INTERVIEW

Wat is het voordeel van films maken met vrienden?

Wilde Mossels (2000) was de eerste speelfilm die ze met zijn drieën maakten. Voor J. Kessels, de openingsfilm van het Nederlands Film Festival dit jaar en óók een film over vriendschap, doen ze dat nog eens over. Films maken met vrienden, heeft dat enkel voordelen?

Vanaf links: Fedja van Huêt, regisseur Erik de Bruyn en Frank Lammers.Beeld Mariska Kerpel

Frank en Fedja, kenden jullie elkaar al voor Wilde Mossels?

Frank Lammers: 'Van een theaterscholenvoetbaltoernooi, in Maastricht. Alle theaterscholen deden daaraan mee. Ik was van Amsterdam, hij was van Maastricht en we waren veruit de beste.'

Fedja van Huêt: 'Je zag eruit als een indiaan.'

Lammers: 'Ik had lang haar - zoals J. Kessels eigenlijk. En daarna werkten we met elkaar voor Lord of the Flies, bij het Ro Theater.

Van Huêt: Of was het Woyzeck? We worden oud. In elk geval: ik vond hem brutaal. Doe maar even rustig aan, dacht ik eerst. Maar we vonden elkaar vrij snel.

Lammers: Drive. Willen. Dat herken je in elkaar. Dat je denkt: kom op, we zijn hier iets samen aan het maken. Als hij me een klap moest geven, sloeg hij me bijna dood op het toneel. Dat vind ik goed. Op een gegeven moment woonden we tegenover elkaar en toen kregen we een soort latrelatie.'

Bij wie zaten jullie het meest?

Lammers: 'Bij mij. Ik had een heel groot huis.'

Van Huêt: 'Hij had altijd de ijskast vol.'

Lammers: 'Ik had chips. Hij had nooit iets.'

Van Huêt: 'Ik had een kookstel dat niet aangesloten was. Het zag er altijd spic en span uit, maar het werkte niet.'

Lammers: 'Ik had chips.'

In 1999 castte Erik de Bruyn Lammers als de visser Daan, die in Wilde Mossels samen met zijn jeugdvrienden rondcrost op een motor en feestviert om de tijd door te komen op het saaie gereformeerde Duiveland met haar uitgestrekte kleipolders. Lammers was al bezig met zijn spoedcursus Zeeuws toen Van Huêt werd gecast als zwijgzame tragische held Leen.

Van Huêt: 'Frank had wel voor me gelobbyd.

Erik de Bruyn: 'Nou, dat weet ik niet.

Lammers: 'Natuurlijk wel.'

De Bruyn: 'Ik wist wel dat het vrienden waren. Ik was op zoek naar een naturel manier van acteren. Dus ik dacht: dat is te gek, dan hoeven ze die vriendschap in elk geval niet meer te spelen.

Still uit J. Kessels.Beeld .

Is dat zo, hoef je vriendschap dan niet meer te spelen?

Van Huêt: 'Ja, dat klopt wel. Anders moet je elkaar toch eerst leren kennen. En je krijgt zo veel extra omdat je al van die een-tweetjes hebt, waarbij je niet hoeft na te denken.'

Lammers: 'We beginnen op dezelfde manier aan de dag, met dezelfde gedrevenheid. Als iemand dan toch een flauwte krijgt ergens, zal de ander het wel oplossen. Of hij geeft je juist een schop onder je kont - dat krijg je ook cadeau. Het is net voetbal: als je elkaar goed kent, gaat het makkelijker.'

In J. Kessels zijn de twee oude vrienden tegenpolen. Je moet als kijker meteen snappen dat ze al jaren bevriend zijn. Dan lijkt me zo'n vriendschap extra handig.

De Bruyn: 'Ja, zij hebben een vertrouwdheid met elkaar die echt is. Zelfs als je ze filmt terwijl ze passief naast elkaar in een auto zitten, gebeurt er iets tussen die twee. De een kan een hand uitsteken en de ander pakt hem automatisch vast, bij wijze van spreken.'

