Analyse Brexit-top

Wat kiest Europa tijdens speciale Brexit-top: opnieuw uitstel of Britse chaos?

Bondskanselier Merkel (R) en premier May dinsdag in Berlijn. Beeld AFP

Concessie of chaos - voor die keus staan de leiders van de Europese Unie woensdag op een speciale Brexit-top in Brussel. Onderdrukken zij hun frustraties en geven zij toe aan premier May, die voorstelt het Britse vertrek uit de EU opnieuw uit te stellen? Of verlangen zij zo sterk naar het einde van deze driejarige lijdensweg dat ze het risico nemen van een No Deal-Brexit, met alle mogelijk ontwrichtende gevolgen van dien?

De Europese Brexit-onderhandelaar Michel Barnier zei dinsdag dat de EU bereid is de Britse regering wederom uitstel te verlenen. Maar die extra tijd moet wel zin hebben. De EU-landen voelen niets voor het uitgeven van een blanco cheque. Voorwaarde is dat May haar 27 collega’s weet te overtuigen dat er dit keer wel een reële kans is dat het Lagerhuis in Londen zich schaart achter een deal die voorziet in een ordelijke scheiding. Of de Britse premier slaagt in haar missie, valt moeilijk te zeggen. Zo’n top heeft een eigen dynamiek.

May moet veel scepsis overwinnen. Nog geen drie weken geleden kreeg zij van de andere leiders voor de eerste keer uitstel. De Brexit-datum werd verschoven van 29 maart naar komende vrijdag 12 april. Sindsdien is ‘er niets veranderd’ en verzoekt May weer om uitstel. Dat is ‘ zeer frustrerend’, meent Michael Roth, de Duitse minister voor Europese Zaken.

Dat er niets is veranderd, is niet helemaal waar. May is voor het eerst onderhandelingen begonnen met de Labour-oppositie. Maar die hebben tot dusver geen doorbraak opgeleverd, zodat de impasse aan Britse kant voortduurt. Met het oog daarop vindt Roth dat de EU slechts onder ‘strenge voorwaarden’ akkoord kan gaan met een tweede uitstel. Volgens hem heeft steeds maar blijven uitstellen geen zin als er aan Britse kant geen ‘substantiële stappen in de goede richting’ worden gezet.

Geduld

De Duitse kanselier Angela Merkel staat welwillend tegenover een nieuw uitstel, zo heeft zij dinsdag tegen haar partijfractie gezegd volgens het Duitse persbureau DPA. Merkel sprak in Berlijn met May. Bij het afscheid kusten de twee elkaar hartelijk en beklemtoonden zij het belang van een ‘ordelijk’ Brits vertrek uit de EU. Ook Nederland steunt uitstel. Minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok zei dat de Britten meer tijd moeten krijgen. De Ierse premier Leo Varadkar wil eveneens geduld betrachten.

Andere EU-leiders hebben moeite met het uitstelverzoek van May. Onder hen de Franse president Emmanuel Macron. Parijs wil dat de Britse premier aannemelijk maakt dat het verlenen van extra tijd kan leiden tot een deal. Ook België en Oostenrijk zijn terughoudend.

Ieder land kan op de top zijn veto uitspreken over een besluit tot verder uitstel. Maar volgens Varadkar zou dat ‘onvergeeflijk’ zijn, aangezien een veto kan leiden tot een No Deal-Brexit en dus tot veel economische en politieke schade voor andere lidstaten. Daarbij doelde hij mede op zijn eigen Ierse Republiek, die dan geconfronteerd zou worden met de terugkeer van een harde grens met Noord-Ierland.

Woensdagavond tijdens het diner moet blijken waaraan de EU-leiders de voorrang geven: aan hun chagrijn of aan hun pragmatisme. De 27 overblijvende lidstaten willen door. De EU moet worden hervormd zodat het zich beter staande kan houden tegenover rivaliserende grootmachten als Amerika, China en Rusland. Maar de Brexit houdt ze gevangen. De besluiteloosheid in Londen doet de bal telkens weer terugrollen in het EU-kamp, waardoor men zich moet bezighouden met het verleden in plaats van de toekomst. Dat is men zat.

Pragmatisch

Daartegenover staat de angst voor een chaotische Brexit zo vlak voor de Europese verkiezingen. De pragmatici betogen dat tot het uiterste moet worden gegaan om dit te voorkomen. Dat betekent: instemmen met een uitstel tot 30 juni zoals May wil of langer. EU-president Donald Tusk is voor een flexibel uitstel ‘dat zo lang duurt als nodig maar niet langer dan een jaar’. De pragmatische benadering kan de overhand krijgen, zo leek het dinsdag, maar de strijd zal gaan over de voorwaarden waaronder. Uitstel moet zin hebben, oftewel perspectief bieden op een positieve ontknoping in Londen. Voorts moeten de Britten deelnemen aan de Europese verkiezingen van mei. Daarnaast liet Parijs vlak voor May’s bezoek aan Macron weten dat het ‘harde garanties’ eist dat de Britten tijdens de extra tijd niet de EU-hervormingen en -instellingen dwarsbomen. Ook willen de Fransen niet dat ze meedoen aan de onderhandelingen over een nieuwe Europese begroting en aan de verkiezing van een nieuwe voorzitter van de Europese Commissie.

Lees ook:

Deze twee mannen staan symbool voor de grote tweespalt in de Conservatieve partij
Nog nooit was de kloof tussen de Conservatieve fractie en de activisten binnen de partij zo groot. Het weerspiegelt een bredere tweespalt die het referendum over de Brexit heeft blootgelegd, en twee Conservatieve politici symboliseren deze deling als geen anderen. 

Brexit of niet, Britse inwoners van Nederland mogen stemmen voor Europees Parlement
Britse inwoners in Nederland kunnen sowieso stemmen voor de Europese verkiezingen op 23 mei, zelfs als Groot-Brittannië voor die tijd uit de EU stapt. Voorwaarde is wel dat zij zich uiterlijk dinsdag 9 april registreerden bij hun gemeente, aldus de Kiesraad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.