Wat heeft Amsterdam in petto voor Jozias van Aartsen?

Het to-do-lijstje voor de waarnemend burgemeester

Maandag begint Jozias van Aartsen (69) als waarnemend burgemeester van Amsterdam en hij zal dat vermoedelijk wel een jaar zijn. Een forse klus voor de deftige Hagenaar.

Jozias van Aartsen, waarnemend burgemeester van Amsterdam: 'Ik ervaar het als een grote verantwoordelijkheid het gat te vullen dat het overlijden van Eberhard heeft achtergelaten'. Foto Mike Roelofs / de Volkskrant

Het was een vaak gememoreerd moment in de necrologieën van Eberhard van der Laan dit najaar: de Ajax-huldiging van 2012. 'Het is een waardevolle traditie om de burgemeester van Amsterdam uit te fluiten', zei Van der Laan toen vanaf het podium tegen een snerpend fluitende menigte Ajax-fans. 'Maar ik had al een seizoenkaart van Ajax toen jullie nog naar Sesamstraat keken in jullie pyjamaatje.'

De kans dat Jozias van Aartsen, die vandaag aantreedt als waarnemend burgemeester, in zijn ambtsperiode de selectie van Ajax zal huldigen na een landskampioenschap is niet groot. De club staat tien punten achter op PSV. Maar mocht het toch gebeuren, dan zal het fluitconcert hard zijn. Een seizoenkaarthouder is de voormalige burgemeester van Den Haag bepaald niet. 'Ik doe nooit flauw over Amsterdam, weleens over Ajax', zei toen hij nog burgemeester van Den Haag was over concurrentie tussen de grote steden.

Buiten de Arena wordt de 69-jarige deftige Hagenaar intussen met open armen ontvangen. Fractievoorzitters van de Amsterdamse politieke partijen zijn verheugd dat het gelukt is een ervaren vervanger te vinden voor Van der Laan.

Van Aartsen zal de ambtsketen relatief lang dragen. Vanwege de naderende gemeenteraadsverkiezingen begint de benoemingsprocedure voor een 'echte' burgemeester namelijk pas eind maart. Het zal vervolgens nog wel enkele maanden duren voordat die sollicitatieprocedure is afgerond. Tot die tijd heeft Van Aartsen een aantal belangrijke punten op zijn 'to-dolijst'.

Veiligheid en antiradicalisering

Als scheidend burgemeester van Den Haag vergeleek Van Aartsen een burgemeesterswissel met een estafetteloop. 'Je moet al rennende het stokje overgeven.' Op het gebied van veiligheid en openbare orde, kerntaken van de burgemeester, kan Van Aartsen dat stokje trefzeker overnemen. De samenwerking met politie en justitie in een grote stad kent voor hem geen geheimen. En met omstreden demonstraties, een actueel thema, heeft hij in Den Haag ruime ervaring opgedaan. Dat waren voor de Amsterdamse gemeenteraad belangrijke redenen om Van Aartsen als waarnemer te vragen.

Welke grote openbare-ordekwesties hij de komende maanden op zijn bordje zal krijgen, valt nog moeilijk te voorpellen. Maar zeker is wel dat Van Aartsen vanaf dag één druk zal zijn met de afdeling radicalisering en polarisatie op het stadhuis. Nadat Van der Laan afgelopen juli medewerker Saadia A.T. strafontslag heeft gegeven wegens vermeende fraude, is die afdeling onophoudelijk negatief in het nieuws. Op verhalen over de fraude volgde berichten over gesloten cultuur en vriendjespolitiek. En daarop kwam aan het licht dat Van der Laan het team opdracht had gegeven een geheime campagne voor te bereiden om jongeren te beïnvloeden met filmpjes.

Er lopen maar liefst drie onderzoeken naar de zaak. Donderdag staat de gemeente in de rechtszaal al tegenover Saadia. Zij stelt dat ze ten onrechte is ontslagen en dat Van der Laan en het bureau Integriteit van de gemeente grote fouten hebben gemaakt. Intussen is onduidelijk in hoeverre het stadhuis nog zicht heeft op mogelijke radicaliserende jongeren in de stad. Dat is een directe verantwoordelijkheid van de burgemeester.

Van Aartsen zal vanaf dag één druk zijn met de afdeling radicalisering en polarisatie op het stadhuis. Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

De boel bij elkaar houden

Als geen ander kon Van der Laan grote groepen aanspreken. In speeches, waaronder zijn nieuwjaarsrede, maar ook door persoonlijk contact met Amsterdammers die iets naars of moois meemaakten. Zo werd hij als burgemeester al vrij snel geliefd en gerespecteerd bij zeer verschillende groepen in de stad.

Aan Van Aartsen de taak om de komende maanden op net zo'n manier boven het scherpe politieke debat in de stad te staan en er te zijn voor alle Amsterdammers. Zeker nu de stad een felle campagne tegemoetgaat waarin nieuwe partijen als Denk, Bij1 en Forum voor Democratie elkaar en de gevestigde partijen hard zullen aanspreken op gevoelige kwesties als integratie en cultuur. 'Ik ervaar het als een grote verantwoordelijkheid het gat te vullen dat het overlijden van Eberhard heeft achtergelaten', zei Van Aartsen daar zelf over tegen stadsomroep AT5.

Met 'de boel bij elkaar houden', zoals PvdA-fractievoorzitter Marjolein Moorman de opdracht omschrijft, heeft Van Aartsen de nodige ervaring. 'Ik heb al als minister van Landbouw bij boeren aan de keukentafel ervaren dat het element van vaderschap me niet Spaans benauwd maakt', zei hij ooit tegen de Volkskrant. In Den Haag deed hij dat vaak succesvol in contact met de bevolking. En in de gemeenteraad, waar hij het debat moest leiden tussen leden van vijftien fracties, waaronder PVV en Islam Democraten. Daar sprak hij zijn raadsleden bijvoorbeeld toe wanneer ze zich tijdens raadsdebatten leken te verliezen in 'twitterij', zoals hij de parallelle onlinediscussie noemde.

Lees verder onder de foto.

In Den Haag stond hij vaak succesvol in contact met de bevolking. Vlak voor zijn vertrek uit de hofstad bezocht hij de Stichting Schilderswijk. Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant
De burgemeesters van de vier grote steden in 2015. Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

Tempo maken met een nieuwe burgemeester

In een kort interview met AT5 zei Van Aartsen dat de commissaris van de koning, de gemeenteraad en hijzelf alles op alles zetten om voor 1 juli een opvolger te vinden. Dat doel is erg ambitieus. Zeker in grote steden duren burgemeestersbenoemingen vaak zeker zes maanden. Bestuurskundige Marcel Boogers zei daarom dit weekend tegen AT5 dat 1 januari 2019 hem een reëlere datum lijkt.

Formeel heeft een waarnemend burgemeester weinig invloed op de snelheid van zo'n sollicitatieprocedure. Dat is aan de gemeenteraad. Toch zei Van Aartsen zelf expliciet dat hij 'een steentje wil bijdragen' aan een snelle benoeming. Vooruitkijkend naar komend voorjaar lijkt het inderdaad niet onaannemelijk dat er hier voor hem een rol is weggelegd. De peilingen doen vermoeden dat coalitievorming na de verkiezingen behoorlijk ingewikkeld kan worden. Terwijl de aandacht van de politiek na 22 maart zal worden opgeslokt door het spel rondom een nieuw stadsbestuur, zal Van Aartsen mogelijk flink moeten duwen om de vaart te houden in de sollicitatieprocedure voor zijn opvolger.

Meer over