Wat het Congres wil weten van Facebook

Welke veranderingen gaat Mark Zuckerberg doorvoeren?

Facebook-topman Mark Zuckerberg heeft er dagen op geoefend. Vandaag en morgen wordt hij in het Amerikaanse Congres gehoord over politieke manipulatie, het datalek naar Cambridge Analytica en andere (privacy)zorgen.

Mark Zuckerberg Beeld afp

Gaat Facebook nu eindelijk wat privacyvriendelijker worden?

Het hele verdienmodel van Facebook is gebaseerd op privacyschendingen. In 2010 zei oprichter Mark Zuckerberg dat 'de sociale normen' rond privacy aan het veranderen waren. Hij dacht dat mensen niet meer zo moeilijk deden over het delen van persoonlijke informatie, want hij zag dat mensen alles over zichzelf wilden vertellen via zijn platform. Wat die mensen niet wisten, en wat velen zich nog steeds vaak niet realiseren: dat Facebook een miljardenbedrijf heeft opgetuigd rond die persoonlijke informatie. Met de data weet Facebook adverteerders te lokken die heel precieze doelgroepen willen bereiken.

Met de onthullingen over Cambridge Analytica, een bedrijf dat de gegevens van 87 miljoen gebruikers had bemachtigd, werd (weer eens) duidelijk dat ook derden die data eenvoudig kunnen buitmaken. Door het incident is in de Verenigde Staten een debat over privacy op gang gekomen dat in Europa al jaren wordt gevoerd. Facebook heeft de kritiek jarenlang naast zich neergelegd, of ertegen gelobbyd, en juridisch bestreden.

Alle mooie woorden die Mark Zuckerberg dinsdag en woensdag tegen het Amerikaanse Congres zal vertellen, moeten in dat licht worden gezien. Hij heeft de zorgen jarenlang terzijde geschoven. Als de beurskoers vandaag en morgen niet fors daalt, weten we dat Facebook in de kern niet is veranderd.

Wat voor maatregelen gaat Facebook concreet nemen zodat het niet meer voor politieke manipulatie kan worden gebruikt, zoals voor de Amerikaanse verkiezingen van 2016?

Facebook heeft zich op grofweg drie manieren laten gebruiken. Ten eerste door sensationeel nieuws voorrang te geven in de berichtenstroom waarmee gebruikers worden gevoerd. Ten tweede door zogeheten dark posts, advertenties die niet voor iedereen zichtbaar zijn, aan te bieden. En ten derde door bedrijven zoals Cambridge Analytica makkelijk toegang te geven tot data van gebruikers.

Zuckerberg kan op alle drie deze vlakken beterschap beloven.

Ten eerste heeft Facebook besloten het nieuws van onpersoonlijke bronnen minder prominent te maken, en 'betekenisvolle ervaringen' van vrienden bovenaan te zetten in de berichtenstroom. Op die manier denkt het minder makkelijk mee te werken aan het creëren van mistige werkelijkheden vol nepnieuws en alternatieve feiten.

Ten tweede gaat Facebook adverteerders verplichten zich bekend te maken. De slimste mediatruc van de Trump-campagne was de gerichte verspreiding van dark posts. Dat waren op maat gesneden advertenties die niemand kon zien, behalve de ontvanger. Daardoor kon de Clinton-campagne er ook niet op reageren. Trump wist daarmee de twijfel over Clinton te versterken onder aanhangers van Bernie Sanders en onder zwarte Amerikanen, waardoor ze niet gingen stemmen. Voortaan moet elke adverteerder te verifiëren zijn en zullen alle advertenties (zelfs al zijn ze op maat gesneden) van elke adverteerder te zien zijn.

En het derde punt: wat gaat Facebook doen tegen praktijken zoals die van Cambridge Analytica?

Daartegen heeft Facebook al in 2014 maatregelen genomen. Als een Facebook-gebruiker een app installeert, krijgt die app de persoonsgegevens van alle vrienden van die gebruiker niet meer in handen.

Dit was de truc van Aleksandr Kogan, de onderzoeker die aan de basis stond van het Cambridge Analytica-schandaal. Hij had een onlinepersoonlijkheidstest rondgestuurd, die door driehonderdduizend Facebook-gebruikers werd ingevuld. Daarmee leverden ze niet alleen hun eigen data aan hem uit, maar ook die van hun vrienden. Die gegevens belandden vervolgens bij Cambridge Analytica, en zo bij de campagnes van Ted Cruz en Donald Trump.

Facebook gaat nu de gangen na van alle apps die (voor 2014) via de vriendenlijst van hun gebruikers toegang hadden tot grote hoeveelheden informatie. Ook gaat Facebook de gegevens inperken waartoe apps toegang hebben zodra ze een Facebook-gebruiker aan de haak hebben geslagen: alleen naam, foto en e-mailadres worden nog gedeeld. Daarnaast krijgen gebruikers meer inzicht en controle over hun data, zegt Zuckerberg. Boven aan hun berichtenstroom verschijnt deze week een lijstje met alle apps waarmee ze hun gegevens (onbewust) hebben gedeeld.

Gaat Facebook zichzelf ook beperkingen opleggen?

Op deze vraag heeft Zuckerberg waarschijnlijk lang geoefend (hij is al dagen met hulp van politieke veteranen aan het trainen voor de hoorzittingen). Want hoe mooi alle beperkingen ook zijn die hij aan de apps van ándere bedrijven oplegt, dat is deels eigenbelang. Want zo houdt Zuckerberg de data van de gebruikers meer voor zichzelf, om er, nog meer dan voorheen, zijn voordeel mee te doen. Die data vormen ten slotte de basis van zijn miljardenomzet.

Dat Facebook zich niet graag laat intomen, is in Europa gebleken. Daar wordt op 25 mei de Algemene Richtlijn Data Bescherming (GDPR) van kracht, een wet waaraan zes jaar is gewerkt en waartegen Facebook hard heeft gevochten. Consumenten krijgen het recht op inzicht en het recht 'om vergeten te worden' - ze mogen zien welke persoonlijke gegevens techbedrijven van hen hebben en zelf bepalen welke data techbedrijven mogen bewaren. Ook kunnen er enorme boetes worden geheven als bedrijven zich er niet aan houden.

Lang is er in Amerika vol onbegrip gelachen over de Europese reguleringsdrang. Maar de laatste weken wordt er met enige bewondering en jaloezie naar de GDPR gekeken. Zuckerberg werd vorige week in een telefonische persconferentie gevraagd of hij Amerikaanse gebruikers dezelfde controlemogelijkheden gaat geven. 'Waarschijnlijk niet. We moeten uitzoeken wat slim is in verschillende markten met verschillende wetten op verschillende plekken.'

Gaat Facebook, een bedrijf met een grote maatschappelijke rol, voortaan ook meer verantwoording afleggen?

Facebook, een bedrijf dat draait op transparantie, is een notoir intransparant bedrijf. Het contract van werknemers bevat een strenge geheimhoudingsplicht, de top van het bedrijf laat zich weinig zien en persvoorlichters beantwoorden zelden vragen. De laatste weken is daar enige verandering in gekomen, maar dat is pas gebeurd na de ophef rond Cambridge Analytica, na de campagne #deleteFacebook en na een scherpe daling van de beurskoers. Ja, nu wil Mark Zuckerberg wel uitleg komen geven aan het Congres (voorheen stuurde hij juridische onderknuppels).

Zuckerberg vertelt steeds hoe goed hij het voorheeft met de wereld, maar heeft lange tijd geen verantwoording afgelegd voor de negatieve gevolgen van zijn uitvinding. Dat komt voort uit een mix van arrogantie, naïviteit en eigenbelang, die wel vaker voorkomt in Silicon Valley maar in Facebook en Zuckerberg tot volle wasdom is gekomen. Typerend is het project Internet.org, dat internet (in de vorm van Facebook) over delen van de derde wereld heeft uitgerold en zo een monopoliepositie heeft opgebouwd in landen als Myanmar. Daar is het mede schuldig geweest aan de ophitserij jegens de Rohingya en de daaropvolgende etnische zuiveringen.

Zuckerberg zei vorige week dat Facebook 'systemen' heeft die de verspreiding van de haat hebben gestopt. Dat is juist niet gebeurd, reageerden hulporganisaties. 'Er zijn geen kanalen om dat te melden.' Inmiddels is Facebook op zoek naar medewerkers die de taal van Myanmar machtig zijn, voor op het kantoor in Dublin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.