Wat is een Haagse belofte eigenlijk waard?

Dit weekend komen vijf politieke partijen voor congres bijeen. Met de verkiezingen in aantocht klinken mooie beloften: van forensentax tot hypotheekrenteaftrek. Maar wat zijn die waard?

Emile Roemer schudt Mark Rutte de handBeeld anp

Ziet u ze naar u kijken? Op zo'n manier van: wij begrijpen elkaar? Wenken? Kom er maar bij, kiezer, ik maak uw leven mooier?
Politieke leiders zijn verleiders, zo in verkiezingstijd. Ook komend weekend, als op Superzaterdag maar liefst vijf partijen congresseren, zullen ze van alles beloven. Sommige beloften zullen ze heus wel houden, maar andere gaan sneuvelen zodra ze hun buit - de stemmen van de kiezers - binnen hebben.

Pas twee jaar geleden waren er óók verkiezingen en ging het niet anders. Wie herinnert zich niet dat PVV-leider Geert Wilders zijn eis dat de AOW zou ingaan op 65-jarige leeftijd daags na de vorige verkiezingen al liet vallen? Het verkiezingsprogramma liet er geen misverstand over bestaan. In een extra groot lettertype stond er: 'De AOW blijft op 65 jaar, geen dag later.' Eén dag na de verkiezingen gaf Wilders zijn breekpunt al op.

Wat bleef er over?
Wat bleef er over van andere beloften die de regeringspartijen VVD, CDA en PVV toen deden? De tweede die een verkiezingsbelofte brak, was de latere premier, VVD-leider Mark Rutte. Hij spiegelde ons voor dat hij zo'n formatieklus in drie weken zou weten te klaren. Langer zou slecht zijn voor het land. Het werden ruim drie maanden.

En de aanstaande premier beloofde nog meer. 'Ik wil dat Nederland de snelste economische groeier wordt in Europa', sprak hij in 2010 op het VVD-verkiezingscongres. 'Het kan toch niet zo zijn dat wij het hier slechter doen dan Duitsland, of het Verenigd Koninkrijk, of België!' Toch wel. Zelfs onder VVD-bewind.

'Waar ik ook zo'n hekel aan heb bij links, o, vreselijk, dat is dat nivelleren', zei Rutte verder. Toch werden de inkomensverschillen kleiner onder het kabinet-Rutte.

Hypotheekrenteaftrek
Het stelligst was de VVD-leider destijds over de hypotheekrenteaftrek. 'Ik zeg het maar heel simpel: handen af van de hypotheekrenteaftrek. We gaan daar niet aan morrelen. Nu niet, morgen niet en in de toekomst niet!' De VVD-achterban klapte enthousiast, niet wetend dat nog geen twee jaar later in het Lenteakkoord een afbouw van de hypotheekrenteaftrek zou worden afgesproken.

Hoe zat het dan met het CDA, de partij die 'u draait en u bent niet eerlijk' in 2006 nog tot prominent en succesvol campagnethema maakte? De christen-democraten spraken zich in 2010 keihard uit tegen elke ingreep in de hypotheekrenteaftrek. 'Een breekpunt', zei partijleider Jan Peter Balkenende. Maar ook het CDA draaide en tekende voor versobering van de aftrek.

Studiefinanceriering
De studiefinanciering zou blijven bestaan, zei het CDA. Het werd een leenstelsel voor studenten, in ieder geval voor wie een master wil doen. Ook niet haalbaar bleek de belofte waarmee Balkenende destijds zijn toespraak tot het congres zo'n beetje begon. 'Elke stad, elk dorp, elke buurt gaan we in om mensen te overtuigen dat het goed is om CDA te stemmen. Omdat het CDA een stabiele partij is.' Niet lang daarna rolden CDA'ers vechtend over straat; geen toonbeeld van stabiliteit.

Zowel CDA als VVD zwabberde op het terrein van het persoonsgebonden budget voor zieken en gehandicapten. Beide partijen schreven in hun program lovende woorden. Het CDA: 'Het CDA wil het pgb behouden om dynamiek, maatwerk en klantgerichtheid in de zorg te bevorderen.' De VVD: 'Voor mensen die hun zorg helemaal zelf willen regelen zal de VVD het pgb wettelijk verankeren.' De werkelijkheid: het pgb werd nagenoeg afgeschaft.

Kwartje van Kok
Voormalig gedoogpartner PVV pleit dezer dagen hartstochtelijk voor teruggave van het kwartje van Kok. Dat doet Geert Wilders al zo lang hij op eigen benen staat. Het gebeurde niet, ook niet met de gedoogpet op. Hij stelde ook geen 10 duizend extra agenten aan. Niet alle islamitische scholen gingen dicht. Burgemeesters worden nog steeds niet gekozen. De studiefinanciering, bedoeld voor 'als je vader geen GroenLinkser of D66'er is', ging er deels aan - tegen Wilders' belofte in.

Dan toch maar een stem op een partij als de SP, die in sommige peilingen nu als grootste uit de bus komt en dus mogelijk het initiatief krijgt bij het formeren van een nieuwe regering. Het zal weinig uithalen. Ook SP-leider Emile Roemer heeft al aangekondigd dat hij na de verkiezingen bereid is om compromissen te sluiten, zodat zijn partij voor het eerst in de geschiedenis kan gaan regeren. Ze kunnen nu eenmaal nauwelijks anders, politici in een coalitieland. Ze zijn straks gedwongen hun eigen programma te mengen met dat van een andere partij, of twee, of wie weet zelfs drie. Dan beloven ze niet langer aan de kiezer, maar aan elkaar, op papier, handtekening eronder. Geen verleider meer, maar deelgenoot van een verstandshuwelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden