Analysehydroxychloroquine

Wat heeft het populisme toch met de ‘wonderpil’ hydroxychloroquine?

In Syrië schrijven doktoren op advies van de regering hydroxychloroquine voor. Er is nog geen bewijs dat het middel werkt bij coronabesmetting. Beeld AFP

Het verhaal van hydroxychloroquine als miskend wondermiddel resoneert enorm met rechts-populisten, die graag geloven dat ‘de elite’ met opzet het volk misleidt. Nu wetenschappelijk tijdschrift The Lancet  een vernietigende studie naar het middel terugtrekt, gooit dat olie op het vuur. 

Ze hebben de oplossing voor het coronavirus allang. Maar de elite houdt het weg bij, u gewone mensen. Hydroxychloroquine is immers te goedkoop en te simpel, er valt niets aan te verdienen. En ze willen de crisis gaande houden. ‘Als er niemand meer doodgaat en er geen lockdown meer is, is de roem van de virologen ook voorbij’, aldus de rechts-populistische website One News.

Opmerkelijk bijverschijnsel van de coronacrisis: ineens omarmt populistisch rechts het malariamiddel ‘hydroxychloroquine’, de synthetische variant van kinine. Populistische leiders zoals Donald Trump (VS), Jair Bolsonaro (Brazilië) en Nayib Bukele (El Salvador) zweren hij het middel, en in Nederland diende Thierry Baudet zelfs een motie in om onderzoek ernaar af te dwingen, ‘want het lijkt verbluffend goed te werken’.

Dat leidt soms tot vreemde toestanden. In de Amerikaanse staat Arizona gingen demonstranten de straat op met protestborden tegen de lockdown, tegen vaccins, maar ook met: Hydroxychloroquine is the cure. Een greep uit de veelal anonieme, Nederlandse internetcommentaren van de afgelopen dagen: ‘Ze blijven het medicijn hydroxychloroquine slopen’; ‘Hydroxychloroquine was altijd een veilig medicijn tot 2020’; ‘Dit is al een hele tijd bekend maar wordt uit de MSM (mainstream media, red.) gehouden.’

Wetenschappelijk oordeel

Wetenschappelijk ligt de zaak redelijk simpel. Nadat het middel het virus in gekweekte cellen en proefdieren goed leek te bestrijden, werd het een van de stoffen die met hooggespannen verwachting werd getest op de mens. Met succes, beweerde de tegendraadse Franse arts Didier Raoult. Maar hij schrapte patiënten met te veel bijwerkingen uit het onderzoek, en gebruikte geen controlegroep, nodig om te kunnen vergelijken hoe vaak patiënten spontaan genezen.

De deceptie volgde daarna bij de eerste echt serieuze onderzoeken. In Brazilië moest men een studie afbreken, toen bleek dat de patiënten die meer hydroxychloroquine kregen ook vaker doodgingen. En deze week stelde een kleine studie onder ruim 100 mensen dat preventief slikken van het middel niet tegen coronabesmetting beschermt.

Niettemin was er deze week weer opwinding, nadat The Lancet een vernietigende studie over het middel schrapte wegens vermoede datafraude. Onder de fans werd dat als overwinning binnengehaald. ‘Pure Trump-haat heeft ervoor gezorgd dat corrupte wetenschappers #hydroxychloroquine onveilig verklaarden’, zoals dat op sociale media dan al snel heet.

Volk versus elite

Het relaas van hydroxychloroquine resoneert mooi met het populistische refrein, denkt politicoloog en populisme-onderzoeker Eelco Harteveld (UvA): de onbetrouwbare elite heeft de oplossing, maar houdt die weg bij het volk.

‘Bij het populisme gaat het allemaal om de tegenstelling tussen het volk en de elite: het volk heeft een wil, en de elite staat dat in de weg’, zegt Harteveld. ‘Hydroxychloroquine is weer iets dat in dat ecosysteem is ontstaan om dat stokpaardje te berijden. Als een soort reflex: wat zijn de medische en politieke elites nu weer aan het doen, nu er deze gezondheidscrisis is?’

Het is een spel waarin Raoult opeens de ideale held is: de wetenschapper die als enige wel tegen de elite durft in te gaan. In Nederland geldt zoiets voor de orthomoleculaire huisarts Rob Elens uit Meijel, die werd teruggefloten door de inspectie voor de gezondheidszorg omdat hij patiënten behandelde met hydroxychloroquine. ‘Je kunt je ermee op de kaart zetten door dit uit te roepen tot redding der mensheid’, zegt huisarts en voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij Nico Terpstra.

Naschrift redactie: In een eerdere versie van dit artikel stond dat The Lancet het stuk introk om ‘technische redenen’. Hoewel dat inderdaad de formele reden is, lijkt er sprake van fraude.

Hydroxycloroquine in Nederland: wel gebruikt, geen sterfgevallen

Hoewel ook in Nederland duizenden covid-patiënten het antimalariamiddel hydroxychloroquine hebben gehad, is er voor zover valt na te gaan niemand aan overleden. Wel is bij meerdere patiënten de behandeling gestaakt vanwege de bijwerkingen van het middel. Dat schrijft het Algemeen Dagblad, dat de Nederlandse ziekenhuizen afbelde om te peilen in hoeverre het inmiddels omstreden middel in ons land is ingezet.

Ongeveer 70 tot 90 procent van de circa 12 duizend covidpatiënten die in het ziekenhuis belandde, zal met het middel zijn behandeld, aldus de krant. Sinds mei wordt het middel in Nederland ontraden door de Stichting Werkgroep Antibioticabeleid (SWAB), op basis van onderzoeken uit april die laten zien dat het middel niet werkt en misschien zelfs meer kwaad doet dan goed. Toch wordt het in sommige ziekenhuizen volgens het AD nog steeds toegediend, omdat er nog enkele internationale onderzoeken lopen naar de werkzaamheid ervan.

Dat er in Nederland waarschijnlijk geen patiënten aan het middel zijn overleden, maakt SWAB-voorzitter Mark de Boer op uit de intensieve controle in ons land: ‘We hebben nadrukkelijk instructie gegeven om alle patiënten te monitoren, door middel van hartfilmpjes. Als een patiënt dreigde te verslechteren, kon er onmiddellijk worden ingegrepen.’ Bovendien werd het middel in Nederland vaak voorgeschreven aan matig zieke patiënten, om verslechtering te voorkomen.

Lees ook

Populistische arts met een achterban verkondigt het hydroxychloroquine-evangelie vanuit Marseille
Als de wetenschappelijke goegemeente A zegt, zegt Didier Raoult B. Sinds eind februari verkondigt hij dezelfde boodschap: Covid-19 is eenvoudig te genezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden