Afrikablog Black Achievement Month

Wat is er toch met de wítte Nederlanders, vraagt schrijfster Selasi zich af

Zo lang is het niet geleden dat Jolanda Spoel als student op de Utrechtse toneelschool te horen kreeg dat er voor een acteur met een kleur op het podium een dramaturgische reden moest zijn. Dat beperkt de mogelijkheden aanzienlijk, stelde ze vast en koos een uitweg: ze werd regisseur. Nu is ze een van de artistiek leiders van theatergroep Maas in Rotterdam.

Taiye Selasi Beeld Jan Boeve / De Balie

Spoel vertelde erover deze week op een avond in het Amsterdamse debatcentrum De Balie. De aanleiding was de Black Achievement Month. Het thema voor de sprekers: de toekomst van de zwarte identiteit. Haar moeder is een zwarte Surinaamse, haar vader een witte Nederlander, maar hoewel ze in Gouda tussen de witte vriendinnen opgroeide, was er nooit twijfel dat zij zelf zwart was. Zo is het beeld in wit Nederland: je bent of helemaal wit, of in alle andere kleurschakeringen ben je zwart.

We zouden ons dus eigenlijk beter kunnen afvragen ‘wat betekent het om wit te zijn’ dan altijd maar ‘hoe is het om zwart te zijn’, zei de hoofdgast van de avond, de schrijfster Taiye Selasi – opgegroeid in Boston, Ghanese moeder, Nigeriaanse vader, woont afwisselend in Rome, New York, Accra en Berlijn. Dus ja, met de term ‘zwarte identiteit’ kan ze moeilijk uit de voeten; ‘zwarte identiteiten’ (meervoud) komt al dichter in de buurt.

Maar wat is er toch met wítte Nederlanders? Ze had zojuist gehoord over het ‘zwartepietendebat’ bij RTL Late Night met Twan Huys. Is dat nu Nederland, waar ze de zwarte deelnemer Jerry Afriyie niet aan tafel laten zitten, vroeg ze zich verbijsterd af. Is er ‘geen respect voor Jerry’s pijn’ omdat zijn kinderen niet van dat feest kunnen genieten? Ze had ook eens op internet opgezocht hoeveel ‘Bekende Afro-Nederlanders’ er op een lijst staan. Enig idee, vroeg ze de zaal. Er werd gemompeld: twee, of tien? Selasi: ‘Het zijn er 75. Dat valt jullie mee. Maar: hoeveel van hen zijn géén atleet? Dat zijn er tien en als je daarvan de musici aftrekt nog minder.’

Valstrik

Al met al zat die term ‘black achievement’, die haar gastheren van het NiNsee (Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en erfenis) hebben bedacht, haar niet lekker, zei ze. Toen ze het voor het eerst hoorde, had het wel wat, vergeleken bij het Amerikaanse ‘Black History Month’, dat vooral refereert aan het onrecht uit het verleden. Maar eerlijk gezegd, is die term ‘een valstrik’, want waarom zou je iets moeten hebben bereikt om als medeburger serieus te worden genomen? Ook voor middelmatige zwarte personen gelden toch dezelfde rechten? ‘De ultieme black achiever is Barack Obama’, maar als je aan zo’n rolmodel moet voldoen. De term leidt volgens haar ook af van het centrale probleem: ‘de kansen in de samenleving zijn niet gelijk’.

Inderdaad, ze had zelf met volle teugen de maatschappelijke ladder beklommen, tot aan een diploma van Harvard University aan toe. Pas later besefte ze dat zoiets niet nodig zou moeten zijn om gelijke behandeling te krijgen. Ze pleitte in vele varianten voor een ‘Black ik heb gewoon alle rechten om mezelf te zijn Month’, of een ‘Black jullie slavenschepen brachten ons hier dus ik heb alle recht hier te zijn Month’. Ze oogstte er veel hilariteit en bijval mee in het Balie-publiek – deze keer zeer divers van kleur.

Taiye Selasi werd beroemd met haar roman Ghana Must Go (Ghana ga weg) en met het woord ‘Afropolitans’, dat ze in de Balie met de vingers tussen aanhalingstekens plaatste. Het heeft nogal de lading gekregen van een welgestelde elite van hoogopgeleide Afrikanen die zich overal in de wereld thuisvoelen. Maar het gaat eigenlijk over de hele diaspora van Afrikanen en de geschiedenis ervan.

Rollen omdraaien

Ook daarbij wordt het tijd ‘de rollen om te draaien’, zei ze: waarom weten witte Nederlanders bijvoorbeeld zo weinig van de oude banden met Ghana? Selasi was nu voor de vijfde keer in Nederland en hoe vaak wordt haar niet gevraagd: ‘Weet u hoe het komt dat er zoveel Ghanezen in Nederland zijn, Ghana was toch een Britse kolonie?’ Voor Ghanezen zijn die banden vanzelfsprekend: de Nederlandse slavenforten aan de kust, de Nederlandse namen van heel wat Ghanezen. ‘We gingen als kinderen uit de VS twee keer per jaar naar familie in Ghana en kochten ‘Afrikaanse lappen’, zonder ons af te vragen waarom ze Dutch wax heetten. Tot ik besefte dat de Vlisco-stoffen uit Nederland kwamen.’

Of er iets aan het veranderen is in Nederland, bleef de vraag in de Balie. Er zijn in ieder geval wel zwarte initiatieven en doorzetters: die avond spraken modejournaliste Janice Deul, studentenactiviste Inez Blanca van der Scheer en publicist Kiza Magendane. Jolanda Spoel zei dat op de podia en op tv de diversiteit toeneemt, maar nog niet echt bij het publiek.

Toevallig of niet: van haar gezelschap Maas toert nu een kindervoorstelling De jokkebrokker, waarvan recensent Vincent Kouters in de Volkskrant schreef: ‘Het is dan ook vooral aan de uitstekende spelerscast te danken dat dit soms warrige verhaal gaat leven. Een cast die overigens – en ja, het moet toch even gezegd worden omdat het zo zeldzaam is – volledig zwart is, terwijl huidskleur geen enkele rol speelt in het stuk. Dat is echte vooruitgang.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden