Analyse

Wat heeft Pelosi’s bezoek aan Taiwan eigenlijk opgeleverd, en voor wie?

China kreeg de westerse onenigheid op een presenteerblaadje aangereikt, hoorde je de afgelopen week veel zeggen. Er klinken ook andere geluiden. ‘Wat Pelosi heeft gedaan, gewoon gáán ondanks alle dreiging, is de enige taal die China verstaat.’

Sterre Lindhout
Nancy Pelosi op bezoek bij de Taiwanese president Tsai Ing-wen in Taipei, onder het portret van Sun Yat-sen, de ‘vader van de Taiwanese natie’.  Beeld Reuters
Nancy Pelosi op bezoek bij de Taiwanese president Tsai Ing-wen in Taipei, onder het portret van Sun Yat-sen, de ‘vader van de Taiwanese natie’.Beeld Reuters

Wat zag de wereld toen Nancy Pelosi, de op twee na belangrijkste politicus van de Verenigde Staten, dinsdag in de Taiwanese hoofdstad Taipei landde, behalve een vrouw in een roze pak die voor haar leeftijd verrassend soepel – Pelosi is 82 – een vliegtuigtrap afdaalde?

Was het een provocatie, zoals China beweert? Was het waardevolle steun in de rug door de belangrijkste vertegenwoordiger van de democratische wereldorde aan een democratie in het nauw? Slecht getimede goede bedoelingen? Zag de wereld twee grootmachten die, zoals BBC-journalist en Chinakenner Bill Hayton schreef, in de eerste plaats een voorstelling voor hun eigen publiek spelen?

Of zal uiteindelijk blijken dat de wereld zag wat een groot deel van de wereld vreesde: een opmaat naar een conflict tussen twee rivaliserende wereldmachten, resulterend in een ‘tweede Oekraïne’, een democratisch land met de pech om in de geopolitieke frontlinie te liggen? Pelosi’s ultrakorte bezoek behoort zonder twijfel tot de meest besproken 19 uur in de recente geschiedenis van politieke visites. Maar de antwoorden op de meeste grote vragen die het oproept, liggen in de toekomst verscholen.

Zolang de militaire oefeningen rondom Taiwan die China bij wijze van represaille uitvoert nog voortduren, is de voornaamste onbeantwoorde vraag of het bij oefenen blijft. Vrijdag overschreden Chinese oorlogsschepen en gevechtsvliegtuigen uitgerust met raketten kortstondig de officieuze scheidslijn in de Straat van Taiwan. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken waarschuwde daarom dat er voor dit ‘escalerend en buitenproportioneel optreden van China’ geen enkele reden was.

Pessimistische lezing

Welke partij heeft iets gewonnen bij het bezoek van Pelosi? Die vraag kan al wel worden beantwoord. In de Verenigde Staten en Europa is een pessimistische lezing dominant: de Chinese president Xi Jinping kreeg de westerse onenigheid en onzekerheid op een presenteerblaadje aangereikt, tot in de kern van de Amerikaanse Democratische Partij aan toe.

Maar die lezing geeft geen volledig beeld van de complexe werkelijkheid, zegt sinoloog Casper Wits van de Universiteit Leiden. ‘Wat Pelosi heeft gedaan, gewoon gáán ondanks alle dreiging, is de enige taal die China verstaat.’ Volgens hem dansen westerse democratische leiders steeds meer naar de pijpen van autocraten, omdat ons eerste belang is om de (economische) rust in de tent te bewaren. ‘Er werd ontzettend veel geweeklaagd over het risico dat Pelosi heeft genomen, maar we moeten niet vergeten dat de Chinezen degenen zijn die provoceren.’

Ook voor China was het bezoek pr-technisch geen onverdeeld succes. Ondanks zijn oorlogstaal vooraf, kon Xi niet verhinderen dat Pelosi kwam en de democratie een hart onder de riem stak op een eiland dat China beschouwt als een deel van zichzelf. Omdat ook China op dit moment geen oorlog lijkt te willen riskeren, vanwege het aanstaande partijcongres en de kwakkelende economie, moet Xi een balans vinden tussen nét genoeg escalatie om angst te zaaien en nét te weinig om de situatie uit de hand te laten lopen.

Op het Chinese sociale netwerk Weibo klaagden nationalisten niettemin dat hun leiders zichzelf voor gek zetten omdat ze wel dreigen maar niet doorpakken. En de grote media-aandacht voor de komst van Pelosi bevestigt bovendien de Chinese angst dat de oorlog in Oekraïne de internationale steun aan Taiwan heeft vergroot, wat slecht uitkomt gezien Xi’s plannen om het eiland vroeg of laat te ‘herenigen’ met het moederland.

Enthousiaste Taiwanezen

In de media was ook veel aandacht voor het gevaar waaraan Pelosi Taiwan blootstelde. Maar volgens sinoloog Wits versterken openlijke steunbetuigingen zoals die van Pelosi het land op de lange termijn juist. Dat vinden ook de Taiwanezen zelf, die minder onder de indruk lijken van de Chinese dreigementen dan de rest van de wereld, ook. Leden van de Taiwanese diaspora in New York met wie de Volkskrant sprak waren laaiend enthousiast over Pelosi’s bezoek.

Als de Chinese militaire oefeningen zonder escalatie eindigen, was Pelosi in feite niet meer dan het vlammetje van een lucifer in de buurt van een explosieve situatie. Het kortstondige licht dat te zien viel, was waar China-watchers en diplomaten al jaren voor waarschuwen: China wil nu de wereldorde rammelt de VS naar de kroon steken. En Zuidoost-Azië zal voor die machtsstrijd het voornaamste podium zijn. De Russische inval in Oekraïne heeft de Chinese assertiviteit nog vergroot. Xi lijkt ervan uit te gaan dat de oorlog het Westen hoe dan ook verzwakt, militair en economisch.

Deze ontwikkelingen roepen prangende vragen op over de houdbaarheid van het ‘Een China-beleid’ en de daaruit voortvloeiende strategische ambiguïteit van de VS. Zoals de vraag of de Amerikaanse politiek van officiële erkenning van Beijing als de enige representant van China en officieuze (wapen)steun aan Taiwan in een geopolitiek oververhitte periode als deze nog wel kan bestaan.

Economische afhankelijkheid

In Europa doet de bijna-crisis rond het bezoek van Pelosi vooral alarmbellen rinkelen over de economische afhankelijkheid van China. Daarbij is de afhankelijkheid van Russisch gas klein bier, waarschuwde de Süddeutsche Zeitung deze week.

Tijd is in deze context bezien de grootste winst van het bezoek van Pelosi, mochten de militaire oefeningen van China zonder escalatie eindigen. Tijd om beter voorbereid te zijn op een toekomst waarin China het niet laat bij een oefening.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden