PROFIEL

Wat is er mis met Ted Cruz?

Na zijn verlies van Donald Trump in Indiana is het gedaan met Ted Cruz. Hij stapt uit de Republikeinse presidentsrace nu duidelijk is dat het hem nooit gaat lukken de harten van genoeg Amerikanen te veroveren. Waarom hebben zijn collega's zo'n hekel aan hem? En wie zijn de Amerikanen die wel van hem houden?

Cruz spreekt in Knightstown, Indiana, vorige week. Beeld AP

Iedereen heeft een hekel aan Ted Cruz. Kenners wisten dat al, maar sinds een week of twee, sinds de grote overwinning van Donald Trump trapt iedereen nog wat harder naar de verliezer.

'Ik kan met bijna iedereen opschieten, maar ik heb nooit in mijn leven met een ellendiger klootzak gewerkt dan Ted Cruz', zei John Boehner, Republikein en voormalig voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, vorige week tijdens een interview op Stanford.

'Teds stijl was meesmuilend, minachtend, denigrerend, en hij prikte zijn vinger in je gezicht tijdens discussies - hij had de openlijke behoefte om een opponent te vernederen. Hij bezat geen goedaardigheid, geen empathie, en deed geen enkele poging het eens te worden, ' zei een oud-studiegenoot op Princeton tegen Vice News.

'Een gestoorde vogel', zei collega-senator John McCain al eerder. 'Ik mag hem gewoon niet', zei oud-president George W. Bush, voor wie Cruz campagne voerde.

Indiana

Toch vertegenwoordigde Ted Cruz de afgelopen maanden de hoop van een belangrijke minderheid in Amerika, een minderheid die zelfs een meerderheid hoopte te kunnen zijn. De Texaanse senator, de meest rechtse Republikein van allemaal, ontpopte zich als de belangrijkste opponent van Donald Trump, en probeerde zich voor en achter de schermen een weg naar de overwinning te manoeuvreren.

Dat lukte steeds minder goed. Dinsdag, in de staat Indiana, vocht hij tevergeefs voor zijn laatste kans. Wie is Ted Cruz, behalve die zo gehate politicus uit Texas? Wie stemden op hem?

Ted Cruz Beeld AP

God's Not Dead

In een bioscoop in het plaatsje Ashwaubenon in Wisconsin, drie weken geleden, was Cruz te zien tussen de mensen die van hem houden. Daar, in een winkelcentrum aan de rand van de stad, draaide de film God's Not Dead 2, een film over een christelijke lerares die vanwege haar geloof wordt ontslagen, een ontslag dat ze aanvecht tot aan het Hooggerechtshof, waar ze natuurlijk wint, waarna een reli-rockband een triomflied aanheft. Een rammelende film volgens recensenten, maar daar malen ze niet om in bepaalde kringen. Cruz' kringen.

De senator zat in het midden van de zaal de volle twee uur aandachtig te kijken. Hier, in deze film, kwamen de belangrijkste dimensies van Cruz samen: God, de Grondwet en het geloof in beiden. 'Een krachtige film, heel inspirerend', zei hij na afloop. Hij zou die zaak graag hebben gedaan: tussen 2003 en 2008 was Cruz zelf als Texaans advocaat vaak te vinden bij het Hooggerechtshof. Hij bemoeide zich met grote zaken, zoals de verdediging van het Tweede Amendement. Mede dankzij Cruz dragen nu meer Amerikanen vuurwapens dan ooit.

Fluisterend scharrelden de bezoekers na afloop om hem heen. Ze vroegen om handtekeningen en beloofden voor hem te bidden. 'Red ons', zei een oudere dame met een campagne-T-shirt aan. 'Red Amerika.'

Tea Party

Cruz komt voort uit de Tea Party, de beweging die de afgelopen jaren de onvrede van gewone rechtse Amerikanen sublimeerde. Dit was, ver voor Trump, het eerste brokstuk van de gespleten Republikeinse partij: conservatieve gelovige gewone Amerikanen die ageerden tegen de in hun ogen corrupte kongsi van politici die waren vergeten voor wie ze in Washington zaten. Voor We, The People - de eerste woorden uit de Grondwet.

Cruz was de ideale voorman van die onvrede. De in 1970 geboren zoon van een Cubaanse vluchteling, die zijn naam veranderde van Rafael in Ted, heeft de voorliefde voor vrijheid met de paplepel ingegoten gekregen. In zijn vroege tienerjaren kreeg hij elke dinsdag- en donderdagavond ideologische bijles over de wortels van het Amerikaanse neoliberalisme: Milton Friedman, Friedrich Hayek, en natuurlijk de Grondwet zelf. Cruz leerde toen al dat dat Godgegeven document zo letterlijk mogelijk genomen moet worden. En dat doet hij sindsdien.

Op Princeton en Harvard vertaalde hij deze overtuiging in scherpgeslepen debattechnieken, waarna hij als afgestudeerde jurist koos voor een plek die niet om deals maar om principes draait. Veel advocaten in Amerika zijn vooral bezig zaken te schikken, maar Cruz koos voor de alles-of-niets- rechtspraak van de hooggerechtshoven. Eind jaren negentig ging hij voor de presidentscampagne van George W. Bush werken, die eindigde met een droomklus voor de jurist Cruz: de hertelling van de stemmen uit Florida, die werd uitgevochten tot voor het Hooggerechtshof. Cruz won, en Bush won.

Ted Cruz Beeld AFP

'Spirituele ervaring'

Het belangrijkste moment uit die campagne was echter dat ook ene Heidi Nelson voor Bush kwam werken. Twee dagen later vroeg hij haar voor een etentje en twee jaar later trouwden ze. Ze vierden hun huwelijk op de ranch van Ronald Reagan in Californië ('Een spirituele ervaring', aldus Cruz, 'maar het zou me in de problemen brengen als ik zou zeggen dat het mijn favoriete herinnering aan dat weekend was'.) Later, toen Cruz terug naar Texas verhuisde en Heidi haar baan in Washington moest opgeven, raakte zij in een diepe depressie en werd met de handen in het haar door een politieman van een snelwegoprit opgepikt. Maar inmiddels stellen ze zich voor als samenwerkend presidentieel koppel en werd Heidi de aanjager van zijn campagnes: 'Deze man heeft een ongelooflijk stel hersens en gebruikt dat voor God en het vaderland', kondigt ze haar man aan. 'Daarom werd ik verliefd op hem.'

En dan arriveert Cruz, op zo'n bijeenkomst. Soms als een autoverkoper uit de jaren zeventig, in een pak, met brede gebaren, soms ook in spijkergoed, met riem en cowboylaarzen, met zijn haren naar achteren en een zelfverzekerde tred, maar met een waterige glimlach en een zalvende blik: dan is het een dominee die een saloon binnenstapt. Hij laat het publiek de grondwet scanderen , met de nadruk op de Goddelijke oorsprong ervan, en belooft dan de kleinst mogelijke overheid. 'We geven de macht terug aan het volk', zegt hij, en belooft 'de EPA en IRS, de milieudienst en de belastingdienst, de hele alfabetsoep' op te doeken als hij president wordt.

In Indiana, waar eenderde van de bevolking zich zeer conservatief noemt, maakte Cruz zich zo fundamentalistisch mogelijk. Hij maakte een groot punt van de wc-kwestie: mannen die zich vrouw voelen mogen niet de damestoiletten in. Donald Trump zei vorige week dat hij dat helemaal niet zo'n probleem vindt. Cruz wel. 'Ook als Donald Trump zich kleedt als Hillary Clinton, mag hij nog niet de kleine-meisjes-wc in.'

Het publiek is het met hem eens. Je hebt mannen en je hebt vrouwen, en niets daar tussenin. Cruz is de enige die nooit concessies doet. Daarom wordt hij gehaat. En daarom houden ze van hem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden