bijvoorbeeld geen bijstandsuitkering maar 57 euro leefgeld per week: 44euro voor eten en 13 euro voor overige kosten. Ook blijft de beperkte ziekteregeling voor hen gelden en niet de uitgebreidere basisverzekering. Dit is de radicale versobering die de VVD roemt.

De VVD hint er nu op dat het GZZA-regime kan worden verlengd, maar dat lijkt toekomstmuziek. Vooralsnog is de afspraak dat na maximaal zes maanden de vluchteling definitief 'geplaatst' wordt in een gemeente , bevestigt Dijkhoff ook in zijn brief.

Als het zover is, krijgen die vluchtelingen voortaan hun bijstandsuitkering in natura. Huur, vaste woonlasten en de zorgpremie worden meteen ingehouden op de uitkering. Volgens de VVD zal dat tot een financiële versobering leiden, ook omdat de vluchtelingen geen recht meer hebben op huur- en zorgtoeslagen.

Twijfelachtig

Of dat echt zo uitpakt, is zeer twijfelachtig. Als de huur van een containerwoning lager wordt dan 230 euro, maakt het niets uit. Bij zo'n lage huur komt iemand toch al niet in aanmerking voor een toeslag. Rekent de gemeente een hogere huur, dan kan diezelfde gemeente bij het Rijk huurtoeslag vragen voor de vluchteling.

Ook het wegvallen van de zorgtoeslag hoeft nauwelijks financiële consequenties te hebben. Veel gemeenten regelen nu al de zorgverzekering voor hun 'gewone' bijstandsgerechtigden en innen voor hen de zorgtoeslag. Dat kan bij vluchtelingen eveneens.

Tot dusver wijst niets erop dat vluchtelingen geen recht meer hebben op kinderbijslag of het kindgebondenbudget. Dijkhoff stelt in zijn brief dat er geen wetswijzigingen nodig zijn, wat niet duidt op grote wijzigingen in de financiële rechten van vluchtelingen.

Tevreden houden

Volgens de PvdA zal er dan ook geen groot verschil ontstaan tussen de koopkracht van een vluchteling en 'een gewone' bijstandgerechtigde. 'Het gelijkheidsbeginsel blijft gewoon overeind', aldus PvdA-Kamerlid Attje Kuiken. Dat is niet de boodschap die de VVD graag hoort.

Premier Rutte zal vandaag tijdens het debat allebei zijn coalitiepartijen tevreden moeten houden. Eerder deze week gebruikte de VVD'er vooral de term 'sober' om het nieuwe asielbeleid te omschrijven. De PvdA wil dat de premier ook uitlegt waarom de opvang nog steeds 'rechtvaardig' is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden