Wat ís ze mooi

Na veertien jaar tegenslag is het eindelijk gelukt: zaterdag landde een antieke Lockheed Constellation in Nederland. De grande dame van de KLM wordt het pronkstuk van luchtvaartmuseum Aviodrome....

Door Erik van den Berg

HET is maar een potloodstreep, een nietig silhouet tussen weelderige Ruysdael-wolken boven de Noordzee. Maar in de cockpit van de Orion klinkt gejuich als de piloot in de verte wijst: 'Daar héb je d'r.'

Het is zaterdagmiddag kwart over twaalf. Na een avontuurlijke transatlantische vlucht heeft een bejaarde Lockheed Constellation L-749 heelhuids haar bestemming bereikt. Een historisch moment, want de komst van deze grande dame onder de passagiersvliegtuigen werd voorafgegaan door jaren van financiële tegenslag en technische malheur.

Geëscorteerd door een Orion van de Koninklijke Marine en een Fokker 50 met vips is de Amerikaanse 'Connie' op weg naar haar nieuwe standplaats, vliegveld Lelystad. Daar moet ze een pronkstuk worden van het Luchtvaart Themapark Aviodrome dat volgend jaar wordt geopend.

Al veertien jaar is geprobeerd het 54 jaar oude Amerikaanse vliegtuig naar Nederland te halen. Het werd in 1993 gekocht door de Stichting Constellation Nederland; luchtvaartliefhebbers die het een gemis vonden dat van het voormalige vlaggenschip van de KLM niet één exemplaar was bewaard gebleven. De stichting traceerde een van de laatste luchtwaardige exemplaren (destijds eigendom van een Canadees sproeibedrijf) en droeg het twee jaar geleden over aan het luchtvaartmuseum Aviodome op Schiphol, dat de financiering van de restauratie en overtocht op zich nam.

De laatste jaren stond de L-749 werkloos op een vliegveld bij Tucson, Arizona. Met geld van Nederlandse bedrijven en particulieren is het door vrijwilligers gerestaureerd en klaargemaakt voor de grote oversteek. In twee weken, een tempo dat past bij haar leeftijd, vloog de Connie via Canada, IJsland en Engeland naar Nederland.

En nu schommelt ze dan boven de Zuid-Hollandse kustlijn, op de cadans van dreunende propellermotoren. Met haar vloeiende contouren stamt de Connie onmiskenbaar uit een ander tijdperk dan de strakker gelijnde collega's naast haar. De zon weerspiegelt op haar bolle neus en blinkende flanken, waarop de slogan 'Het blauwe gevoel' van hoofdsponsor KLM prijkt.

Met het miniatuurlandschap van kerktorens, koetjes en slootjes onder haar, levert de laagvliegende queen of the skies een aandoenlijk ouderwets tafereel op. 'Och och och wat is ze mooi', klinkt het in de Orion.

Langs de Scheveningse pier, de Hoogovens en Petten voert de route naar Texel. Ter hoogte van de Waddenzee keert de formatie met een ruime bocht terug, om een showrondje boven Schiphol in te lassen. Hier stonden tot het begin van de jaren zestig 48 KLM-Constellations. Vanaf 1946 maakten ze de eerste non-stop lijnvluchten over de Atlantische Oceaan mogelijk, waarmee de explosieve groei van het massavervoer door de lucht werd ingeluid. De komst van de straalmotor gaf de voormalige snelheidskampioen (Amsterdam-New York in 17 uur!) onverhoeds de genadeklap.

Met een gangetje van driehonderd kilometer per uur glijdt intussen de Amsterdamse binnenstad onder de Connie weg, en via het met zeiljachten gepavoiseerde IJsselmeer komt de eindbestemming Lelystad in zicht.

Naar schatting vijfduizend liefhebbers hebben zich bij de landingsbaan verzameld. Menigeen pinkt een traan weg als gezagvoerder Frank Lang na een fotogenieke low pass om half twee een kaarsrechte landing-volgens-het-boekje maakt. Grondpersoneel schuift meteen grote opvangbakken onder de motorgondels: ook in de kwistig lekkende motorolie is de Connie ouderwets.

Al gauw staat een rij van honderden nieuwsgierigen bij de vliegtuigtrap. Tegen betaling van 5 euro mogen ze een blik in het interieur werpen. Het geld gaat naar de actie Connie's Comeback van Aviodome, die op het streefbedrag van 425.000 euro nog honderdduizend euro tekort komt.

Het binnenste van de Connie oogt spartaans. Een paar stoelen, verder overal gereedschap, rommel en olievaten. De wanden zijn kaal; isolatiemateriaal en drukcabine werden in de jaren zeventig verwijderd. Het maakte de overtocht voor de bemanning lawaaiig en koud. Tussen Groenland en IJsland bevroor de koffie in de mokken.

De komende tijd blijft het toestel ontoegankelijk voor het publiek. Eerst wordt het verder opgeknapt en krijgt de romp de historische KLM-kleuren terug.

Het bewogen verleden van de Connie zie je er niet meteen aan af. In 1949 werd ze als vrachttoestel ingezet voor de luchtbrug op West-Berlijn. Daarna werd ze omgebouwd tot luxe accommodatie voor militaire vips, compleet met zithoekjes en tapijten. In 1962 verhuisde ze naar de afdeling Special Missions van de Amerikaanse luchtmacht in Wiesbaden en voerde niet nader omschreven operaties uit boven het IJzeren Gordijn. Haar laatste jaren sleet de Connie als sproeivliegtuig in Canada. Met vijftienduizend vlieguren ging ze in 1985 met pensioen, tot ze in Mt. Joli, Canada door de Stichting Constellation Nederland werd ontdekt.

'Ik heb zó'n brok in m'n keel', zegt Peter van de Noort van Aviodome, die onder de neus van de nadampende Connie de felicitaties in ontvangst neemt. Volgens Van de Noort moet er zo snel mogelijk een Nederlandse crew worden opgeleid. 'Frank Lang is achter in de zeventig, naast hem zijn er wereldwijd nog maar twee piloten die de Connie kunnen vliegen. Daarvan willen we niet afhankelijk zijn.'

Hoewel sinds de vliegramp met een oude DC-3 in 1996 nog nauwelijks vluchten van historische vliegtuigen in Nederland zijn toegestaan, wil Aviodome de Connie vliegklaar houden. Ze is de enige luchtwaardige L-749 ter wereld, samen met de zogeheten MATS-Connie in de Verenigde Staten, die een tijdlang het bezit was van John Travolta.

Wel vliegen er nog schaarse museumexemplaren van de Super Constellation, de grotere opvolger van de L-749. Afgezien van Connies die een treurig einde vonden als wegrestaurant, resteren verder alleen enkele befaamde wrakstukken, zoals het exemplaar dat schuilgaat onder een enorme sneeuwberg op Antarctica. Bij flinke wind is er zo af en toe een stuk van te zien.

Van de Noort doet geheimzinnig over een 'nieuw project' van Aviodome, dat straks als Aviodrome in Lelystad meer ruimte en armslag krijgt. Nee, een Zuidpoolexpeditie zit er niet in. Een DC-8 dan, de 'hypermoderne' opvolger van de Connie, die zelf inmiddels ook antiek is?

'Dat zou mooi zijn', zegt Van de Noort. 'We dromen er al lang van. De Connie kostte tenslotte ook jaren. En moet je nu zien.'


Tot eind dit jaar is in het Nationaal Luchtvaartmuseum Aviodome op Schiphol een expositie over de Lockheed Constellation.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden