Wat Keizer laat zien? De dood is big business geworden

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Als de VVD gisteravond heeft besloten om een integriteitscommissie in het leven te roepen die moet onderzoeken of partijvoorzitter Henry Keizer onethisch heeft gehandeld bij de buy out van het crematiebedrijf De Facultatieve, dan zou ik graag in die commissie zitting nemen.

Ik kom uit een familie van crematisten, zoals zij zichzelf noemen. Mijn grootvader Mozes behoorde op 22 december 1919 tot de zeventig idealistisch gestemde mensen die in café De Kroon op het Rembrandtplein bijeenkwamen om de Arbeiders Vereeniging voor Lijkverbranding op te richten. Hij zat jarenlang in het bestuur, tot dat voor Joden onmogelijk werd. Na de oorlog werd de naam veranderd in Algemene Vereniging voor Lijkverbranding en sinds een reeks fusies heten ze tegenwoordig Yarden. Die naam verwijst naar de rivier de Jordaan. Volgens de mythe is een Joodse jongen in een bootje de Jordaan afgezakt en nooit meer teruggekomen. De Styx stroomt overal.

De vereniging Yarden is een bedrijf geworden met een omzet van meer dan 200 miljoen euro. Begraven doet Yarden Holding BV inmiddels ook. Grappig is dat rapper Ali B. - 'Ik ben op me money als een Jew' - fungeert als het reclame-uithangbord van Yarden. Zou hij weten dat Yarden voortkomt uit een initiatief van voornamelijk Joden, die niet begraven maar gecremeerd wilden worden?

De Koninklijke Vereniging voor Facultatieve Crematie is nog aanzienlijk ouder dan de AVVL. Aanvankelijk droeg zij de naam Vereeniging tot Invoering der Lijkenverbranding in Nederland, maar sinds 1874 werd de roepnaam De Facultatieve. In 1999, toen de Facultatieve 125 jaar bestond, is door Wim Cappers onder de titel Vuurproef voor een grondrecht een indrukwekkend boek geschreven over de geschiedenis van het cremeren in het algemeen en die van De Facultatieve in het bijzonder.

Louis Edouard Fournier, L'Enterrement de Shelley. Beeld .
Louis Edouard Fournier, L'Enterrement de Shelley.Beeld .

Wat naar voren komt, is een strijd van ware liberalen voor het principiële recht om zelf te mogen beschikken over wat er met je dode lichaam gebeurt. De Facultatieve was een vereniging, dat wil zeggen dat zij afzag van elk winstoogmerk. De liberalen zagen het cremeren vooral als een rationele kwestie, die de mensheid door hygiëne vooruit zou helpen. Begraven zou de oorzaak zijn van allerlei ziekten en zelfs van epidemieën, en het was daarom van algemeen belang om het cremeren te propageren.

Daarmee kwamen de liberalen in conflict met christelijke kerken en politici. Abraham Kuyper betoogde dat de mens is geschapen naar Gods evenbeeld en dat het van eerbied getuigt het stoffelijk overschot aan de aarde terug te geven. Daarentegen vond hij 'verbranden een gewelddadig vernielen van een lijk'. Veel gelovigen waren het met hem eens, zodat zich een heftig debat ontspon over de vraag of het opvreten van een lichaam door wormen en ander ongedierte geen gewelddadig vernielen was.

De liberale founding fathers van de Facultatieve hebben de strijd gewonnen, in zoverre dat het cremeren - nadat het eerst werd gedoogd - ook wettelijk werd toegestaan. Dat is een tamelijk lange weg geweest, want aanvankelijk was cremeren een exotische bezigheid die uit de Romantiek was voortgekomen.

Beroemd is het schilderij van Fournier (1869), waarop de dichter Shelley is afgebeeld, liggend op een bed van brandende takken. Shelley was zo dom geweest om zonder ervaring te gaan zeilen in de zee bij Livorno en was daarbij verdronken. Nog op het strand werd de dichter gecremeerd, een beeld dat destijds grote indruk maakte. Op het schilderij is ook Lord Byron te zien. Hij staat daar in het zand met gebogen hoofd. In werkelijkheid heeft Byron het tafereel vermoedelijk vanuit een koetsje gevolgd en is hij snel weggereden omdat de boel zo stonk.

Het is een grote stap van de liberale en socialistische crematisten naar de Facultatieve Groep en Yarden Holding BV. 'Als idealisme sterft, krijgen wij efficiency en winst terug', schreef Toine Heijmans gisteren enigszins verwijtend in deze krant. Dat brengt ons bij de vraag hoe lang je idealistisch kunt blijven. Meer Nederlanders laten zich tegenwoordig cremeren dan begraven. Zoiets is allang niet meer met alleen idealistische vrijwilligers te volbrengen. Zo wordt een vereniging een onderneming en daarna een continubedrijf. De dood is big business geworden. Idealen zijn big business geworden.

Kan het anders? Misschien is Henry Keizer gewoon een handige zakenman, zoals er zoveel handige zakenlui zijn. Nederland is er groot mee geworden. En rijk. Yes, he can! Er komt een moment dat idealen worden vermarkt, zoals dat heet. Vraag maar aan Obama, die 400 duizend dollar binnenhaalde voor een toespraak op Wall Street. Ik heb een vaag vermoeden dat het Keizer door Nederlanders heel wat zwaarder zal worden aangerekend dan Obama. Het voorzitterschap van de VVD deed Keizer in elk geval voor niks. Ik ben benieuwd naar de rest.

Meer over de kwestie-Keizer

VVD komt dinsdag bijeen voor 'bijpraatsessie' over kwestie-Keizer.

Henry Keizer sloot een stiekeme deal, en nog twee aantijgingen in het onderzoek naar VVD-voorzitter. (+)

Sheila Sitalsing over Keizer: 'Een lucky buy, een gelukskoopje, zo noemen ze dat in kringen van financieel deskundigen wanneer iemand een onderneming weet te kopen voor een prikkie, ver onder de werkelijke waarde.' (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden