Wat is er aan de hand met de separatisten in Oekraïne?

Het Oekraïense leger wint langzaamaan terrein op de separatisten in het oosten van het land. Tegelijkertijd heeft zich een opmerkelijke machtswisseling binnen de separatistische top voorgedaan. Plaatselijke leiders zijn vervangen door Russen. Volgens westerse functionarissen is dit een teken dat Moskou de regie steeds meer overneemt.

Separatisten controleren auto's bij een checkpoint voor de stad Lisichansk, in het oosten van Oekraïne. Beeld afp

Toen Alexander Borodai, de premier van de zelfuitgeroepen Volksrepubliek Donetsk, begin deze maand uit Moskou terugkeerde, waar hij politiek overleg had gevoerd met niet nader genoemde personen, stelde hij een nieuwe vicepremier aan. De man, die naar de naam Vladimir Antyufeyev luistert, is een uitgesproken Russische nationalist. De 63-jarige is geboren in Siberië en steunde in de jaren negentig de separatistische beweging in de communistische heilstaat Transnistrië. Ook vocht hij meerdere malen in Georgië, vanzelfsprekend aan Russische zijde.

Niet lang na zijn aanstelling als vicepremier ontsloeg Antyufeyev een topman binnen de separatistische veiligheidsdiensten: Alexander Chodakovski, die in het Oekraïense Donetsk is geboren. Chodakovski blijft aan als commandant, maar lijkt sinds zijn functieverandering een eigen koers te varen. Zo vertelde hij persbureau Reuters dat de separatisten over het type raketten beschikken waarmee de MH17, met 298 mensen aan boord, uit de lucht is geschoten. Borodai, die de Russische nationaliteit heeft, ontkent elke vorm van betrokkenheid bij de ramp.

Ook een ander kernfiguur binnen de separatistische leiding, Denis Pushilin, zit sinds deze maand niet meer op zijn post. De voorzitter van het 'parlement' van de Volksrepubliek Donetsk vroeg een dag na de vliegramp, op 18 juli, zijn ontslag aan en zit nu in Moskou. De reden van zijn vertrek is onduidelijk. Feit is dat met het vertrek van Pushilin wederom een Oekraïner uit de leiding is gestapt (of gezet).

De zelfverklaarde premier van de 'Volksrepubliek Donetsk' Alexander Borodai. Beeld afp
Vladimir Antyufeyev, vicepremier van de 'Volksrepubliek Donetsk'. Beeld reuters

Russische invloed groeit
Een Oekraïense vertegenwoordiger in Marioepol, de havenstad die afgelopen maand door Kiev is veroverd op de rebellen, beweert dat Russen steeds meer de leiding krijgen over de operatie van de separatisten. Oekraïners worden van hun posities verwijderd en vervangen door lieden met een Russische nationaliteit.

Geoffrey Pyatt, de Amerikaanse ambassadeur in Kiev, zegt tegen persbureau Reuters dat er de afgelopen weken 'een dramatische verandering' heeft plaatsgevonden in het leiderschap van de Volksrepubliek Donetsk. 'Het geeft de indruk dat de Russen de regie sterker in handen hebben. Deze individuen staan geregeld in contact met de autoriteiten in Rusland', aldus de ambassadeur.

Volgens Washington gaat de groeiende invloed van de Russen in het conflict gepaard met de levering van steeds zwaardere wapens naar Oekraïne. 'Premier' Borodai ontkent dat de separatisten gebruik maken van Russische wapens, maar rept tegelijkertijd over 'vrijwilligers' uit Rusland die separatisten in Oost-Oekraïne bijstaan in hun gevecht tegen de regering in Kiev. Hun aanwezigheid in Donetsk en Donbass zou het bewijs zijn dat Rusland de separatistische zaak steunt.

'Er zullen meer en meer mensen uit Moskou naar de Volksrepubliek Donetsk komen', zei Borodai recent op een persconferentie. Naast hem zaten 'vicepremier' Antyufeyev en Strelkov, een ander kernfiguur binnen de separatistische top. Strelkov, die een duistere reputatie heeft, laat zich gelden als opperbevelhebber binnen de Volksrepubliek. Hij is geboren in Moskou.

Borodai en Strelkov zijn oude bekenden: ze ontmoetten elkaar voor het eerst in 1996 in Tsjetsjenië, waar Moskou twee oorlogen tegen islamitische separatisten uitvocht. Later liepen de twee elkaar weer tegen het lijf in Transnistrië en, meer recent, op de Krim. Strelkov werkte voorheen voor de Russische geheime dienst. In Oost-Oekraïne zou hij een student en politieagent hebben gemarteld - een praktijk die hij in Tsjetsjenië al beoefend zou hebben. Zijn bijnaam luidt dan ook 'Igor de Verschrikkelijke'.

Oekraïense soldaten in de regio Simonovka. Beeld getty

Rebellen verliezen terrein
De verschuivingen binnen het leiderschap van de separatisten is mogelijk het gevolg van hun verzwakte positie. Na de verovering van rebellenbolwerk Slavjansk, vorige maand, zijn Oekraïense troepen via het noorden en westen tot aan de buitenwijken van Donetsk opgerukt. De stad is vrijwel compleet omsingeld.

Ook heeft het Oekraïense leger succes geboekt in het gebied waar zich de ramp met vlucht MH17 heeft voorgedaan. De streek vormt de schakel tussen de twee belangrijkste rebellenbolwerken van dit moment, Donetsk en Loehansk.

Lokale bestuurders hebben vandaag gemeld dat er de afgelopen dagen zeker 19 burgers zijn omgekomen rondom de rampplek. Ook zouden er 120 gewonde rebellen uit 'rebellenhoofdstad' Donetsk zijn afgevoerd naar Rusland. In de stad waar Nederlandse en Australische experts wachten totdat ze naar de rampplek mogen afreizen, zijn vandaag een aantal granaten ingeslagen. Het is niet bekend welke gebouwen zijn geraakt en of daarbij slachtoffers zijn gevallen.

Opperbevelhebber Igor Strelkov, bijnaam: Igor de Verschrikkelijke. Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.