Wat heeft PVV in Stein te zoeken?

Wat moet de PVV in de kleine Limburgse gemeente Stein, waar gevestigde partijen een rol in de marge spelen? 'De anti-islamkaart kunnen ze niet trekken, want die problematiek hebben we hier niet.'

De Limburgse gemeente Stein telt ruim 25 duizend inwoners en bestaat uit vijf dorpskernen. Beeld Marcel van den Bergh

Nee, veel buitenlanders zijn er niet in Stein, een kleine Limburgse gemeente ingeklemd tussen A2 en Maas met vijf dorpskernen en 25 duizend inwoners. 'Maar het begint wel te komen', zegt een oudere man die uit het splinternieuwe winkelcentrum midden in het gelijknamige kerndorp komt wandelen - vorig jaar geopend, ook wel 'het kloppend hart van Stein' genoemd, nadat het oude winkelcentrum in 2009 door brand was verwoest.

Hij doelt op de vluchtelingen met een verblijfsvergunning, waarvan ook Stein er de afgelopen twee jaar conform de taakstelling van het Rijk ruim honderd heeft opgenomen - een asielzoekerscentrum is er niet. 'Ze mogen komen van mij hoor, maar ze moeten zich wel aanpassen aan onze normen en waarden', vervolgt de jonge bejaarde - open gezicht, vriendelijke uitstraling, lichtgroene trui op legergroene broek. 'Ik ga PVV stemmen.'

Stein is een van de zeven Limburgse gemeenten waarin de partij van Geert Wilders volgend jaar wil meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen. Bij de Tweede Kamerverkiezingen vorige maand kwam de PVV als grootste uit de bus in Stein - dus zo onlogisch is die keuze op het eerste gezicht niet. Maar het wordt anders als je naar de lokale politiek in Stein kijkt, die al jaren wordt gedomineerd door lokale partijen - slechts eenderde van de gemeenteraad bestaat uit landelijke partijen.

Zo is Democratisch Onafhankelijken Stein (DOS), in 1992 ontstaan uit een fusie van twee lokale lijsten in de dorpen Elsloo en Meers, steevast bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen als grootste uit de bus gekomen. Momenteel vormt DOS (7 zetels) een coalitie met een andere lokale partij (Steins Belang, 3 zetels) en het CDA (2 zetels). De grootste oppositiepartij is Communiceren Met Burgers (CMB), een afsplitsing van DOS, met 5 zetels. Daar steken de landelijke partijen VVD, D66 en PvdA schril tegen af, met elk 1 zetel, net zoveel als de eenmansfractie van Lijst Govers.

1024 lokale partijen deden er in 2014 mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. Dat was 18 procent meer dan in 2010, toen waren het er 870.

De lokale partijen in Stein hebben rustig gereageerd op de aangekondigde komst van de PVV. Ze vertrouwen op hun eigen kracht en binding met hun achterban. 'Ik ben wel benieuwd wie op de PVV-lijst komt te staan', zegt DOS-fractievoorzitter Peter Claessen. 'Daarmee staat of valt het. Want dit zijn wel lokale verkiezingen hè.' Hij is niet bang dat mensen van zijn partij zullen overstappen naar de PVV, in ieder geval 'niet de actieve leden'. Ze hebben er gekscherend al wel grapjes over gemaakt: 'Hé, ga jij naar de PVV?' Ook zijn collega's bij Steins Belang en CMB zeggen niet bevreesd te zijn voor 'overlopers'.

Wie gaat de kar trekken?

Want dat is in de eerste plaats de grote vraag: welke inwoners van Stein stellen zich kandidaat voor de PVV? CMB-fractievoorzitter Jack Meijers verwacht dat PVV-statenlid Lei Hermans, woonachtig in Stein, de kar wel zal trekken: 'Die heeft al wat politieke ervaring en zal wel de kopman worden.' Opvallend: in vijf van de zeven Limburgse gemeenten waarin de PVV meedoet, wonen PVV-statenleden.

Volgens Robert Housmans, PVV-fractievoorzitter in de Provinciale Staten van Limburg, is voorlopig gekozen voor deze zeven Limburgse gemeenten omdat het 'heel kansrijk is dat we daar een kwalitatief goede lijst kunnen neerzetten'. Tegenover de regionale omroep L1 zei hij dat die kandidaten niet allemaal onervaren politici zullen zijn. Volgens hem zitten er ook ervaren politici tussen die de overstap maken naar zijn partij.

Hij riep personen op zich te melden. Ze moeten 'een gedachtengang hebben die aansluit bij dat van de PVV' en verder 'logisch en normaal kunnen nadenken'. Housmans, die eerder voor Trots op Nederland in de gemeenteraad van Sittard-Geleen zat: 'We hebben geen ruimte voor mensen die extremiteiten aanhangen of extremistisch zijn.'

Een hakenkruis bij een brug in Stein Beeld Marcel van den Bergh/ de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Wie gaat PVV stemmen?

Dan de kiezers: wie zal er in Stein, met al zijn lokale partijen, op de nieuwkomer gaan stemmen? 'Stein is uniek en de lokale partijen hebben een vrij sterke band met hun achterban', aldus oppositieleider Meijers, een oude rot in de lokale politiek. Hij verwacht dat de PVV vooral stemmen bij de landelijke partijen zal wegkapen of kiezers zal trekken die normaal niet stemmen.

Meijers: 'Het zal moeilijk worden voor de PVV om met een onderscheidend programma te komen. De anti-islamkaart kunnen ze niet trekken, want die problematiek hebben we hier niet. Maar ik verwacht dat de PVV toch best enkele zetels kan halen. Dankzij proteststemmers en vanwege de naam.' Hij memoreert aan de tijd van Janmaat en zijn Centrumdemocraten: 'Die partij haalde hier ook zomaar vijfhonderd stemmen. Net niet genoeg voor een zetel, maar ook dat waren vooral kiezers die uit protest op de partij van Janmaat stemden.'

In 2014 nam slechts 53,8 procent van de kiezers de moeite om bij de gemeenteraadsverkiezingen te gaan stemmen, dat was de laagste opkomst ooit.

Ook burgemeester Marion Leurs (PvdA) signaleert nog geen onrust in de lokale politiek. 'Bij de gemeenteraadsverkiezingen stemmen mensen vooral op personen die ze kennen.'

Harry Lardinois, hoofdredacteur van de Lokale Omroep Stein, is verrast dat de PVV in Stein meedoet. 'In sommige delen van Limburg kan ik het me goed voorstellen, zoals de Oostelijke Mijnstreek. Daar zit veel onvrede. Maar in Stein valt het met die onvrede wel mee. Natuurlijk zijn er altijd lokale dingetjes, zoals het bijhouden van de groenvoorziening. Maar de meeste mensen boeit het niet. Die denken: het zal wel goed gaan.'

Vaak zijn lokale partijen ontstaan uit onvrede met de gevestigde politiek van de landelijke partijen. Dus rijst de vraag: vist de partij van Wilders niet in dezelfde vijver als de lokale partijen?

Die vlieger gaat volgens Marcel Boogers, hoogleraar innovatie en regionaal bestuur aan de Universiteit van Twente, niet op voor Limburg en Brabant. 'In de zuidelijke provincies zijn veel lokale partijen al veel eerder ontstaan als reactie op de katholieke monocultuur. Iedereen was katholiek en meer dan 80 procent stemde landelijk op de KVP en later het CDA. Lokaal was het onderscheid tussen katholiek en niet-katholiek niet van belang, dus gingen andere scheidslijnen een rol spelen: uit welk dorp je kwam of bij welke voetbalclub je zat.'

Lokale partijen in Limburg en Brabant kunnen om die reden lang niet allemaal tot de 'anti-establishmentpartijen' worden gerekend, zegt hij. De PVV afficheert zich wel als zodanig. Bovendien kan de partij van Wilders ook kiezers mobiliseren die gewoonlijk thuisblijven. 'De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen ligt veelal net boven de 50 procent. Dat betekent dat er nog een enorm kiezerspotentieel voor het oprapen ligt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.