AnalyseBrexitonderhandelingen

Wat kan de EU beginnen tegen weerspannige Britten nu het Brexit-ultimatum verstrijkt?

Vannacht verstreek het ultimatum dat de Europese Commissie aan londen had gesteld. Tijd voor actie: een trage procedure met boetes of zwaarder geschut?

Demonstranten tegen de Brexit houden posters omhoog in Brussel.Beeld AP

Trekt de EU donderdag ten strijde tegen Londen? Steken de nooit eerder ingezette European Battlegroups het Kanaal over nu het Verenigd Koninkrijk weigert het omstreden wetsvoorstel in te trekken dat het Brexitakkoord ondermijnt? Hoewel de animo aan Brusselse zijde voor stevige actie groot is na vier jaar oeverloos onderhandelen, kiezen de lidstaten toch voor de behoedzame aanpak.

Woensdagnacht verstreek het ultimatum dat de Europese Commissie – gesteund door de 27 lidstaten – medio september aan de Britse premier Boris Johnson stelde. De EU is woest over het Britse wetsvoorstel dat doodleuk vermeldt dat de met zoveel tijd en moeite gemaakte afspraken over een ordelijk vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU – de Terugtredingsovereenkomst, ruim 200 pagina’s juridische betonvlechterij – indien nodig terzijde kunnen worden geschoven.

Johnson vreest dat de overeenkomst (waar zijn handtekening onder staat) Britse bedrijven zal hinderen in hun export naar Noord-Ierland, dat gebonden is aan EU-regels om de grens met Ierland open te houden. De EU dreigde dat als vriend Boris het gewraakte voorstel niet van tafel haalde, de EU ‘niet zou terugdeinzen’ haar juridische artillerie in te zetten.

‘Een beetje stoere taal’, erkent een EU-ambtenaar. Ja, naar verwachting  wordt er donderdag actie ondernomen, maar die zal niet met vuurwerk gepaard gaan. De Commissie heeft twee mogelijkheden. De eerste is een strafprocedure tegen het Verenigd Koninkrijk starten omdat het omstreden wetsvoorstel haaks staat op artikel 5 van de Terugtredingsovereenkomst, dat de twee partijen verplicht ‘te goeder trouw’ te handelen bij de uitvoering van de afspraken. Eenzijdig de boel opzeggen past daar niet in. Problematisch is dat zo’n strafprocedure bij het Europees Hof een kwestie van lange adem is (al snel een paar jaar) en mogelijk niet eens kan bij een voorstel dat nog geen wet is. Het Britse Hogerhuis moet er nog mee instemmen.

De tweede optie is de geschillenprocedure die is voorzien in de Terugtredingsovereenkomst. Het diagram van die arbitrage houdt het midden tussen de kaart van het Londense metronetwerk en een doolhof. Uiteindelijk zijn er boetes mogelijk en tegenmaatregelen (importheffingen), maar deze procedure kan pas worden opgestart vanaf 1 januari als de overgangsperiode (het Verenigd Koninkrijk is sinds 1 februari geen EU-lid maar omwille van een soepele landing blijft alles tot eind dit jaar hetzelfde) is afgelopen.

Betrokken EU-ambtenaren noemen de strafprocedure de meest waarschijnlijke optie. Belangrijker is dat de onderhandelingen tussen Brussel en Londen over een nieuwe handelsrelatie ondertussen doorgaan. De voortgang tot nog toe is marginaal – de negende gespreksronde wordt deze week afgesloten zonder wezenlijke toenadering – maar de EU hoopt dat Johnson zich er snel zelf mee gaat bemoeien. Alleen hij kan de concessies doen waarom Brussel vraagt (respecteer de EU-regels voor staatssteun, milieu, arbeidsomstandigheden) zodat de EU haar eis voor handhaving van de toegang tot de Britse viswateren kan afzwakken.

EU-ambtenaren en Britse diplomaten speculeren volop over zogenaamde ‘tunnelgesprekken’. Dat zijn geen geheime onderhandelingen in een afgesloten Eurostar-coupé halverwege de Kanaaltunnel, maar intense discussies tussen de twee partijen in alle beslotenheid om zonder gezichtsverlies een handelsakkoord te sluiten.

De deadline voor zo’n akkoord is eind deze maand, het resultaat moet immers voor 1 januari worden goedgekeurd door de lidstaten, het Europees Parlement en het Britse parlement. Lukt dat, dan kan Johnson de omstreden passages uit zijn wetsvoorstel halen omdat de export voor Britse bedrijven is gegarandeerd.

Maar dan moeten de twee tijdslijnen – die van de strafprocedure en de handelsgesprekken – wel precies op het juiste moment samenvallen. Anders is het als met een Marslander die net te vroeg of te laat van koers verandert: die verdwijnt in het heelal of slaat te pletter. Geen handelsakkoord betekent zware economische malaise én een strafprocedure.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden