Wat is al-Shabaab? Tien vragen op een rij

De terreuraanval dit weekeinde op een winkelcentrum in het Keniaanse Nairobi, waarbij tot nu toe 68 doden zijn geteld, is opgeëist door al-Shabaab, een extremistische islamitische strijdgroep uit Somalië. Door wie wordt al-Shabaab gevormd en waarom kiezen ze Kenia uit als strijdtoneel? Tien vragen op een rij.

Strijders van al-Shabaab paraderen in februari 2011 door de buitenwijken van Mogadishu. Beeld ap

Wat is al-Shabaab?
Het is een extremistische islamitische terreurgroep die is ontstaan uit de anarchie die Somalië verlamde sinds de krijgsheren van het land in 1991 dictator Mohammed Siad Barre aan de kant zetten. De naam in het Arabisch betekent 'de jeugd' of 'de jongeren'. Al-Shabaab was de jongerentak van de Unie van Islamitische Rechtbanken die in 2006 in Somalië een fundamentalistische islamitische staat probeerde te stichten.

Waar houdt de beweging zich schuil?
Al-Shabaab had sinds 2006 bijna de hele hoofdstad Mogadishu en ook grote delen van het midden en zuiden van Somalië in handen, tot een door de Verenigde Naties ondersteunde troepenmacht van de Afrikaanse Unie, met militairen uit Kenia en Uganda, de militanten in 2011 uit Mogadishu en in 2012 ook uit de havenstad Kismayo verdreef. De militanten beheersen wel nog grote delen van het platteland, waar ze de sharia streng toepassen, met het stenigen van vrouwen die overspel plegen, en het afkappen van handen van mannen die van diefstal worden beschuldigd. De groep heeft ook zelfmoordbomaanslagen gepleegd in Mogadishu en Kismayo.

Hoeveel strijders telt al-Shabaab?
Aangenomen wordt dat de groep over een paar duizend strijders beschikt, onder wie enkele honderden buitenlanders. Sommige van deze buitenlandse strijders komen uit het Midden-Oosten en hebben gevechtservaring opgedaan in Irak en Afghanistan. Anderen zijn jonge, nog ongepolijste rekruten uit Somalische gemeenschappen in de Verenigde Staten en Europa.

Beeld epa
Al-Shabaab pleegt geregeld aanslagen in de Somalisch hoofdstad Mogadishu. Op 7 september werd bij een populair restaurant een autobom tot ontploffing gebracht, waarbij ten minste 15 doden vielen. Beeld epa

Waarom vallen ze Kenia aan?
Al-Shabaab zegt Kenia aan te vallen als wraak voor de militaire opmars in Somalië in 2011 en het inperken van de macht van de extremistische groep in dat land. Ook Uganda moet het ontgelden; Al-Shabaab pleegde in juli 2010 bomaanslagen in de Ugandese hoofdstad Kampala op grote groepen mensen die keken naar de finale van het WK voetbal in Zuid-Afrika, waardoor zeventig mensen om het leven kwamen. Ook Uganda heeft militairen in de Afrikaanse troepenmacht in Somalië.

Welke banden zijn er met al-Qaida?
Al-Shabaab en al-Qaida gingen in februari 2012 een verbond aan, waarbij leider Mukhtar Abu Zubair van Al-Shabaab aanhankelijkheid aan het wereldwijde terreurnetwerk betuigde. De aanslag in 2002 op een Israëlisch hotel in Mombasa en de mislukte poging om een vliegtuig met Israëlische toeristen neer te halen met een raket worden toegeschreven aan een al-Qaidacel in Somalië. Ook een deel van de al-Qaidaterroristen die in 1998 de Amerikaanse ambassades in Kenia en Tanzania opbliezen, zou onderdak hebben gehad in Somalië.

Waar haalt al-Shabaab zijn geld vandaan?
Voordat de Afrikaanse troepenmacht binnenviel, had al-Shabaab een vaste inkomstenbron uit heffingen bij lucht- en zeehavens. Ook werd 'belasting' geheven op binnenlandse producten en werden contributies verlangd voor de jihad. Met het verlies van Mogadishu en Kismayo vielen twee belangrijke inkomstenbronnen weg. De enige bondgenoot van al-Shabaab in Afrika is Eritrea. Dat land steunt de beweging vooral om aartsvijand Ethiopië dwars te zitten, dat eveneens troepen in Somalië heeft. Eritrea ontkent dat het al-Shabaab aan wapens helpt.

Is er onenigheid binnen al-Shabaab?
Het verbond met al-Qaida zou hebben geleid tot een breuk in al-Shabaab. Er is een kern die de strijd wil focussen op Somalië, en er is een groep voornamelijk buitenlandse strijders die meer over de grenzen heen wil kijken. De aanval op het winkelcentrum in Nairobi lijkt het werk van deze laatste groep. Er zou ook verdeeldheid zijn ontstaan door de beslissing van de groep om buitenlandse hulporganisaties te weren en zo voedselhulp te onthouden aan miljoenen hongerslachtoffers.

Een Ugandese soldaat nadat zijn konvooi door al-Shabaab-strijders bij Ballidoogole (Somalië) onder vuur is genomen. Beeld ap
Soldaten van het Somalische leger nadat ze met hulp van troepen van de Afrikaanse Unie het vliegveld van Belidogle hebben heroverd op al-Shabaab, oktober 2012. Beeld AP

Wat is de Amerikaanse rol in de strijd tegen l-Shabaab?
De Verenigde Staten steunden de eerste Afrikaanse interventie tegen al-Shabaab, een inval van Ethiopische troepen in 2006. Verder geeft Washington miljoenenhulp aan de door de Verenigde Naties ondersteunde Afrikaanse troepenmacht die vecht tegen Al-Shabaab, dat in 2008 door de VS tot terroristische organisatie werd bestempeld. De interventie van Ethiopië, een oude vijand van Somalië, zou al-Shabaab hebben geradicaliseerd en mogelijk in het kamp van al-Qaida hebben gedreven.

Wat inspireert al-Shabaab?
De wahabitische uitleg van de islam uit Saudi-Arabië, alhoewel de meeste Somaliërs de meer gematigde soefi-stroming aanhangen. Ze waren in eerste instantie geliefd bij de Somaliërs, omdat ze na jaren wetteloosheid en geweld stabiliteit en veiligheid beloofden. Met de vernietiging van soefi-heiligdommen verspeelden ze hun populariteit weer.

Hoe ziet de toekomst van Somalië eruit?
De eerste gekozen regering van Somalië sinds meer dan twintig jaar kwam een jaar geleden aan de macht. Samen met de troepenmacht van de Afrikaanse Unie heeft zij volgens de Verenigde Staten de mogelijkheid de koers van Somalië fundamenteel te veranderen. Bedrijvigheid en handel nemen toe en buitenlandse oliemaatschappijen staan op de stoep om over concessies te praten.

De in de VS geboren militante strijder Omar Hammami (rechts) en sjeik Mukhtar Abu Mansur Robow, een van de leiders van al-Shabaab, op een foto uit mei 2011. Hammami, afkomstig uit de Amerikaanse staat Alabama, zou op 12 september in een hinderlaag zijn gelokt en gedood. Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.