'Wat kan mij het schelen dat het Fries is'

Pieter Verhoeff verfilmde met 'Nynke' opnieuw een Friese geschiedenis. Maar hij bleef niet te dicht bij de werkelijkheid. 'Dan sleept de film van feit naar feit....

De eerste voorvertoning, op zaterdag in de Amsterdamse bioscoop Kriterion, liep anderhalf uur uit omdat de tweede akte achterstevoren en op zijn kop in de projector zat. Nynke, Pieter Verhoeffs kostuumdrama, leek even een experimentele film. 'We zijn toen maar rond gegaan met champagne en taart.' Toen er opnieuw iets mis ging, is de filmmaker buiten in het zonnetje gaan zitten. Ondanks het gedoe waren de reacties na afloop 'zéér positief'. Verhoeff: 'Het blijkt een film die de mensen recht in het hart raakt.'

Na zijn speelfilmdebuut Het teken van het beest (1980) liet Pieter Verhoeff (Lemmer, 1938) weten zijn buik vol te hebben van olielampen, oude kleren en paard en wagens. Na de voor televisie gemaakte, Fries gesproken serie De vuurtoren (1994) zei hij dat hij Friesland wel had gehad. Met zijn nieuwste film komt hij hierop terug. Nynke - een liefdesgeschiedenis is een minutieus, Friestalig kostuumdrama over Sjoukje Bokma de Boer, alias kinderboekenschrijfster Nynke van Hichtum, echtgenote van dichter, advocaat en SDAP-voorman Pieter Jelles Troelstra. Verhoeff: 'Op een gegeven moment dacht ik: wat kan mij het schelen dat het Fries is.'

Eerder heeft Verhoeff wél films geweigerd omdat ze in de provincie speelden, bang als hij was 'de streek-romancier van de Nederlandse film' te worden. Maar hij ging overstag toen hij een kaartje kreeg van Aukje Holtrop, die bezig was aan een biografie over de schrijfster van Afke's tiental en vroeg of het niks voor hem was. Een paar jaar daarvoor, Verhoeff werkte aan Jiskefet en De zondagsjongen, was zijn oog gevallen op een krantenberichtje bij Van Hichtums vijftigste sterfdag. Hij was getroffen door het moment waarop Afke's tiental verscheen. 'Op hetzelfde moment dat Van Hichtums ode aan het onbaatzuchtige moederschap uitkwam, stuurde de grote socialistische leider Troelstra hun twee kinderen naar een internaat in Duitsland. Ze konden het niet meer aan. Ik heb direct Jan Blokker gebeld of daar geen film in zat, maar die reageerde afhoudend. ''Rustig, rustig'', zei Jan. ''Maak eerst af waar je nu mee bezig bent.''. Vervolgens is het idee weggezakt, maar nooit helemaal uit mijn gedachten verdwenen.'

Nynke zou aanvankelijk worden gemaakt als driedelige televisieserie, later werd het een film. Voor Verhoeff is dat geen punt. 'Als ik iets moois kan maken voor televisie is dat ook prima. Maar tijdens het draaien van Maten bedacht ik me dat ik wel weer eens een mooie, grote film wilde maken. En daar is veel geld voor nodig.'

De film werd uiteindelijk gemaakt voor een kleine 7 miljoen gulden. Dankzij de gunstige belastingmaatregelen waarmee het particulieren aantrekkelijk wordt gemaakt in film te investeren. 'De cv-constructie kwam pas na de eerste draaiperiode tot stand. Dat merkte je op de set. Ik voelde dat er meer ruimte was. Dat is enorm belangrijk voor zo'n film. Mensen zien of iets voor een kwartje of voor een gulden is gedaan.'

Bij het maken van De dream, over drie socialistische broers die anno 1895 ten onrechte werden opgesloten, had Verhoeff ook al te maken gehad met Troelstra. 'Zijn leven was waanzinning interessant, vol ongelooflijke contrasten. Troelstra kon vanuit het diepst van zijn hart achter een goede zaak staan. Hij was een heel autoritair iemand die hard om zich heen kon slaan, maar hij kon ook zomaar in tranen uitbarsten bij het voorlezen van zijn gedichten.'

Toch hield hij zich bij zijn onderwerp: de liefdesgeschiedenis tussen Van Hichtum en Troelstra. 'Ik vond het juist zo interessant eens een film te maken met een vrouw als hoofdpersonage.'

Verhoeff wilde niet de fout maken te dicht bij de werkelijkheid te blijven. 'Dan sleept de film van feit naar feit. Het moet allemaal kloppen, maar voor alles wil ik een boeiend verhaal vertellen. Ik heb me goed in de tijd verdiept. Om ergens vanaf te kunnen wijken, moet je alles weten zodat je er niet écht naast komt te zitten. Wat ik heb verzonnen of weggelaten, is gebeurd in de geest van de tijd en de personages.'

Tijdens zijn research stuitte Verhoeff op een briefje van dokter Rutgers aan Domina Nieuwenhuis over de prijs van Franse condooms. 'Seksualiteit was een topic in die dagen. Niet zoals nu, maar er werd over gesproken. Dan sla ik aan het fantaseren en dat komt dan in de film terecht. Nynke mag een kostuumdrama zijn, de problematiek is zeer actueel. Nog steeds worstelen vrouwen met dilemma's over moederschap, hun eigen ambities en de liefde voor hun man. Alleen was Nynke in haar tijd een van de weinigen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden