Wat leer je op een cursus Nederlandse 'kernwaarden'?

Wat maak je mee als nieuwkomer in Nederland? Door de ogen van Layla (36) en Mohannad (40) volgen we het dagelijks leven van een vluchtelingengezin. Deel 32: op cursus voor een participatieverklaring.

Layla en Mohannad (links) luisteren in het leslokaal van Vluchtelingenwerk naar een agent die zijn uitrusting beschrijft. Beeld Marcel van den Bergh/ de Volkskrant

Een kwartier te laat, om kwart over negen 's ochtends, stappen Layla en Mohannad het leslokaal van Vluchtelingenwerk in Nijmegen binnen. Ze komen hier om te leren over Nederlandse normen en waarden, maar de preoccupatie met de klok heeft zich van hen nog geen meester gemaakt.

Docent Ans Aerts is al begonnen met de cursus, die eigenlijk het 'participatieverklaringstraject' heet, maar dat krijgt iemand met Nederlands op A1-niveau zijn strot niet uit. Mohannad noemt deze serie van vier bijeenkomsten 'de inburgering van Vluchtelingenwerk', om het onderscheid te maken met de 'gewone' inburgeringscursus, die vooral is gericht op taal. Deze bijeenkomsten draaien om de Nederlandse 'waarden' en worden gegeven in aanwezigheid van een Arabische tolk, Hanan.

Nederlandse waarden

De participatieverklaring is een idee van demissionair minister Lodewijk Asscher. Het ondertekenen ervan wordt komend jaar wettelijk verplicht voor nieuwkomers. Zij moeten hun handtekening zetten onder een document waarin wordt uitgelegd dat vrijheid, gelijkwaardigheid, solidariteit en participatie de Nederlandse 'kernwaarden' zijn.

Het idee is dat mensen wel moeten snappen wat ze tekenen, daarom biedt de gemeente Nijmegen hun deze korte cursus. 'Hebben jullie nog vragen over de brochure die ik jullie vorige week heb gegeven?', vraagt Aerts. Helaas heeft nog niemand de folder over kernwaarden doorgenomen.

Straks komt een politieman voorlichting geven over zijn werk, maar eerst is er een discussie: 'Je buurman draait bijna elke avond laat keiharde muziek en je hebt er last van. Wat doe je?' Marwan zegt dat hij eerst zou proberen met de buurman te praten. De anderen, allen ook Syriërs, stemmen in. Niemand piekert erover de politie te bellen om over geluidsoverlast te klagen. 'Als je met zo'n verhaal in Syrië bij de politie komt, lachen ze je uit', zegt Mohannad.

Groeten uit ...

Wat maak je mee in de Nederlandse asielopvang? Door de ogen van Mohannad El Jechi (39), zijn vrouw Layla (34) en hun twee kinderen Ziad (10) en Ibrahim (8) volgen we het dagelijks leven in de opvang, eerst in tentenkamp Heumensoord, daarna in Lelystad, Wageningen en Arnhem. De familie is van Palestijnse origine maar verbleef de afgelopen jaren afwisselend in Syrië en Saoedi-Arabië. Lees hier alle eerdere verhalen.

Sterke band

Sowieso is herrie in het Midden-Oosten veel normaler, zegt Layla. 'Iedereen blijft tot twaalf of één uur wakker. En er is veel lawaai van toeterende auto's. Dus van een beetje muziek heb je geen last.' Twintiger Wajed heeft ervaren dat Nederlanders daar een stuk moeilijker in zijn. Zijn benedenbuurvrouw klaagde al omdat ze zijn voetstappen hoorde. 'Nu heb ik met haar afgesproken dat ze me appt als ze ergens last van heeft en dan probeer ik geen geluid te maken.'

De discussie gaat door, nu over het hypothetische geval dat je getrouwd bent, maar zoveel ruzie hebt dat je wilt scheiden. Wat doe je dan? Mohannad is er stellig over: scheiden gaat niet gebeuren. Nederlanders mogen dat allemaal normaal vinden, 'maar wij hebben een veel sterkere band met onze kinderen. En kinderen hebben twee ouders nodig. Dus ik ga eerst met mijn vrouw praten en als dat niet werkt, vraag ik hulp van mijn moeder en mijn schoonmoeder.'

Layla denkt er genuanceerder over. 'Als kinderen zien dat hun ouders altijd problemen hebben, is dat ook niet goed. Dan is het soms een oplossing om uit elkaar te gaan.' Haar man blijft stellig. 'Dan moet je zorgen dat onze kinderen de problemen niet merken.' Hij beseft ineens dat dit verkeerd begrepen kan worden: 'Ik bedoel dit als voorbeeld hè, het gaat niet over ons.' Gelach.

'Móét je eigenlijk scheiden in Nederland als je vrouw dat wil?', vraagt Marwan. 'Bij ons in Syrië niet.' Sommige mannen in de groep vrezen dat alle vrouwen gaan scheiden, 'als ze weten dat ze dat recht hebben'.

Handtekening

In de pauze is er citroen- en chocoladecake, die docent Aerts heeft meegebracht omdat het de laatste les is. Daarna moet de participatieverklaring worden ondertekend. 'De Nederlandse versie gaat naar de gemeente', legt Aerts uit. 'Er komt ook nog een bijeenkomst op het stadhuis met de wethouder, een klein feestje zeg maar, waar jullie gevraagd wordt hem nog een keer te tekenen, maar dat is meer voor het officiële moment.'

Mohannad vindt het een goede zaak dat nieuwkomers wordt gevraagd zo'n formulier te ondertekenen. 'Dan kun je achteraf nooit zeggen dat je niet wist wat de regels waren.' Hij schuift het papier tevreden voor zich uit op tafel. Onder zijn handtekening heeft hij de datum genoteerd. Achter 'te' staan de tien cijfers van zijn mobiele nummer. Net iets te routineus ingevuld. Zijn buurvrouw wijst erop dat hij daar de plaatsnaam had moeten schrijven. 'O, ik dacht dat er 'tel' stond. Ik heb al zoveel formulieren ingevuld, je moet altijd je telefoonnummer geven.' Hij haalt er een streep door en krabbelt er Nijmegen boven.

Verantwoording

Mohannad El Jechi (40), zijn vrouw Layla (36) en hun twee kinderen Ziad (10) en Ibrahim (9) kwamen in september 2015 als vluchtelingen naar Nederland. De familie is van Palestijnse origine en woonde eerder in Syrië en Saoedi-Arabië. In november kregen ze een huurhuis toegewezen in Nijmegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden