Wat kan Obama straks nog?

De Amerikanen stemmen vandaag voor de belangrijke midterm elections. Voor president Barack Obama is vooral de uitslag voor de Senaat van belang: een Republikeinse meerderheid kan hem politiek min of meer vleugellam maken. Onafhankelijke kandidaten spinnen garen bij de keiharde verkiezingsstrijd. Grote vraag: in welk politiek landschap ontwaakt Obama morgen voor zijn laatste twee jaar?

Kansas

Te conservatief?


De Republikeinen zijn altijd sterk geweest in Kansas. President Obama verloor er in 2012 dik. Hij kreeg 20 procent minder stemmen dan uitdager Mitt Romney. Gouverneur Sam Brownback heeft van de staat een rechts laboratorium gemaakt. Hij kondigde de grootste verlaging van inkomstenbelasting af in Kansas' geschiedenis. Ook maakte hij het gemakkelijker om vuurwapens te dragen in openbare gebouwen en juist moeilijker om overheidshulp te krijgen.


Maar Brownbacks conservatieve experimenteerdrang is zelfs een deel van de Republikeinse aanhang te gortig geworden. Zij zien afnemende overheidsinkomsten en vrezen een bankroet. Brownback bezweert dat zijn beleid uiteindelijk de economie stimuleert. Niettemin loopt hij in de laatste peilingen voor de gouverneursverkiezingen achter op zijn Democratische uitdager Paul Davis en vecht hij om te overleven.


Hoewel de senaatsrace op zichzelf staat, heeft ook daar de zittende Republikein, senator Pat Roberts, het moeilijk. Aanvankelijk lag hij voor op zijn tegenstanders, een Democraat en een onafhankelijke kandidaat. Maar toen de Democratische uitdager uit de race stapte ten gunste van de onafhankelijke Greg Orman, kwam hij in de problemen. Orman kan nu alle niet-Roberts stemmen verzamelen. Het is nek aan nek.


De race geeft aan dat de senaatsverkiezingen niet alleen draaien om de zetels die de Republikeinen kunnen winnen, maar ook om zetels die ze kunnen verliezen. Orman heeft niet gezegd bij welke fractie hij zich aansluit als hij wint en in de Senaat komt: bij de Democraten of de Republikeinen. Dat onafhankelijken het zo goed doen, is volgens analisten een bewijs dat veel kiezers weliswaar afknappen op Obama en de Democraten, maar ook weinig liefde voelen voor de Republikeinen.

Colorado

Van kleur verschoten


De staat Colorado, aan de voet van de Rocky Mountains, vormt sinds enige jaren een van de interessantste ideologische slagvelden in Amerika. Van oorsprong is het een pioniersstaat, waar de conservatieve waarden van het oude Westen overheersen: God en geweren. Maar de komst van immigranten en import uit bijvoorbeeld Californië hebben ertoe geleid dat de stedelijke centra aan invloed en macht hebben gewonnen. En die zijn een stuk progressiever.


Het heeft de staat van kleur doen verschieten. Was hij eerst puur 'rood', dat wil zeggen rechts en Republikeins, nu is het door de toename van 'blauwe' ofwel Democratische kiezers een paarse staat geworden, waar beide partijen elke verkiezing opnieuw fel strijden om de macht.


De laatste tijd leken de Democraten de overhand te hebben. Er werden initiatieven genomen voor beperking van het vuurwapenbezit en er kwam een wet die marihuana legaliseerde. Deze tussentijdse verkiezingen lijkt er sprake van een conservatief tegenoffensief. Dat is lastig voor de Democratische kandidaten, onder wie de zittende senator Mark Udall. Hij ligt in de peilingen achter op Republikein Cory Gardner.


Udall volgt een beproefde Democratische tactiek. Zet de Republikeinen neer als rijken en als vrouwonvriendelijk. Maar met name deze laatste aanvalslijn, waarbij hij hamert op Gardners standpunten over abortus en geboortebeperking, werkt nauwelijks. Kiezers worden er zo moe van dat ze Mark Udall nu Mark Uterus, Mark Baarmoeder, noemen.

Wat is er te kiezen?

Senaat

Van de verkiezingen die vandaag plaatsvinden, zijn die voor de Senaat het belangrijkst. De kans is groot dat de Democraten hun meerderheid verliezen. Een Republikeinse meerderheid verkleint de politieke speelruimte van de Democratische president Obama aanzienlijk. De Democraten bezetten op het ogenblik 53 van de 100 zetels in de Senaat, de Republikeinen 45. Dinsdag worden 36 nieuwe senatoren gekozen. Voor een meerderheid van 51 zetels volstaat voor de Republikeinen dus een winst van zes zetels. Volgens de peilingen behoort dat zeer wel tot de mogelijkheden.

Huis van Afgevaardigden

Het Huis van Afgevaardigden (de Tweede Kamer van de Amerikaanse volksvertegenwoordiging) wordt vandaag in zijn geheel gekozen. Van de 435 zetels zijn er nu 233 Republikeins. Deze meerderheid houden ze waarschijnlijk. Volgens de peilingen stevenen de Democraten (nu 199 zetels) ook in het Huis af op verlies. De lage populariteit van Obama speelt hun parten. De Republikeinen wordt een winst van 6 tot 12 zetels toegedicht. Als dat laatste lukt, halen ze hun grootste meerderheid sinds 1948.

Gouverneurs

In 36 van de 50 staten van de VS wordt vandaag een nieuwe gouverneur gekozen. De gouverneur is het hoofd van het overheidsapparaat van de staat, een soort 'deelstaatpremier'. De gouverneursverkiezingen vormen het enige lichtpuntje voor de Democraten. Van de 36 staten waar wordt gestemd, zijn er nu 22 Republikeins en 14 Democratisch. Volgens peilingen krijgen de Democraten er 2 tot 4 bij.

Georgia

Tweede ronde nodig?


Bij deze tussentijdse verkiezingen gaat de meeste aandacht uit naar de strijd om de Senaat, omdat die kan bepalen hoeveel politieke ruimte president Obama in zijn laatste twee jaar nog krijgt. Het wordt een spannende avond, die heel lang kan duren. Alles draait om de vraag of de Republikeinen in staat blijken de zes zetels extra te winnen die nodig zijn voor een meerderheid in de Senaat. Misschien moet tot na middernacht gewacht worden op de uitslag van Alaska.


Het is zelfs mogelijk dat niet voor begin volgend jaar bekend is wie de grootste wordt in de Senaat. Dat kan gebeuren als de beslissing afhangt van de uitslag in Louisiana en Georgia. Er wordt sterk rekening mee gehouden dat in deze twee zuidelijke staten een extra, beslissende ronde nodig zal zijn.


In Louisiana neemt zittend senator Mary Landrieu, een Democraat, het op tegen twee Republikeinen, Bill Cassidy en Rob Maness. Aangezien de wet in de staat voorschrijft dat de winnaar meer dan 50 procent van de stemmen moet hebben, is het waarschijnlijk dat er straks een extra ronde nodig is. Landrieu ligt achter op Cassidy. Ze doet verwoede pogingen zwarte kiezers en vrouwen naar de stembus te krijgen. Volgens rechts doet zij dat door bij deze twee kiezersgroepen op een onheuse manier in te spelen op hun vrees voor racisme en discriminatie.


In Georgia neemt Democrate Michelle Nunn, dochter van de bekende sentaor Sam Nunn, het op tegen Republikein David Perdue en Libertijn Amanda Swafford. Ook hier geldt de 50-procentsregel; een extra ronde wordt verwacht als Swafford genoeg stemmen weet af te snoepen van de anderen. Dat zij relatief goed scoort, is nog een keer een bewijs voor de constatering dat derden populair zijn dit jaar, als alternatief voor zowel Dem ocraten als Republikeinen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden