Wat is eigenlijk het budget van Sigrid Kaag?

Ontwikkelingsexperts zien door de bomen het bos niet meer

De passages over het geld dat het nieuwe kabinet uittrekt voor ontwikkelingssamenwerking zijn zo ingewikkeld en het geld is over zoveel potjes verdeeld, dat het zelfs experts duizelt. Méér wordt het in elk geval niet.

Sigrid Kaag. Beeld EPA

Minister Sigrid Kaag verdedigt deze week de steeds krapper wordende begroting voor Ontwikkelingssamenwerking. Het wordt een lastig debat, want bijna niemand weet precies hoeveel geld beschikbaar is voor de allerarmsten. Vooral het VVD-idee om ook de eerstejaars asielopvang in Nederland te betalen uit het ontwikkelingsbudget, maakt dat minder geld over blijft voor arme landen zelf. En dan moet het tegenhouden van vluchtelingen ook nog worden betaald uit de pot voor de allerarmsten.

Jarenlang was het de trots van de PvdA; Nederland besteedde van elke euro die werd verdiend 0,7 eurocent aan ontwikkelingshulp (0,7 procent). Als Nederland welvarender werd, zou er automatisch ook meer geld naar ontwikkelingssamenwerking gaan. Die hoogtijdagen van een vast percentage voor de armsten lijken definitief voorbij. De trendbreuk werd ingezet onder Rutte I, toen het percentage voor het eerst in veertig jaar onder de 0,7 procent daalde. 'Financiële crisis', gaf Rutte toen als reden. Maar als zijn derde kabinet de rit uitzit, blijft het percentage ondanks de aantrekkende economie steken op 0,56 procent.

Doen alsof

De regering doet soms nog wel alsóf het meer uitgeeft aan ontwikkelingssamenwerking. 'De Nederlandse regering trekt volgend jaar meer geld uit voor noodhulp en de opvang van vluchtelingen in de regio', vermeldde minister Kaag van Ontwikkelingssamenwerking afgelopen vrijdag. 'Voor noodhulp wordt een bedrag van 140 miljoen euro uitgetrokken en voor opvang 50 miljoen euro.' Eerder kondigen partijen als ChristenUnie en D66 ook al een 'investering' aan van 1,8 miljard euro.

De bedragen liggen in werkelijkheid genuanceerder. Maar aangezien de passages over het geld dat het nieuwe kabinet uittrekt voor ontwikkelingssamenwerking zo ingewikkeld zijn opgeschreven en het geld over zoveel potjes is verdeeld, zien zelfs ontwikkelingsexperts soms door de bomen het bos niet meer. Dat maakt het eenvoudiger voor een nieuwe minister om te strooien met geld dat al was toegekend.

100 miljoen euro komt er in 2018 bij voor ontwikkelingshulp, en niet 210 miljoen, zoals het kabinet suggereerde.

Alleen de zogenoemde HGIS-nota biedt uitkomst over het werkelijke bedrag dat beschikbaar is voor ontwikkelingssamenwerking. Daarin schrijft het kabinet elk jaar op Prinsjesdag op in welke potjes het budget voor ontwikkelingshulp verstopt zit. Dit jaar gaat het om 4,5 miljard euro. Wie daar de aangekondigde 'investeringen' bij optelt, maar ook de eerder ingezette bezuinigingen vanaf haalt, komt volgend jaar op 4,6 miljard euro uit. Verschil: in 2018 komt er iets meer dan 100 miljoen euro bij voor ontwikkelingshulp. En niet 210 miljoen euro, zoals het kabinet afgelopen vrijdag suggereerde.

Nog zoiets wat de hulpsector tot woede drijft en het ontwikkelingsbudget van Kaag zo complex maakt: het geld dat oorspronkelijk was bedoeld voor armoedebestrijding in bijvoorbeeld Afrika en het Midden-Oosten komt lang niet allemaal meer daar terecht.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld de Volkskrant

Vluchtelingen tegenhouden

Zo ging op het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis, in 2015, bijna een kwart van het ontwikkelingsbudget op aan eerstejaarsopvang van asielzoekers in Nederland (1,2 miljard euro). In 2021 zou dit bedrag terugvallen naar 7 procent (330 miljoen euro).

Maar de uitgaven voor asielopvang dalen uiteraard alleen als minister Kaag en haar Europese collega's kunnen voorkomen dat opnieuw een grote vluchtelingenstroom naar Europa komt. Om de immigratie te beperken stuurt het kabinet aan op nieuwe migratiedeals met Noord-Afrikaanse landen, waarin ze beloven om vluchtelingen in de regio op te vangen. In het Midden-Oosten wordt gefocust op opvang in Jordanië, Libanon en Irak, zo staat in het regeerakkoord. Eerder werd eenzelfde akkoord bereikt met Turkije.

Het tegenhouden van vluchtelingen is zo een belangrijk speerpunt geworden van Kaag. 'Op haar visitekaartje kan als functieomschrijving beter minister van Ontwikkelingssamenwerking en Migratiebeperking staan', sneerde hoofdredacteur Marc Broere van het onafhankelijke vakblad Vice Versa onlangs.

0,7 procent van elke in Nederland verdiende euro werd jarenlang uitgegeven aan ontwikkelingshulp. Dat percentage blijft nu steken op 0,56.

Ook voor migratiebeperking is geld beschikbaar uit de pot van ontwikkelingshulp, kan tussen de regels van het regeerakkoord door gelezen worden. Wat minister Halbe Zijlstra (Buitenlandse Zaken) betreft kan het ontwikkelingsbudget zelfs als drukmiddel worden ingezet om Afrikaanse landen ertoe te bewegen mee te werken aan een deal over het opvangen van vluchtelingen in de eigen regio. Maar hoeveel geld hieraan wordt uitgegeven? Het is nog volstrekt onbekend. Kaag komt begin 2018 met uitleg in haar nieuwe beleidsnota.

Deze week zal het Tweede Kamerdebat zeker niet alleen gaan over de hoogte van het ontwikkelingsbudget, maar ook waaraan Kaag het geld gaat uitgegeven. GroenLinks-Kamerlid Bram van Ojik, voorheen migratiegezant bij Buitenlandse Zaken: 'Vroeger ging het ontwikkelingsbudget vooral op aan armoedebestrijding. Nu lijkt het vooral bedoeld voor het tegenhouden van vluchtelingen. Dat vind ik niet echt een verbetering.'


Voor Sigrid Kaag is het ministerschap geen eindpost

Ze is een van de verrassingen van Rutte III: Sigrid Kaag, voorheen topdiplomaat van de VN, nu minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Onbekend met de mores van het Binnenhof en direct beschimpt als 'Palestijnenvriendje'. Het ministerschap is voor haar geen eindpost, weet haar omgeving. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.