Analyse

Wat kunnen we de eerste 100 dagen van Trump verwachten?

De presidential honeymoon

Donald Trump begint vandaag aan zijn Eerste Honderd Dagen, de periode waarin Amerikaanse presidenten zich het best kunnen waarmaken.

Donald Trump tijdens zijn eerste toespraak als 45ste president van de Verenigde Staten. Beeld afp

De eerste 100 dagen in het Witte Huis zijn de wittebroodsweken van een Amerikaanse president. Tijdens de 'presidential honeymoon' is de steun in de publieke opinie groot en is ook het Congres hem doorgaans welgezind, zeker als hij een meerderheid heeft in zowel Huis als Senaat. De ideale tijd dus om je visitekaartje af te geven en je beleid in gang te zetten.

Geldt dit ook voor Donald Trump?

De mythe van de honeymoon gaat terug op Franklin D. Roosevelt, zelf een mythe. Roosevelt wist in 1933 in de eerste 100 dagen van zijn eerste termijn 76 wetten en 9 presidentiële decreten uit te vaardigen, een sloot wetgeving die de hele Amerikaanse economie overhoop haalde en de basis werd van de befaamde New Deal.

Roosevelts daadkracht is sindsdien de lat waaraan elke president zich meet. Met reden: onderzoek wijst uit dat presidenten de meeste invloed hebben in hun eerste 100 dagen. Ze zijn dan qua wetgeving het productiefst, los van de steun in de publieke opinie of de gekozen wetgeving.

In de buurt van Roosevelt komen ze niet meer, vooral omdat politiek complexer is dan vroeger en de raderen van het Congres trager draaien. Tot 1949 kwamen in de eerste 100 dagen gemiddeld 46 wetten tot stand, daarna 16. Hoeveel hangt af van de steun in het Congres en de economie - hoe meer crisis, hoe meer daadkracht.

Politicoloog Julia Azari onderzocht hoe succesvol presidenten in hun 100 dagen waren. De productiviteit blijkt de laatste decennia verder afgenomen, schrijft ze in het blad FiveThirtyEight, tot de 7 wetten en 11 decreten van George W. Bush en de 11 wetten en 19 decreten van Barack Obama.

'Big legislation in de eerste 100 dagen wordt iets van het verleden', zegt Azari. De politiek is gepolariseerder en complexer geworden, waardoor presidenten meer tijd nodig hebben om de coalities te bouwen die voor grote wetten nodig zijn. Het kostte Obama ruim een jaar voordat zijn zorgverzekeringswet rond was.

Hoe het Trump vergaat, zal vanaf vandaag blijken. Hij zet vriend en vijand steeds op het verkeerde been, en zijn eerste 100 dagen zullen hierop geen uitzondering zijn. Gaat hij door op zijn disruptieve weg of slaat hij een meer verzoenende toon aan? Hoe pakt het politieke krachtenveld uit?

Een probleem is dat Trump veel minder populair is dan de doorsnee nieuwe president. Hij treedt aan met een historisch lage approval rating van rond de 39 procent. Obama stond bij zijn inauguratie acht jaar geleden op 68 procent. Slechts 40 procent van de kiezers vindt dat Trump de transitieperiode goed heeft gedaan. Obama scoorde destijds liefst 84 procent.

Een tweede complicatie is dat veel van Trumps plannen op gespannen voet staan met die van zijn eigen Republikeinse Partij. Dat geldt voor de ontmanteling van Obamacare: Trump wil een verzekering voor iedereen, terwijl de Republikeinen daar juist vanaf willen. Hij schermt met protectionisme, terwijl zijn partijgenoten vrijhandel prediken. Over 'de Muur' en wie hem gaat betalen zou achter de schermen al ruzie zijn.

Het zal voor Trump aantrekkelijk zijn via decreten en memoranda snel delen van Obama's erfenis te schrappen, zoals het kolenmoratorium dat Obama instelde. Hoe het zal gaan met de aangekondigde uittreding van de VS uit het Klimaatakkoord van Parijs is ongewis. Net als de ontmanteling van Obamacare is dat een complexe zaak die meer dan 100 dagen vergt.

Azari vermoedt dat Trumps 100 dagen op die van Obama zullen lijken, met veel symbolische maatregelen die de verschillen markeren tussen de nieuwe regering en de oude. 'Maar de recente geschiedenis laat zien dat belangrijke initiatieven langdurige aandacht en inzet van de president vereisen, plus het vermogen te bouwen aan een coalitie die het uithoudt tot voorbij de wittebroodsweken.'

De eerste 100 uren
Donald Trump zal de eerste etmalen van zijn presidentschap meteen daadkrachtig willen invullen. Deze week werd aangekondigd dat hij na zijn inauguratie al een paar uur zou werken. Aannemelijk is dat hij zal beginnen met het ondertekenen van een aantal presidentiële decreten, besluiten met kracht van wet waarvoor hij het Congres niet nodig heeft. Mogelijkheden zijn de benoeming van een nieuwe opperrechter voor het Hooggerechtshof (de vacature Antonin Scalia) en het schrappen van enige kroonjuwelen van Obama, zoals het kolenmoratorium en de restricties op olie- en gaswinning in federale natuurgebieden en indianenreservaten.

De eerste 100 dagen
De eerste drie maanden van zijn ambtstermijn zal Donald Trump een aantal verkiezingsbeloften in wet willen omzetten. Blijkens eerdere uitlatingen van Trump en zijn entourage staan deze thema's hoog op de lijst: protectionisme (opzegging Trans Pacific Partnership en instelling importtarieven), immigratie en werkgelegenheid (aanpak illegalen en beginnen met de bouw van de Mexicaanse muur) en veiligheid (plan tegen buitenlandse cyberaanvallen). Daarnaast zal Trump willen beginnen met de intrekking en vervanging van Obamacare (waarbij enkele elementen wellicht direct al zullen worden afgeschaft) en met een plan voor het verbeteren van de infrastructuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.