Wat kost dat niet, de Koude Oorlog staken?

Noord- en Zuid-Korea -- Reportage
Herenigingsplannen

Goedkope arbeid uit het Noorden, kennis uit het Zuiden. Zou dat Korea niet tot een gigant maken? De jeugd in Seoul staat niet te trappelen.

PANMUNJOM/SEOUL - De zwaarstbewaakte grens ter wereld loopt dwars over een tafel. De stoelen aan de ene kant staan op Zuid-Koreaans grondgebied. Aan de overzijde begint Noord-Korea. Hier, in het hart van de Gedemilitariseerde Zone, overleggen Noord- en Zuid-Koreanen op gezette tijden om te voorkomen dat spanningen tussen beide landen escaleren.


Van spanning is in het frisblauw geschilderde gebouwtje dat Noord en Zuid delen nu weinig te merken. Buitenlandse bezoekers gaan lachend op de foto naast Zuid-Koreaanse bewakers die in bevroren taekwondohouding strak voor zich uit staren.


Hun Noord-Koreaanse collega's laten zich binnen niet zien. Buiten tuurt een Noord-Koreaanse militair vanaf de eerste verdieping van het grensgebouw onbewogen naar het wild fotograferende gezelschap aan de andere kant van de demarcatielijn.


De plek waar Noord en Zuid elkaar raken, wordt door Zuid-Korea onbeschroomd uitgebaat als toeristische trekpleister. Met verrekijkers kan naar de noorderburen worden gegluurd. In de souvenirwinkel zijn T-shirts met de letters DMZ (Gedemilitariseerde Zone) te koop. Dagelijks komen honderden belangstellenden een vleugje Koude Oorlog opsnuiven.


Bezoekers komen al in de sfeer als ze vanuit de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul naar het bestandsdorp Panmunjom rijden: langs de weg staan kilometerslange hekken met scheermesdraad en wachttorens. In de grenszone krijgen bezoekers de waarschuwing dat ze vijandig gebied binnengaan en 'verwonding of dood door vijandelijk handelen' riskeren.


Aan weerszijden van de met landmijnen volgepropte Gedemilitariseerde Zone zijn honderdduizenden soldaten gelegerd, met voldoende wapentuig om elkaar in een paar uur te vernietigen. De 4 kilometer brede bufferzone verdeelt het schiereiland in tweeën sinds de Korea's in 1953 een bestandsovereenkomst tekenden die een einde maakte aan de Koreaanse oorlog. Omdat ze geen vredesakkoord sloten, duurt de oorlog formeel nog voort.

Hereniging

Beide landen zeggen dat ze - op eigen voorwaarden - streven naar hereniging van Noord en Zuid. Maar in zestig jaar is daar niets van terecht gekomen.


Noord-Korea, dat het aanvankelijk economisch beter deed dan de zuiderburen, verviel onder de knoet van de Kim-dynastie tot een geïsoleerde en straatarme dictatuur naar stalinistisch model. Het democratische en kapitalistische Zuid-Korea ontwikkelde zich tot een economische macht van betekenis met betrekkingen over de hele wereld. Kunnen deze landen, die inmiddels zo enorm van elkaar verschillen, ooit nog één worden? Kan hereniging vreedzaam tot stand komen?


Als het aan de Zuid-Koreaanse president Park Geun-hye ligt wel. Zij blies het herenigingsideaal dit jaar nieuw leven in door eenwording op te hemelen als een economische 'jackpot'. Met goedkope Noord-Koreaanse arbeidskrachten en met de kennis, de technologie en het geld van het Zuiden zou het verenigde Korea een geweldige toekomst tegemoet gaan.


Ze ging naar Duitsland om te kijken hoe de Duitsers het samengaan van welvarende kapitalisten en verarmde communisten hadden aangepakt. In Dresden ontvouwde ze een plan voor geleidelijke hereniging: meer humanitaire hulp voor het Noorden en meer ontmoetingen van familieleden die door de grens van elkaar zijn gescheiden, meer grensoverschrijdende infrastructuur en meer uitwisseling op het gebied van sport en cultuur.


Als Park had gehoopt op instemming aan de andere kant van de grens, werd ze snel uit de droom geholpen. 'De dagdroom van een psychopaat', briesten de Noord-Koreaanse staatsmedia over Parks voorstellen. De Zuid-Koreaanse president is immers een 'verachtelijke prostituee' die haar land heeft verkocht aan de Amerikanen.


Het bewind van Kim Jong-un, dat de afgelopen maanden weer dreigde met kernproeven en raketten voor de korte afstand testte, toonde zich even onverzoenlijk als altijd. De retoriek werd eerder hatelijker dan milder.


Waarom promoot Park dan toch de hereniging? Bruce Klinger, Korea-kenner van de Heritage Foundation in Washington en oud-CIA-medewerker, meent dat de president er binnenlands-politieke redenen voor heeft. 'De steun voor hereniging neemt af. Het idee van eenwording leeft het sterkst bij ouderen, die zich Korea als ongedeeld land herinneren en famliebanden hebben over de grens. Voor jongeren is Noord-Korea een vreemd land. Met het verhaal over een 'jackpot' wil ze hereniging aantrekkelijk maken.'


Van die 'economische voordelen' moet men zich niet te veel voorstellen, meent Klinger. 'Zuid-Koreanen hebben het over goedkope arbeidskrachten. Die zie ik niet. De Noord-Koreanen zijn geestelijk en lichamelijk onvolgroeid door ondervoeding.'


Peilingen bevestigen dat het enthousiasme voor eenwording afbrokkelt. Uit recent onderzoek van het Asan Institute for Policy Studies in Seoul blijkt dat 63 procent van de Zuid-Koreaanse bevolking zich - onder voorwaarden - kan vinden in vereniging. Vroeger lag dat percentage hoger.


Van de Zuid-Koreaanse twintigers beschouwt 14 procent Noord-Korea nog als 'een van ons'. Van de twintigers verwacht bijna de helft - 45 procent - dat aansluiting met het Noorden de economie van hun land zal schaden.


Onderzoekster Kim Ji-yoon van het Asan Institute: 'De jongere generatie heeft geen herinnering aan de Noord-Koreanen, en moeten niets hebben van hun politieke systeem, van de Noord-Koreaanse maatschappelijke waarden. Ze zijn minder bereid de financiële lasten van hereniging te dragen.'

Armlastig en ongeschoold

De 25-jarige Ji Il-shin uit Seoul is afgestudeerd in Economie en Chinees. Ze vertelt ze dat ze tientallen keren heeft gesolliciteerd, maar tot nu toe zonder resultaat. Ze zegt goed te begrijpen dat jongeren niet staan te springen om de noorderburen in de armen te sluiten. 'Ze zijn bang dat dit ten koste zal gaan van hun eigen positie.' Wat haar betreft mag haar land wel blijven streven naar hereniging, maar alleen op lange termijn. 'Langzaamaan.'


Het kan Shim Jae-jun, adjunct-hoofdredacteur van de The Korea Times, nauwelijks snel genoeg gaan. 'Ik geloof dat hereniging zich in de nabije toekomst zal voltrekken', zegt hij op een bijeenkomst van buitenlandse journalisten in Seoul. Terwijl veel waarnemers zich afvragen of Zuid-Korea in staat zal zijn om miljoenen armlastige en ongeschoolde Noord-Koreanen op te vangen, is Shim ervan overtuigd dat de regering in Seoul voldoende is voorbereid. Volgens hem zijn er aanwijzingen dat het regime in Pyongyang zijn langste tijd heeft gehad. 'In Noord-Korea wordt een machtsstrijd uitgevochten. Kim Jong-un heeft het respect van zijn volk verloren toen hij eind vorig jaar zijn oom Jang Song-theak en diens familie liet executeren.'


Shim gaat ervan uit dat de Noord-Koreanen met hun mobieltjes en door het kijken naar Zuid-Koreaanse soaps langzaam maar zeker geïnformeerd raken over de buitenwereld. 'Als de bevolking in de gaten krijgt dat ze is bedrogen, zal ze in beweging komen.'

Mobieltjes

Een volksopstand lijkt Klinger niet waarschijnlijk. De repressie is zo totaal dat de bevolking geen kans krijgt in verzet te komen. Volgens Klinger komt er nog steeds nauwelijks informatie Noord-Korea binnen. Mobieltjes zijn vooral een statussymbool. 'De mensen hangen ze aan hun broeksriem. Ze hebben geen geld om berichten te versturen. En ze weten ook dat het regime alle boodschappen kan aftappen.'


Het meest voor de hand liggende toekomstscenario is volgens Klinger dat het bewind in Pyongyang implodeert. Ten onder gaat aan interne verdeeldheid en paranoia. Maar wanneer? Dat is lastig te voorspellen. Wie had de val van de Berlijnse Muur voorzien?


China, de enige bondgenoot en beschermheer van Noord-Korea, zit niet te wachten op een democratische, op het Westen georiënteerde staat aan zijn noordgrens. Noch op een stroom vluchtelingen uit een failed state. Peking lijkt te hopen dat Noord-Korea naar Chinees voorbeeld de weg inslaat van economische liberalisering, zonder zich aan te sluiten bij het Zuiden.


Of de Verenigde Staten, die bijna dertigduizend militairen in Zuid-Korea hebben gestationeerd, blij moeten zijn met een verenigd Korea is ook de vraag. Voor de Amerikanen is Zuid-Korea een belangrijke bondgenoot in Oost-Azië en het is niet uit te sluiten dat een verenigd Korea meer afstand zal nemen van Washington.


Simon Mundy, correspondent van de Financial Times in Seoul: 'De VS hebben reden te vrezen dat een verenigd Korea zich ontwikkelt tot bondgenoot van China. China heeft reden om te vrezen dat een verenigd Korea een bondgenoot van Amerika wordt.'


Zulke geopolitieke overwegingen gaan voorbij aan Kim Jeong-gi (42), die op een terras in de uitgaanswijk van Seoul een biertje drinkt met zakenvrienden. 'Hereniging gaat veel geld kosten, dat zag je in Duitsland.' Het onderwerp lijkt hem niet erg te boeien. 'Wij zijn vooral geïnteresseerd in honkbal.'


Simon Mundy Correspondent in Seoul van de Financial Times


Shim Jae-jun Adjunct-hoofdredacteur van de The Korea Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.