Was je niet bang dat je er als regisseur niet tussen komt?

De Bruyn: 'Zestien jaar geleden had ik wel door dat ik ze eerst voor me moest winnen.'

Lammers: 'Mij niet hoor; ik had nog nooit een film gedaan. Ik was als een kind in een snoepwinkel. Op een motor dan.

Van Huêt: 'Ha, maar je deed alsof je al jaren films aan het draaien was.'

Lammers: 'Mijn enige ervaring was een rolletje als daklozenkrantverkoper.'

Van Huêt: 'Het was ook Freeks eerste film (Freek Brom was de derde vriend in Wilde Mossels, red.) en die had er meer last van. Wij waren ook niet makkelijk, toen.'

De Bruyn: 'Hij voelde zich een buitenstaander, maar daar had ik hem juist op gecast. Zijn personage was dat ook. Dat werkte goed.'

Lammers: 'In J. Kessels geldt hetzelfde voor Marc (Lauwrys, de opdrachtgever in J. Kessels, red.). Je zal maar tegen ons op moeten boksen, dat is niet eenvoudig.'

Van Huêt: 'Of je moet Ruben van der Meer heten.'

Frank Lammers en Fedja van Huêt in J.Kessels.Beeld .

Zijn jullie eigenlijk hetzelfde type acteur?

Van Huêt: 'Nee, al hebben we wel dezelfde werkwijze. Nou ja, ik ben misschien wat...'

Lammers: 'Preciezer.'

Van Huêt: '...meer op de punten en komma's.'

Lammers: 'Ik heb hem daarom altijd wel bewonderd. Zat hij in een auto op weg naar een voorstelling helemaal verzonken in zijn boekje. Dacht ik: wat doet hij nou toch allemaal?'

Van Huêt: 'Maar het is ook een soort dwang, een ritueel. Dat ik voordat ik opga het hele stuk nog een keer gelezen moet hebben. Dat, in combinatie met perfectionisme.'

Lammers: 'Volgens mij zijn we daarin complementair. Ik ben nonchalanter. Ik haal hem eruit, hij houdt mij erbij.'

Van Huêt: 'Dat was nu ook weer zo bij J. Kessels. Als ik nog stond te kijken naar wat de tekst precies was, stond Frank al met zijn vingers te knippen: hup, gewoon gaan.'

Lammers: 'Er is wel wat veranderd trouwens. Bij Wilde Mossels sloot hij zich nog op in zijn kamertje - morgen moeten we weer draaien, dit en dat. Dat was nu veel minder.'

Van Huêt: 'Ik ben losser geworden.'

De Bruyn: 'Volgens mij zijn wij wat losser geworden en Frank strakker.'

Lammers: 'Vijftien jaar geleden speelde ik op de toppen van mijn kunnen. Ik stond in die tijd nog in een voorstelling ook, daarna ging ik zuipen, sliep ik drie uur en stond ik er weer. Dat red ik nu niet meer.'

Met vrienden over vrienden

Wilde Mossels, over drie vrienden die in Zeeland vechten tegen de verveling en de benepenheid, opende in 2000 het NFF. De komische roadmovie J. Kessels, met dezelfde samenstelling, doet dit jaar hetzelfde. In J. Kessels, naar het gelijknamige boek van P.F. Thomése, gaat een pulpschrijver met writer's block (Fedja van Huêt) op pad met zijn grommerige oude vriend én favoriete romanpersonage J. Kessels (Frank Lammers) om de verdwijning van een frikadellenkoning (Ruben van der Meer) op te lossen. Bovenal is J. Kessels opnieuw een film over gefnuikte dromen en vooral: vriendschap.

Regisseur Erik de Bruyn (1962) studeerde sociologie in Utrecht en filmkunde in Amsterdam en regisseerde behalve nog twee speelfilms (Nadine, 2007, en De president, 2011) documentaires, de tv-serie De Troon (2010) en afleveringen van de tv-serie Smeris (2014).

