Wat is dat eigenlijk, gevoelstemperatuur?

AMSTERDAM - Het gaat vandaag tot een graad of vier vriezen, maar het voelt veel kouder aan. Hij duikt weer op in het weerbericht dezer dagen: de beruchte gevoelstemperatuur. Maar wat is dat?

Wandelaars in de besneeuwde Vijlener bossen. © anp

Het heeft alles te maken met de wind, zegt Harry Geurts van het KNMI. 'Hoe harder de wind, hoe meer warmte je lichaam verliest. Hoe harder de wind, hoe kouder het dus aanvoelt', legt Geurts uit. Zeker als de normale (lucht-)temperatuur al laag is, zoals vandaag het geval is met temperaturen onder nul.

Een combinatie dus van lage temperatuur en harde wind, dat maakt dat het vandaag kouder aanvoelt dan de thermometer aangeeft. Belangrijk, zegt Geurts, is dat die begrippen niet door elkaar worden gehaald. Het is dus bijvoorbeeld -5, het voelt aan als -15. 'Die begrippen worden onterecht nog wel eens door elkaar gehaald.' Voor antivriesmiddel in de auto of kwik in de thermometer geldt dus wel de temperatuur, maar niet de gevoelstemperatuur. Maar hoe wordt die gevoelstemperatuur (of: windchill) dan gemeten?

Uitgerekend

Die wordt niet gemeten, zegt Geurts, die wordt uitgerekend aan de hand van een nieuwe, vorig jaar geïntroduceerde methode. Gevoelstemperatuur is een waarde die wordt berekend op basis van de windkracht en de luchttemperatuur. Bij een windsnelheid van 55 kilometer per uur (windkracht 7) en een temperatuur van -10 is de gevoelstemperatuur -22. 'En het wordt nog iets kouder als je tegen de wind in fietst, zoals ik vanmorgen', zegt Geurts. 'Maar wachtend bij de bushalte is het ook al heel koud, hoor.'

Het KNMI houdt bij wat de gevoelstemperatuur op dit moment in Nederland is, per regio. Zo voelt het vanochtend rond half elf als -14,3 graden aan op Terschelling, en -16 op Schiphol. En dat is allebei - inderdaad - koud.

Transportkou

Helemaal ongevaarlijk is die kou niet. Na enkele uren kunnen bevriezingsverschijnselen optreden bij een gevoelstemperatuur van -10, gevoelstemperaturen van -15 kunnen na een uur al koudeletsel opleveren. En ook bij goed afgedichte winterkleding is er na een half uur gevoelstemperatuur van -20 al een kleine kans op bevriezingsverschijnselen.

Maar het kan nog veel erger. Er is ook nog zoiets als extreme windchill, veroorzaakt door zogenoemde transportkou. Dat is extreem koude lucht die wordt aangevoerd uit bijvoorbeeld Siberië. Het kan, als de omstandigheden er naar zijn, dan -25 of kouder aanvoelen, waarbij er gevaar is voor bevriezing van onbedekte delen huid. Het koudst voelde het volgens de nieuwe meetmethode aan op
14 januari 1987, toen het in Twente aanvoelde als -28 graden. Maar wees gerust: dergelijke extreem lage gevoelstemperaturen komen eens in de 33 jaar voor. Gemiddeld telt een jaar volgens het KNMI drie dagen met gevoelstemperaturen onder de -15 graden. Dat valt met extra sjaals en een dikke muts nog wel door te komen.

De tabel waarmee het KNMI en andere weerinstituten de gevoelstemperatuur berekenen. © KNMI