Wat is waar?

Wat klopte er van wat de politici bij het RTL-debat beweerden?

Ze werpen elkaar nogal wat voor de voeten bij zo'n verkiezingsdebat. De Volkskrant deed zondagavond hard z'n best om al die beweringen een beetje bij te houden en te voorzien van feiten en context. Alexander Pechtold, Sybrand Buma, Lodewijk Asscher, Emile Roemer en Jesse Klaver probeerden elkaar bij RTL af te troeven. Wij checkten wat ervan klopte en wat niet.

De lijsttrekkers voorafgaand aan het Rode Hoed-debat van RTL. Foto anp

26 februari 2017, 23:02

Toch Willem van Oranje-uitsluitsel!

En op de valreep is er tóch uitsluitsel over Willem van Oranje en zijn uitspraak dat 'Dit land nog geen drie dagen zonder godsdienstvrijheid kan.' De collega's van NRC checkten en oordelen dat Klaver ongelijk had. Van Oranje blijkt zoiets gezegd te hebben, de GroenLinks-leider vergist zich in de datum en het document waarin de vader des vaderlands zijn citaat deed. Enfin, de uitleg staat bij NRC.

26 februari 2017, 22:50

...maar Willem van Oranje zit nog dwars

Het was een experiment hier bij de Volkskrant, dat live checken van zo'n tv-debat. Wij hebben een intensief avondje achter de rug. Alleen Willem van Oranje zit ons dwars. Eerder citeerde Klaver deze oervader des vaderlands: ‘Dit land kan nog geen drie dagen zonder godsdienstvrijheid’. Het valt echter niet mee om die uitspraak te verifiëren. Boeken vol zijn er geschreven over de houding van Willem van Oranje ten opzichte van de godsdienstvrijheid. Die verschilde immers per periode en was vaak nogal ambivalent. Mocht u niettemin suggesties hebben: waar heeft Klaver zijn citaat vandaan? En is zijn werkelijke houding op dit onderwerp hiermee goed getroffen? We zijn bereikbaar op internet@volkskrant.nl Een heel goede nacht gewenst van het Volkskrant-checkteam!

26 februari 2017, 22:46

Van vast naar flex, maar hoeveel?

Volgens SP-leider Emile Roemer zijn ‘de afgelopen jaren’ 320 duizend vaste banen flex geworden. ‘Dat betekent bij 320 duizend gezinnen onzekerheid in plaats van vastigheid die mensen nodig hebben.’ Wat Roemer bedoelt met afgelopen jaren is onduidelijk, maar hij had het daarvoor over ‘dit kabinet’ dat in 2012 aantrad. In 2012 was het aantal mensen met een vast dienstverband volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek 5.686.000 en hadden 1.391.000 mensen een ‘flexibele arbeidsrelatie’. In 2016 telde het CBS respectievelijk 5.341.000 mensen ‘vast’ en 1.736.000 ‘flex’. Dat betekent een afname van 345 duizend vaste werknemers en een gelijke toename van 345 duizend flexibele werknemers. Dat komt dicht bij de 320 duizend uit Roemers eerste zin. Maar wat het CBS niet meet is of die ‘overstappers’ dat deden omdat ze daartoe gedwongen werden of uit vrije wil. Onder die 345 duizend mensen die een vaste baan hebben verruild over een flexibele kunnen mensen zijn die de onzekerheid waar Roemer zo tegen ageert zelf hebben gekozen. (Robert Giebels)

26 februari 2017, 22:41

Nog even over die vrijwilligers

Eerder checkten we Pechtolds uitspraak dat er meer vrijwilligers dan vluchtelingen zijn: daarin overdreef hij uiteraard. Vluchtelingenwerk komt wel nog met een interessante aanvulling die misschien het beeld - dat vaker terugkomt - een beetje verklaart. Er waren namelijk wél zoveel aanmeldingen dat veel aspirant-vrijwilligers helemaal niet aan de slag konden. Dat komt alleen niet in de laatste plaats omdat het meeste vrijwilligerswerk gaat over integratie, wat pas na een tijd kan beginnen. (Maarten Keulemans)

26 februari 2017, 22:39

SP investeert hoeveel in veiligheid?

Emile Roemer claimde dat zijn partij het meest investeert in de veiligheidsketen: veiligheid en justitie wordt daar mee bedoeld. Het Centraal Planbureau zette de investeringen van de partijen op een rij en daaruit blijkt inderdaad dat de SP daar veruit het meeste nieuwe geld in stopt. Een opmerkelijk verschil met de andere debatdeelnemers van vanavond:

SP: 1,3 miljard
CDA: 0,4 miljard
PvdA: 0,4 miljard
D66: 0,3 miljard
GroenLinks: 0,2 miljard

En ter vergelijking: de VVD investeert 0,7 miljard in veiligheid, VNL 1 miljard, volgens het CPB. (Geart van der Pol)

Emile Roemer (SP) en Lodewijk Asscher (Pvda) tijdens een onderbreking van het RTL Rode Hoed-debat. Foto anp

26 februari 2017, 22:32

Nooit eerder een progressief kabinet?

Ambities kunnen hem niet ontzegd worden. Klaver wil het ‘eerste progressieve kabinet’ in 40 jaar vormen. Kennelijk vindt hij het laatste echt progressieve kabinet dat van Joop den Uyl: 1972-1977. Destijds werd de coalitie gevormd door PvdA, ARP, PPR, KVP en D66: een klassiek rooms-rode coalitie en met de sociaal-democraten als grootste partij. Veel progressiever is het sindsdien inderdaad in Den Haag niet geworden, tenzij we de paarse kabinetten van Wim Kok (1994-2002) meerekenen, of het kabinet Lubbers-III, een coalitie van CDA en PvdA die in de jaren 1989-1994 regeerde. (Maarten Keulemans)

En jawel, ook hier wijzen we je even fijntjes op onze Coalitiewijzer: wie kan met wie?

26 februari 2017, 22:19

Forens of geen forens

Hola, de mensen van NRC zitten ook druk te checken (hallo collega's!) en kwamen tot een andere conclusie over waarom mensen nou eigenlijk in de spits rijden. Is de meerderheid van de reizigers in de spits nou wel of niet onderweg vanwege het werk, zoals Klaver eerder beweerde? NRC geeft Klaver ongelijk op basis van hetzelfde onderzoek als de Volkskrant, terwijl wij hem gelijk gaven. NRC heeft vermoedelijk alleen gekeken naar de motieven van werkende reizigers (maar tweet ons als het anders is even op @volkskrant, @nrc). Gekeken naar álle reizigers in de spits, blijkt ’s avonds maar 31 procent op pad voor werk, en ’s ochtends slechts 46 procent. Denken wij te weten. (Maarten Keulemans)

Ho: en precies op het moment dat we deze update plaatsten, rectificeerde NRC.

Foto CBS

26 februari 2017, 22:18

We zijn nog niet klaar hoor

Want het debat mag dan afgelopen zijn, er liggen nog wel wat beweringen te wachten. Blijf dus gerust nog even.

26 februari 2017, 22:14

Nog even over die 'vernietigde' banen

Onze cijferspecialist Robert Giebels is nog wat dieper gedoken in die 365 duizend banen die het kabinet volgens Roemer heeft 'vernietigd'. Er is weinig veranderd aan het aantal banen sinds het kabinet begon. Roemer heeft zijn cijfer van 365 duizend van econoom Bas Jacobs, die weer reageerde op een onderzoek van ING. De bank vroeg zich af hoeveel economische groei Nederland in de jaren van de kabinetten Rutte I én II is ‘misgelopen’. Wat daarbij onzeker is, is hoeveel van die misgelopen groei nu precies te wijten is aan het beleid van de afgelopen twee kabinetten. Wat Jacobs betreft hebben de twee kabinetten samen 365 duizend banen gekost. Het tweede kabinet Rutte - waar Roemer zich toe beperkte - is volgens Jacobs verantwoordelijk voor ongeveer 155 duizend minder banen (van de 365 duizend dus). Zelfs als het gaat over aantal 'misgelopen' banen was Roemer dus te wild. En wat je in zo'n debat natuurlijk ook niet snel hoort zijn zinnen die een econoom als Jacobs wel toevoegt: ‘Natuurlijk moeten deze schattingen met grote voorzichtigheid worden geïnterpreteerd.’

26 februari 2017, 22:11

Wie met wie met wie?

Dat was even een intermezzo over wie met wie kan, en of je als linkse partij in een kabinet met de VVD nou hetzelfde bent als een drugslab in een schuurtje van het CDA'er (de beeldspraak is van Roemer). Wie met wie zou kunnen, zetten we op een rij in deze Coalitiewijzer.

26 februari 2017, 22:08

Wel of niet negatief over islam?

We komen ook nog even terug op de vraag wat Nederlanders denken over de stelling: ‘De islam is een bedreiging voor de Nederlandse identiteit’. Waar alle debaters het zo over eens waren, weet u wel, met al die rode lampen? Oneens allemaal. Omdat Geert Wilders er niet bij is natuurlijk. Het Kennisplatform Integratie & Samenleving zette de belangrijkste onderzoeken naar anti-islamsentiment op een rij (pdf) en concludeerde: 49 procent van de Nederlanders dacht in 2014 (zeer) negatief over de islam. Dat bevestigt het beeld dus dat een aanzienlijke groep in Nederland er anders tegen aan kijkt dan de politici die nu op tv zijn. (Geart van der Pol)

26 februari 2017, 22:07

Wat klopt er nou?

Intussen worden we gewezen op een tegenstrijdigheid in onze factcheck over wat Klaver zei over woon-werkverkeer. Dat zou minder dan de helft van het totale verkeer zijn. Kijken we even naar.

26 februari 2017, 22:05

Nóg meer mafklapper

Tot op de bodem zoeken we het uit hoor, de mafklapper. Voor de taalliefhebbers onder ons: 'mafklapper' staat gewoon in de Van Dale. Het maffe woord dat Jesse Klaver gebruikte om Trump aan te duiden. Wel pas héél kort, sinds vorig jaar, tussen mafketel, mafkikker en mafkoe. De betekenis van het woord, volgens het statige woordenboek: ‘informeel: mafkees’. (Maarten Keulemans)

26 februari 2017, 21:58

Mafklapper?

Jesse Klaver vindt Donald Trump dus een mafklapper, maar wat is dat eigenlijk? En waar komt dat woord vandaan? Wij zien zo snel alleen deze site waarop dit Utrechts dialect zou zijn voor 'vreemd persoon' maar betere etymologie is welkom via Twitter op @volkskrant

We checken trouwens niet of Trump een mafklapper is, dat zien we meer als mening dan als bewering.

26 februari 2017, 21:56

Op naar Slagharen

Ja, ook het Ponypark Slagharen mag president Trump zien als hij op bezoek komt in Nederland en Pechtold is premier. Of hij zich aan die belofte houdt, zien we dan wel weer. Voor de paar mensen die geen idee hadden waar de D66-voorman aan refereerde, we doen nog één keer de welkomstboodschap van Arjen Lubach aan president Trump.

26 februari 2017, 21:51

Minder dan de helft is woon-werk

Wel nog een belangrijke kanttekening bij die spitsrijders die niet extra willen betalen. Want daar heeft Jesse Klaver ook een punt. Hij claimt dat woon-werkverkeer minder dan de helft van de spits uitmaakt. En volgens een recent rapport van het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland (OViN) van het CBS is dat ook zo. Toen men reizigers in de avondspits in 2014 vroeg naar het reisdoel, bleek 33 procent onderweg om te winkelen of bijvoorbeeld de dokter of tandarts te bezoeken. 29 procent was op pad wegens bezoek of recreatie, 7 procent kwam van een cursus of school, en slechts 31 procent was op pas wegens werk. In een ochtendspits waar hetzelfde onderzoek werd herhaald was ‘slechts’ 46 procent op pad wegens werk. (Maarten Keulemans)

26 februari 2017, 21:49

En daar is beeld bij

Voor in de reclame of voor straks, om misschien toch alvast een beetje aan het idee te wennen, deze video: moeten we rekeningrijden niet eindelijk gewoon een kans geven?

26 februari 2017, 21:48

Euh, banen vernietigd?

'Volgens SP-leider Emile Roemer heeft het kabinet 365.000 banen vernietigd. 'Banen vernietigd', dat klinkt niet best. Beetje alsof ze het expres zouden hebben gedaan. En de feiten? Het kabinet trad eind 2012 aan. Toen waren er volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek 7.872.000 banen. In 2016 stond die teller op 7.854.000. Dat betekent een verschil van 18 duizend banen. Beetje wild van Roemer. (Robert Giebels)

26 februari 2017, 21:46

Wat vinden 'wij' daar eigenlijk van?

Dat het in nogal wat politieke kringen taboe is, dat rekeningrijden, komt natuurlijk voort uit het idee dat Buma kernachtig verwoordde: ‘Als rekeningrijden wordt ingevoerd, wordt Nederland heel erg boos’. Gejuich in het ganse land gaat er wellicht niet op, maar het ligt wel iets genuanceerder. Uit een opiniepeiling van EenVandaag blijkt namelijk iets anders. 61 procent van de ondervraagden vond het in oktober 2016 een goed idee als de motorrijtuigenbelasting wordt vervangen door een heffing per gereden kilometer. Waar een meerderheid een probleem mee heeft? 58 procent is tegen rekeningrijden als er een spitsheffing wordt toegevoegd. Dat je gewoon op tijd op je werk probeert te komen en dan extra moet betalen voor de drukke spits waar je toch al niet voor je lol in staat. Daar lijkt de meeste pijn te zitten. (Geart van der Pol)

26 februari 2017, 21:41

En nog meer over rekeningrijden

Is dat trouwens een verrassend nieuw inzicht, dat rekeningrijden zou kunnen werken? Nee, we hebben het er al minstens sinds 1999 over. En hier lees je waarom het er nooit is gekomen en waarom het woord tot op de dag van vandaag enigszins besmet is, zelfs onder de voorstanders.

26 februari 2017, 21:37

Of rekeningrijden tegen files helpt

Helpt rekeningrijden echt tegen de files, zoals Klaver zegt? Er is inderdaad veel bewijs dat het beprijzen van rijden in de spits files voorkomt. In onder meer Londen, Stockholm en Singapore verminderde de spitsheffing de drukte met wel tientallen procenten. Ook een experiment in Nederland waarbij automobilisten een paar euro bonus kregen voor het mijden van de spits had ‘enorme impact’, stelt hoogleraar ruimtelijke economie Erik Verhoef (VU). ‘Het is geen uitzondering als de helft van de spitsritten opeens dalritten worden.’ Nadeel van het Nederlandse experiment was wel dat het vooral gemotiveerde mensen waren die deelnamen: die zullen de auto sneller laten staan. (Maarten Keulemans)

26 februari 2017, 21:35

Willen vluchtelingen liefst terug?

Emile Roemer zei: 'Vluchtelingen zijn liever in een veilig Aleppo’. Misschien bedoelde hij: ze waren liever daar gebleven. Maar er zou ook de vaak gehoorde suggestie in kunnen zitten dat de vluchtelingen het liefst terug willen. En daar is nogal wat op af te dingen. Een soortgelijke uitspraak van Lodewijk Asscher checkten we al eens. Hij stelde: ‘80 procent van de Syrische vluchtelingen wil terug’. Die uitspraak bleek twijfelachtig. Asscher wees naar een Duits onderzoek, waarin 8 procent zei te willen blijven. Op basis daarvan constateerde Asscher dat de rest terug wilde, een te snelle conclusie. Hoe zit het dan wel? 40 procent van de vluchtelingen wilde alleen terug als Syrië een echte democratie wordt. (Geart van der Pol)

26 februari 2017, 21:32

Arbeidsmarkt

Zo, daar vliegen de beweringen en cijfers je om te oren. Dat kan ook bijna niet anders als het gaat om arbeidsmarkt en werkloosheid. Of het meteen iets oplevert weten we nog niet, maar we checken de uitspraken van Roemer over het aantal verdwenen banen in Nederland, flexwerk en mogelijk over de bewering van Klaver dat mensen met de laagste inkomens het duurst zijn voor werkgevers. Al lijkt die wat abstract.

26 februari 2017, 21:29

Meer vrijwilligers dan vluchtelingen?

Alexander Pechtold toch. ‘Er zijn meer vrijwilligers voor de vluchtelingen dan dat er op dit moment vluchtelingen zijn’, beweerde de D66-voorman in het heetst van de strijd. Goed, bij Vluchtelingenwerk registreerde men inderdaad een enorme toestroom: in december vorig jaar stond de teller op 14 duizend vrijwilligers. Maar dat zijn er uiteraard minder dan er vluchtelingen zijn: in 2015 vroegen 43 duizend mensen voor het eerst asiel aan, in 2016 waren het er 19 duizend – en dat is nog los van de duizenden aanvragen voor gezinshereniging, en de vele duizenden vluchtelingen die hier al eerder kwamen. Nou ja, misschien zijn we nu een beetje flauw. Je moet een politicus ook zijn hyperbool gunnen om een punt te maken. Hij zal bedoelen: zo veel vluchtelingen zijn het niet. (Maarten Keulemans)

Lijsttrekkers Pechtold, Buma, Asscher, Klaver en Roemer voorafgaand aan het debat. Foto anp

26 februari 2017, 21:23

Bevolking Afrika naar 2,5 miljard?

‘De bevolking in Afrika groeit van 1,1 miljard nu tot 2,5 miljard midden van deze eeuw’, beweert Buma. Hij heeft dat niet uit z'n duim gezogen. Die prognose van onder meer de VN is populair. Maar hij is in wetenschappelijke kring ook zeer omstreden: de ervaring in onder meer Azië leert immers dat het aantal kinderen dat mensen krijgen immers zeer snel terugloopt als de welvaart toeneemt, en dat zou in Afrika aan de orde zijn. De schatting van 2,5 miljard wordt daarom door veel wetenschappers als veel te somber gezien. Lees ook dit en dit er nog eens op na. (Maarten Keulemans)

26 februari 2017, 21:20

CDA niet met D66 en PvdA?

CDA-leider Buma wilde wel met de (gedoogsteun van) de PVV en de VVD regeren, maar niet met D66 en de PvdA, verweet D66-leider Pechtold hem. Van het verleden gaan we even naar nu: met wie kan het CDA wel en niet? Doe onze Coalitiewijzer.

26 februari 2017, 21:18

Cijfers, cijfers

Dat ging even snel: volgens Buma groeit de bevolking van Afrika van 1,1 miljard mensen naar 2,5 miljard in het midden van deze eeuw. Hij zei dat in het debat over vluchtelingen. We kijken het na en zoeken uit wat er van klopt.

26 februari 2017, 21:13

Sinds WOII nooit zoveel vluchtelingen?

Er zijn sinds de Tweede Wereldoorlog nog nooit zoveel vluchtelingen geweest, beweert Jesse Klaver. De VN-organisatie voor vluchtelingen UNHCR geeft hem gelijk: momenteel zijn zo’n 65,3 miljoen mensen wereldwijd op de een of andere manier op de vlucht. Het hoogste aantal sinds we het zijn gaan bijhouden, zegt de UNHCR. (Maarten Keulemans)

26 februari 2017, 21:12

Zo zit het met de instroom

Altijd veel cijfers in de discussies over immigratie en dus ook in die over vluchtelingen. Hoe zit het ook alweer met de instroom? Het aantal eerste asielaanvragen steeg de afgelopen jaren: van 10 duizend in 2013, naar 22 duizend in 2014, naar 43 duizend in 2015. Vorig jaar zette een daling in: 19 duizend eerste asielaanvragen. De vluchtelingenstroom van de afgelopen jaren is overigens aanzienlijk kleiner dan die van de jaren negentig: in recordjaar 1994 vroegen er 53 duizend mensen nieuw asiel aan.

Van de ruim 19 duizend mensen die vorig jaar voor het eerst asiel aanvroegen in ons land, komt er een op de zeven uit Syrië. De top-vijf:

1. Syrië: 2865
2. Eritrea: 1860
3. Albanië: 1665
4. Marokko: 1270
5. Afghanistan: 1025

(Maarten Keulemans)

26 februari 2017, 21:08

Nederlanders negatief over islam?

Nog even over die stelling van net. Dat was natuurlijk een beetje een gek moment, al die rode schermen bij de stelling ‘de islam is een bedreiging voor de Nederlandse identiteit’. Het is duidelijk dat RTL nog op een andere gast had gerekend... En dan was Nederland ook beter vertegenwoordigd geweest. Want hoe denken Nederlanders erover? Uit onderzoek van TNS Nipo bleek in 2014 dat het percentage Nederlanders dat negatief of zeer negatief is over Nederlandse moslims 39 procent was. Het aantal mensen dat positief of zeer positief is, is 22 procent. We kijken trouwens nog even of er recenter onderzoek is en houden ons wat dat betreft voor tweets met tips op @volkskrant (Geart van der Pol)

26 februari 2017, 21:05

CDA tegen homohuwelijk?

Het CDA was tegen het homohuwelijk, verweet Klaver Buma. En dat klopt grotendeels. De kleine christelijke partijen RPF, SGP en GPV stemden in de Tweede Kamer tegen én het grootste deel van het CDA. Maar 3 christendemocraten, Gerda Verburg, Joop Wijn en Nancy Dankers stemden wel voor. De PvdA (met uitzondering van Apostolou), VVD, D66, GroenLinks en SP waren voor. Sinds 1 april 2001 is het huwelijk in Nederland open voor mensen van gelijk geslacht. (Redactie)

26 februari 2017, 21:02

Klaver en de VVD?

Politiek verslaggever Joost de Vries kijkt intussen ook mee naar het debat, en zag hoe SP-leider Roemer GroenLinks-voorman Jesse Klaver probeerde te verleiden tot het uitsluiten van de VVD als regeringspartner. Dat lukte Roemer niet, Klaver sluit alleen de PVV uit als onderdeel van een coalitie met GroenLinks, zei hij.

Over welke partij met welke (niet) kan regeren maakten we deze Coalitiewijzer trouwens. Handig om bij het debat te houden.

26 februari 2017, 20:45

Mensen op de wachtlijst sterven?

‘Jaarlijks sterven er 150 patiënten die op de wachtlijst voor een orgaan staan’, zegt Pechtold. Een heel rare schatting lijkt dat niet. Volgens cijfers van de Nederlandse transplantatiestichting waren het er in 2015 in elk geval 135: 75 nierpatiënten, 11 hartpatiënten, 20 longpatiënten, 28 leverpatiënten en één alvleesklierpatiënt. (Maarten Keulemans)

26 februari 2017, 20:43

Politiek bedrijven met ethische kwesties

Het is heikel waar Buma en Pechtold het over hadden: mag je politiek bedrijven met medisch-ethische kwesties? In het lijsttrekkersinterview met de Volkskrant legt Pechtold uit wat zijn strategie is met dat D66-wetsvoorstel rondom voltooid leven.

We vroegen hem: D66 heeft nieuwe kroonjuwelen - zoals orgaandonatie en levensbeëindiging bij voltooid leven. Hoe denkbaar is het dat u in een kabinet stapt zonder dat daarin stappen worden gezet?

Pechtold zei: 'Ik dwing het niet af in een regeerakkoord als de andere partijen beloven dat ze geen blokkades opwerpen. Ik ga de ChristenUnie dus niet dwingen om voor te stemmen, maar wil wel dat de Kamer het initiatief mag nemen om hier stappen in te zetten.' (Robert Giebels)

Het hele interview staat hier.

26 februari 2017, 20:40

Eigen risico afschaffen

Jesse Klaver wil het eigen risico afschaffen. Dit zei hij er net over: 'De enige mensen die de afgelopen jaren niet naar de dokter zijn gegaan zijn mensen die het niet konden betalen. Ik maak me grote zorgen dat mensen zorg meden’. Je zou Klaver hier een beetje flauw op de letterlijkheid van zijn uitspraak kunnen pakken, maar zijn zorg lijkt deels terecht. Uit het TNS-onderzoek dat we al eerder noemden, blijkt dat 19 procent van de Nederlanders zorg meed of uitstelde. En de helft daarvan gaf aan dat het hen teveel geld kost of dat zij het eigen risico uit wilden sparen. (Geart van der Pol)

Het lijsttrekkerinterview dat we maakten met Jesse Klaver is hier te lezen overigens. Het is nu toch even reclame.

26 februari 2017, 20:34

Voltooid leven

Een zwaar onderwerp nu bij het debat. Voor de duidelijkheid: er is een verschil tussen euthanasie en hulp bij zelfdoding. Bij euthanasie dient een arts dodelijke medicijnen toe, bij hulp bij zelfdoding neemt de patiënt het middel zelf in en helpt de arts in het verkrijgen van het middel. En bij palliatieve sedatie brengt de arts de patiënt met een medicijn (bijvoorbeeld morfine) in slaap (oppervlakkig, diep, tijdelijk of continu). De patiënt sterft dan een natuurlijke dood, maar door de palliatieve sedatie wordt eventuele pijn of benauwdheid verzacht. De patiënt wordt pas in een diepe slaap gebracht, als de arts verwacht dat de patiënt binnen twee weken overlijdt. (Maarten Keulemans)

Wie na het debat helder wil krijgen wat nú de regels zijn in Nederland rond dit ingewikkelde, gevoelige onderwerp kan deze video kijken:

26 februari 2017, 20:32

Zorgkosten niet te betalen?

'Al 1 miljoen mensen kunnen zorgkosten niet opbrengen', aldus Emile Roemer van de SP. Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting, Nibud, doet steeds onderzoek naar de oorzaak van betalingsproblemen van huishoudens. In 2012, zo meldde het Nibud in 2015, noemde 10 procent van de consumenten met betalingsachterstanden hoge zorgkosten als reden. In 2015 is dat gestegen naar 22 procent. Dat percentage is van het aantal huishoudens met betalingsachterstanden. Twee op de vijf huishoudens lopen achter met zijn betalingen, stelt het Nibud. Dat zijn ruim 3 miljoen huishoudens. Daar 22 procent van is 680 duizend huishoudens. Roemer heeft het over mensen. De gemiddelde grootte van een huishouden is ruim 2. Dus meer dan een miljoen mensen hebben wegens hoge zorgkosten betalingsproblemen. Roemer sneed een heel wezenlijk punt aan. (Robert Giebels)

26 februari 2017, 20:28

Eigen risico

'70 procent van de mensen is tegen de afschaffing van het eigen risico’, zegt Alexander Pechtold. Hard speuren levert vooralsnog geen bevestiging op. Wij vinden in een onderzoek dat peiler TNS het anders formuleert: ‘Bijna driekwart (73 procent) is niet tegen het bestaan van het eigen risico’. Dat is natuurlijk heel wat minder sterk. Maar wie bevestiging vindt van Pechtolds boudere stelling: tweet gerust even naar @volkskrant (Geart van der Pol)

26 februari 2017, 20:26

Vertrouwen in de politiek?

‘Veel mensen vertrouwen de politiek niet’, zegt CDA-leider Buma. Inderdaad is het vertrouwen in regering en Tweede Kamer vanouds lager dan het vertrouwen in de rechtspraak, de media en de grote ondernemingen. En het is niet bepaald hoog: ongeveer de helft zegt ronduit vertrouwen te hebben in regering en kamer, blijkt uit het Continu Onderzoek Burgerperspectieven van het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Wel nam het vertrouwen in ‘Den Haag’ eind 2016 weer toe, signaleert datzelfde rapport. En het publieke vertrouwen in de democratische instituties - dus niet de mensen maar bijvoorbeeld het parlement als instelling - is onverminderd groot: zo’n 95 procent zegt tevreden te zijn in een democratie te leven. (Maarten Keulemans) De grafiek hieronder komt trouwens uit dat rapport van het SCP.

Foto SCP

26 februari 2017, 20:21

Nationaal Zorgfonds

Ah, daar is het Nationaal Zorgfonds, waar de SP zo voor pleit. Wat het precies is, wat de partij er mee wil en wie er verder mee doen aan het plan is hier te lezen in een analyse van politiek redacteur Gijs Herderscheê.

26 februari 2017, 20:10

Zorgkosten onbetaalbaar?

Daar vlogen al wat beweringen over tafel. Zo stelde SP-leider Roemer net dat meer dan een miljoen mensen hun zorgkosten niet kunnen opbrengen. Politiek redacteur Robert Giebels kijkt wat daar van klopt.

26 februari 2017, 20:06

Van Haersma?

Tot een paar jaar geleden was CDA-leider Buma bekend onder zijn volledige naam: Van Haersma Buma. Waarom hij eigenlijk afscheid heeft genomen van het eerste deel van zijn achternaam vroeg de Volkskrant Buma onlangs, in de serie lijsttrekkerinterviews.

Zijn antwoord:
'Ik stel mij al mijn hele leven voor als Sybrand Buma. Van kinds af namen wij thuis de telefoon op met 'Buma'. Maar mijn papieren naam, in het paspoort en op het stembiljet, is Van Haersma Buma. Dus toen ik nieuw in de Kamer kwam, werd dat de dominante schrijfnaam. Pas later dacht ik: het is hier toch wel praktisch om alleen het gangbare 'Buma' te gebruiken. Dat is eigenlijk het verhaal.'

Het hele interview, dat overigens over veel meer gaat uiteraard dan alleen de achternaam van de CDA-leider, is hier te lezen.

26 februari 2017, 20:02

Geen VVD en PVV

Het debat werd aanvankelijk het Premiersdebat genoemd, maar RTL besloot het te hernoemen naar het Rode Hoed-debat, nadat Mark Rutte en Geert Wilders afzegden. Bleven dus over: Alexander Pechtold (D66), Sybrand Buma (CDA), Jesse Klaver (GroenLinks), Lodewijk Asscher (PvdA) en Emile Roemer (SP). Lees hier nog eens hoe dat ook alweer zat.

26 februari 2017, 19:41

Op de radio

Het is niet de eerste keer dat de lijsttrekkers met elkaar in debat gaan. Lees hier nog even terug hoe het vrijdag op Radio 1 ging, toen Jesse Klaver en Lodewijk Asscher streden om het linkse leiderschap. Mark Rutte stelt zich ondertussen op als de onvermijdelijke premier, hoorde politiek redacteur Frank Hendrickx.

Meer over