Wat is nou beter: meer of minder herverdeling, Europa of Amerika?

The Big Picture

Arie Elshout en Rob Vreeken becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Bezorgde burgers bij een openbare hoorzitting op 3 september 2009 in Miami, waar 1.700 werknemers mogelijk hun baan zouden verliezen. Beeld getty

Een willekeurige boodschappendag. De stomerij: euro 40,25 waarvan euro 6,99 btw; de Jumbo: euro 28,28 waarvan euro 2,27 btw. Je staat er niet bij stil, maar je loopt de hele dag belasting te betalen. In de winkel, bij de benzinepomp, in de horeca. Een keer per maand gaat een aanzienlijk deel van het salaris op aan belastingen en sociale premies. Al dit geld wordt door de overheid geïnd om te herverdelen. Het gaat naar uitkeringen, toeslagen, onderwijs, zorg.

Toen ik in 2012 de Amerikaanse presidentsverkiezingen versloeg, viel me op dat herverdeling voor de Republikeinse kandidaat een schrikbeeld was. Mitt Romney sprak het woord 'redistribution' uit alsof het gelijkstond aan socialisme en communisme. Obama probeert dit in te voeren om van Amerika een Europa te maken, waarschuwde Romney. Hij overdreef schromelijk, maar wat hij zei bleef hangen.

Je kon kennelijk 'herverdeling' zien als een ideologie. En hoewel dat eigenlijk een te groot woord is, ben ik het sindsdien door die bril gaan bekijken vanuit de vraag wat beter is: meer of minder verdeling, Europa of Amerika?

Ik sprak erover met Timothy Prescott, een Nederlands-Amerikaanse vriend die soms voor de Volkskrant schrijft. Hij woonde in Amerika, zat als data-analist in Obama's campagneteam en is inmiddels terug in Nederland. Om het verschil te duiden tussen de Amerikaanse en Europese visie op herverdeling wees hij mij op een tekst van de vroegere politicus Dean Alfange ( 'Wat het betekent Amerikaan te zijn') omdat die het Amerikaanse credo goed weergeeft: 'Ik wil geen geknevelde burger zijn, afgestompt en onderdanig doordat de staat voor me zorgt. Ik heb liever een leven dat me op de proef stelt dan een verzekerd bestaan.'

Vrijheid boven alles. Die denkwijze leidt tot dynamiek, tot Apple, Facebook, Google, tot culturele dominantie, maar ook tot schrijnende ongelijkheid, tot stadswijken waar de stinkende adem van de verloedering je doet terugdeinzen. Niet dat Amerika geen belasting heft of geen sociale programma's heeft, het is er allemaal, maar minder dan in Europa.

In Nederland kennen we een 'zeer krachtig herverdelingsmachine', schreef Frank Kalshoven in 2015 op basis van CBS-cijfers. In 2012 verdiende de 20 procent grootverdieners 12 keer meer dan de 20 procent huishoudens met de laagste inkomens. Nadat de herverdelingsmachine haar werk had gedaan (met uitkeringen in geld en natura, zoals onderwijs en zorg) daalde de ongelijkheidsfactor van 12 naar 2,5. Indrukwekkend, volgens Kalshoven.

De Europese Unie doet hetzelfde. De subsidies aan armere lidstaten en regio's, vooral in het oosten, bedragen een derde van de meerjarenbegroting van 1.000 miljard euro. Allemaal mijn geld, mopperen rijke West-Europeanen.

Maar herverdeling is welbegrepen eigenbelang. Ongelijkheid, armoede en achterstand kweken misdaad, terrorisme en populisme. Bovendien is het herverdeelde geld niet weg. Het stroomt vaak terug, bijvoorbeeld in de vorm van een hogere koopkracht voor lagere inkomens en Oost-Europese orders voor West-Europese bedrijven.

Eigenlijk is het gek. De vorige eeuw woedden er de veldslagen tussen de grote ideologieën. In de luwte daarvan deed na 1945 de herverdelingsmachine in Europa haar werk. Geen ideologie, maar een instrument. Zij streefde niet een utopie na, maar gewoon een praktisch doel: een beetje fatsoenlijke maatschappij. Ongemerkt werd niet een ideologie maar een instrument de grootste verworvenheid van de 20ste eeuw.

Natuurlijk moeten bij herverdeling misbruik en verkwisting worden bestreden en natuurlijk is de Amerikaanse vrijheidsdrang en energie bewonderenswaardig. Maar als ik moet kiezen en zie hoe in Amerika de stuitende ongelijkheid een woeste, populistische president heeft gebaard, prefereer ik het Europese model. Daar denk ik dan maar aan als ik tandenknarsend zie dat op de factuur van de kastenmaker een btw van 21 (!) procent staat: euro 267,27 op een totaalbedrag van euro 1.540,-.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.