Wat is dat eigenlijk, verlichting?

Het is jammer dat we westerse verlichting verkondigen zonder oog te hebben voor de hang naar de dagelijkse verlichting bij de mensen in wier levens we wroeten.

Er is geen enkel mens aan te wijzen die geen ‘verlichting’ wil. Het is maar wat je er onder verstaat.

Voor de één staat het voor vooruitgang, voor een opleving van tijd waarin intelligentie, moed en waarheidsliefde bij elkaar komen en zo samen alchemie bewerkstelligen. Waarin je aan je water voelt dat je leeft in een tijd waarin ware transformatie heeft plaatsgevonden, en waar toekomstige generaties nog vaak aan zullen refereren.

Voor de ander betekent verlichting letterlijk verlichting. Van pijn. Van zorg. Van misère.
De één duwt en chargeert. Weet dat hij moedig moet zijn, geen rekening heeft te houden met gevoeligheden, geen concessies mag doen omdat er anders niets in gang gezet kan worden. Hij heeft toekomstvisioenen waarin het werk gedaan is, een kentering heeft plaatsgehad en de werkelijkheid voorgoed veranderd is.

De ander vraagt, voelt zich afhankelijk, lijdt en hoopt op betere dagen en heeft alleen zicht op het onmiddellijke, omdat hij niet verder kan kijken dan zijn neus lang is door het absolute karakter van zijn omstandigheden waarvan hij bevrijd wenst te worden.

Voor de volledigheid: ik heb het niet over de acties van de heer Wilders of wie dan ook, al zijn het uitwassen van een diepgevoelde overtuiging van het Westen, namelijk dat de islam en de moslims aan verlichting toe zijn. Terecht ook. Maar de ironie wil dat in elk geval in ons eigen land de twee wensen voor verlichting soepel langs elkaar heen schuiven zonder elkaar ooit te raken.

Uit eigen onderzoek, dat vooral bestond uit simpel human contact, merkte ik dat alle Turkse vrouwen waar ik de afgelopen tijd mee te maken had (in Hengelo, Arnhem en Bos en Lommer in Amsterdam) geenszins bezig waren met Wilders en zijn ‘film’ met als target de islam, noch met Rita met haar human wallpaper tijdens haar ‘historische’ rede en al die mensen die zo trots zijn op Nederland maar minder trots op hun gekleurde medelanders, noch met de soap in de Tweede Kamer van haastig opgedoken memo’s en al dan niet liegende ministers – dit alles ging grotendeels aan hen voorbij.

Arme profeet Mohammed

Het enige dat ze zich afvroegen dat enige relevantie had voor recente gebeurtenissen, was waarom de arme profeet Mohammed nu zo vaak door de mangel werd gehaald. Waarom moesten ze hem toch telkens weer hebben?

Eerst met die Deense cartoons en nu dan weer die Wilders met zijn film. Geen enkele vrouw wist dat de film Fitna heette. Gevraagd wat dat woord betekende, wist niemand het. Iemand opperde wel de vertaling ‘opjutten’ maar dat was weer omdat het leek op een Turks woord dat dit betekende.

Het hele gebeuren werd door Ayse, meester in acceptatie, met een brede grijns samengevat. ‘Stel je de mensheid voor als een appel. Haal er een stukje uit. Je hebt de appel en het stukje. De appel is Wilders, het stukje Mohammed. Het is eigenlijk grappig dat Wilders het stukje appel aanvalt, want hij valt zichzelf aan.’

Tegen zo veel verlichting konden de vrouwen niet op. Tot ieders tevredenheid werd besloten dat men (in het Westen) de profeet niet met rust liet, juist omdat hij de laatste van de profeten was en dus de belangrijkste van allemaal. En hoge bomen vangen nu eenmaal veel wind.

Hun desinteresse kwam niet voort uit domheid of onwelwillendheid. Het was een kwestie van prioriteiten. Deze vrouwen waren bezig met de dag zelf en niet met de waan van de dag. Want dat is een luxe die je je alleen kunt permitteren als daar ruimte voor is in je leven.

Vooruitgangsgeloof

Elk van deze vrouwen leeft met een grote mate van pijn. In dat licht bezien was een Wilders of een grote nieuwe partij een gevaar dat mijlenver van hun bed stond en dus achteraan de rij van problemen moest aansluiten.

Er is een plek echter waar het westerse vooruitgangsgeloof en de niet-westerse hang naar verlichting elkaar ontmoeten: de kamer van de dokter. De dokter is God, de verlosser, de alwetende, de enige kracht buiten hen waar de vrouwen zich met regelmaat aan overleveren in de hoop op redding uit een erbarmelijk leven. De enige autoriteit waarnaar ze bereid zijn te luisteren. Van wie ze hopen op liefde, tijd en begrip.

Ik kan het ze niet kwalijk nemen. Het is menselijk te hopen op een wonder. Het is menselijk je best te doen zo ziek mogelijk te lijken zodat je het gevoel hebt echt gehoord en gezien te worden, te hopen op een pil die je lijden zal verzachten en je leven zal verlichten.

De wens naar verlichting is menselijk. Het is alleen zo jammer dat we westerse verlichting verkondigen zonder oog te hebben voor de hang naar de dagelijkse verlichting bij de mensen in wier levens we wroeten.

Niet omdat ze zo zielig zijn. Simpelweg omdat zonder dat het één is bevredigd, er geen ruimte is voor de ander.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.