Voor hoofdrolspeler Frank Lammers (1972) betekende Wilde Mossels destijds zijn doorbraak. Hij speelde in meer dan vijftig films en tv-series, waaronder All Stars (2001), Nachtrit (2006), De Bende van Oss (2011) en Michiel de Ruyter (2015).

Lammers' tegenspeler Fedja van Huêt (1973) brak door met zijn hoofdrol in Oscarwinnaar Karakter (1997) en speelde onder meer in Amnesia (2001), Wolfsbergen (2007), Loft (2010) en Soof (2013). Hij speelde ook in tv-series, waaronder De Prins en het meisje (2007), Penoza (vanaf 2010) en Overspel (vanaf 20110. Van de laatste serie is nu de derde jaargang op tv.

Jullie speelden ook mee in Eriks film Nadine. Worden jullie automatisch gebeld als Erik een nieuwe film heeft?

Lammers: 'We moesten gewoon auditie doen.'

De Bruyn: 'Volgens Fassbinder kun je, net als op het toneel, met een vast acteursensemble werken. Een mooi idee vind ik dat. Maar een script kan zo wezenlijk anders zijn dat je toch weer op zoek moet. Voor J. Kessels wilde ik een andere manier van acteren dan bij Wilde Mossels: een soort hyperrealisme. En toen kwam Fedja en hij verraste me met zijn beetje boven de realiteit zwevende acteerstijl. Hij is droogkomisch en tegelijkertijd heel beweeglijk en fysiek. En toen Frank Kessels speelde, zag ik meteen dat het klopte, de energie tussen die twee.'

Het grappige is dat je door die casting thematische verbanden gaat zien tussen deze twee films.

Lammers: 'Als Wilde Mossels een ander einde had gehad, had dit een vervolgfilm kunnen zijn.'

De Bruyn: 'Het gaat over dromen over illusies.'

Van Huêt: 'Verlangen.'

Lammers: 'Eenzaamheid.'

Van Huêt: 'Iets wat je niet kunt krijgen.'

De Bruyn: 'Het gras is altijd groener aan de andere kant.'

Lammers: 'Onderweg zijn.'

De Bruyn: 'Ik heb nu wel de neiging om dat allemaal met wat meer humor te bekijken. In de tijd van Wilde Mossels was ik veel weemoediger. Bij J. Kessels viel ik voor het absurdisme.'

Lammers: 'Het raakt ook erg aan ons vak. Bij elke film heb je een nieuwe surrogaatfamilie, een nieuw verhaal, een nieuwe omgeving. Dat verlangen daarnaar, dat is herkenbaar. De personages uit Wilde Mossels en uit J. Kessels zijn een soort nihilistische figuren met wie ik me uitstekend kan vereenzelvigen.'

Still uit J. Kessels.Beeld .

Zien jullie elkaar eigenlijk vaak?

De Bruyn: 'We lopen de deur niet bij elkaar plat, maar ik zie hen zo nu en dan. Bij belangrijke gebeurtenissen. Fedja en ik zijn samen getuige geweest op Franks huwelijk. Frank en ik waren erbij toen Fedja ging trouwen. Frank heeft me twee keer verhuisd toen ik in zak en as zat met mijn spullen in drie tassen.'

Van Huêt: 'Soms raakt er eentje op drift, maar kom je gelukkig toch altijd weer bij elkaar.'

De Bruyn: 'Het is grappig, pas later in mijn carrière merkte ik dat het helemaal niet normaal is dat je als regisseur vrienden wordt met je acteurs.'

Lammers: 'Dat blijft toch het bijzondere aan Wilde Mossels. Daaraan hebben we echte vriendschap overgehouden. Zoiets is zeldzaam en dat moet je koesteren.'

J. Kessels is de openingsfilm van het Nederlands Film Festival. Wilde Mossels is voor het vijftienjarige jubileum digitaal geremasterd. Die nieuwe versie gaat 28/9 in première.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden