Analyse

Wat houdt kilometerheffing nog tegen, nu de autobranche er ook voor pleit?

Belangenverenigingen uit de autobranche, waaronder de ANWB en de Bovag, pleiten samen met milieuorganisatie Natuur & Milieu voor een kilometerheffing op basis van CO2-uitstoot. Ze hopen dat een nieuw kabinet met hun voorstel aan de slag gaat.

File op de A4 , ter hoogte van Schiphol. Beeld Hollandse Hoogte / Niels Wenstedt
File op de A4 , ter hoogte van Schiphol.Beeld Hollandse Hoogte / Niels Wenstedt

Volgens de belangenorganisaties zijn de huidige afspraken uit het Klimaatakkoord over het wegverkeer ‘volstrekt onvoldoende’ om de uitstootdoelen te halen. Ze vrezen dat Nederland vergeleken met omringende landen achterop raakt bij de verduurzaming van het wagenpark.

Daarom stellen de belangenorganisaties voor om alle automobilisten te laten betalen per gereden kilometer, en de tarieven af te laten hangen van de CO2-uitstoot. Dit komt in plaats van belasting op de aanschaf en het bezit van een auto. Het idee is dat mensen hierdoor de auto vaker laten staan en eerder geneigd zijn een schoner voertuig te kopen.

2030

Volgens de belangenorganisaties gaat het niet lukken dit nieuwe belastingsysteem voor 2030 in te voeren, maar moet al wel wettelijk worden vastgelegd dat de heffing eraan komt.

Het voorstel maakt niet concreet wat de tarieven moeten zijn. Ook vijf (oud-)politici hebben meegedacht over dit plan en betuigen hun steun, waaronder Jolande Sap van GroenLinks en Anne-Marie Jorritsma van de VVD.

Zo’n belasting op basis van de gereden afstand is al decennia een heet hangijzer, eerdere pogingen om het in te voeren mislukten. Lang waren de autobranche en rechtse politieke partijen fel tegen, er zou sprake zijn van ‘automobilistje pesten’.

De afgelopen jaren heeft er kentering plaatsgevonden, illustreert dit voorstel opnieuw. Er is brede steun voor een kilometerheffing, maar de grote vraag blijft: hoe moet dat rekeningrijden er dan uit komen te zien?

VVD

Dit nieuwe voorstel gaat bijvoorbeeld verder dan dat van de VVD. Die partij, lang een fel tegenstander, blijkt in haar laatste verkiezingsprogramma toch wat te voelen voor een kilometerheffing. Maar dan wel alleen voor de bezitters van elektrische auto’s, omdat zij niet meebetalen aan accijnzen voor fossiele brandstoffen. Naarmate meer mensen overstappen op elektrisch, zouden vanzelf meer automobilisten gaan rekeningrijden.

‘Als de VVD bij dit standpunt blijft, kan dat politiek een ingewikkeld discussiepunt worden’, denkt Maarten Steinbuch, hoogleraar autotechnologie aan de TU Eindhoven. ‘Ik denk niet dat de PvdA of D66 daar snel mee akkoord gaan.’

Zelf is hij ook een voorstander van een kilometerheffing voor alle auto’s. ‘Als je dit alleen invoert voor elektrische auto’s, om de teruggang in accijnzen van benzine en diesel te compenseren, geeft dat een negatief gevoel aan elektrisch rijden. Terwijl we dat juist moeten stimuleren.’

CO2-afhankelijk

Tarieven laten afhangen van de CO2-uitstoot, zoals nu voorgesteld door de autobranche, vindt Steinbuch een goed idee. Volgens hem is het geen probleem om dit technisch mogelijk te maken: ‘Vrijwel alle moderne auto’s bevatten nu al de technologie die het mogelijk maakt om te volgen hoe ver iemand rijdt, bij de rest kun je eenvoudig iets in de auto klikken, zoals het kastje voor de Franse tolwegen. Voor een tientje heb je zo’n ding bij de ANWB gekocht.’

Wel is het essentieel dat het privacy-aspect goed wordt geregeld, zegt hij. Bijvoorbeeld door niet op te slaan waar mensen precies rijden, maar alleen hoe ver. ‘Al weten ze in Frankrijk ook precies dat je op de snelweg rijdt. Dat is binnen de Europese privacywetgeving wel te regelen.’

Te lange wachttijd

Een tweede punt waarover de meningen uiteen lopen, is de vraag hoe lang het moet duren om een kilometerheffing in te voeren. Volgens het voorstel van de autobranche duurt dit minimaal tot 2030. Een partij als D66, die ook een systeem van rekeningrijden op basis van CO2-uitstoot voorstaat, wil dit belastingsysteem al in 2025 hebben ingevoerd. Ook Steinbuch vindt meer dan acht jaar wachten te lang.

In hun voorstel pleiten de belangenorganisaties verder voor andere maatregelen om te zorgen dat Nederlanders een elektrische auto willen aanschaffen, mede zodat ook de klimaatdoelen van 2030 haalbaar blijven. Dit kan onder meer in de vorm van subsidies en belastingprikkels.

Ook Steinbuch acht dit noodzakelijk. ‘Deels gaat het vanzelf, de ontwikkeling naar steeds meer elektrisch is niet meer te keren. Maar wil je dit proces versnellen, dan moet je blijven subsidiëren’.

Vooral de hoge aankoopprijs van e-voertuigen is nog een hobbel, zegt hij. ‘Voor de gewone consument was er wel een subsidiepotje voor de aanschaf van een elektrische auto, maar dat was zó marginaal dat het bijna meteen weer op was.’

Steinbuch verwacht dat de elektrische middenklassers rond 2025 even duur zijn als benzinewagens, maar dat dit voor goedkopere modellen langer zal duren. Juist bij die wagens blijven financiële prikkels dus broodnodig, volgens de hoogleraar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden