Wat hebben wolven en beren aan de Grondwet?

Over: Is de Europese Grondwet goed of slecht voor het milieu?..

'Als u deze Grondwet niet aanneemt, zal het gedurende veertig dagen en veertig nachten regenen.' Deze waarschuwing schrijft Alain Bertrand op een discussieforum op de website van de Franse milieu-beweging MEI. Een sarcastisch stukje waarmee hij zich tussen de bijdragen van ja-stemmers heeft weten te wurmen.

Het debat onder de ecologistes is levendig en heftig. De partij Les Ecologistes - MEI (Mouvement Ecologiste Indépendent) hield na negen maanden interne discussie een eigen referendum onder de aanhang waaruit de ongekende verdeeldheid helder blijkt: 46 procent voor de Grondwet, 40 procent tegen en 14 procent 'voor Europa, maar tegen het grondwetsverdrag'. Bij elkaar gaat een krappe meerderheid nee stemmen op 29 mei, maar het verschil met het ja-kamp is te klein voor een stemadvies van de partij aan de leden.

De centrale vraag: is het verdrag over de Grondwet goed of slecht voor 'een Europa waar de wolven en de beren voortbestaan met de mensen'?

Dit is een van de tien typeringen van een ecologisch Europa uit het pamflet van het nee-kamp, Non à l'Europe liberale. Het belangrijkste tegenargument is dat de tekst Actievoerders tegen genetisch gemanipuleerd voedsel van de Grondwet de vrije markt en concurrentie als hoofddoel stelt, waaraan de behoeften van de individuele mens ondergeschikt zijn, en die van de natuur al helemaal.

Een tweede argument is dat de besluitvorming over milieu-maatregelen zo ingewikkeld is gemaakt, dat ze veel tijd zullen vergen en waarschijnlijk nooit worden genomen, vrezen de tegenstanders. Bovendien denken ze dat nationale regeringen zelf minder milieu-wetten kunnen treffen, omdat die volgens de verdragstekst 'in overstemming moeten zijn met de Grondwet'. Een derde punt is dat de nadruk op verhoging van de landbouwproductie slecht is voor de ecologische en kleine boeren. 'Anders gezegd: bye bye à la paysannerie!'

Antoine Waechter, de nationale voorzitter van MEI, is een fervent voorstander van het ja-woord. Vrienden die van het referendum 'een antiliberale ideologische kwestie' maken, vergissen zich enorm, schrijft hij. Door het grondwetsverdrag krijgt de politiek juist veel meer te zeggen over de economie. Het bestaande verdrag van Nice (en het eerdere van Maastricht) laat veel meer over aan de vrije markt, met desastreuze gevolgen voor de bescherming van de natuur.

De Grondwet is tekstueel gezien een gedrocht, daarover zijn de milieu-activisten het wel eens, maar het is naïef, zo niet gevaarlijk, meent Waechter, om te gaan zitten wachten tot er een ecologische Europese Grondwet is geformuleerd. Daarmee speel je bovendien de Amerikanen in de kaart. De VS van Bush met hun verzet tegen het milieuverdrag van Kyoto hebben een krachtig tegenwicht nodig en dat kan volgens Waechter alleen de Europese Unie, versterkt door een Grondwet, zijn.

Michèle Fourès dient hem van repliek. Helaas zijn alleen de Europese regels over de vrije markt dominant over de nationale wetten, schrijft zij, dus Waechters verwachting dat een meer politieke EU milieubewuster en socialer zal zijn, zal niet uitkomen. Zij is ook een van de ondertekenaars van een pamflet van het kamp javoor-Europa-nee-tegen-de-Grondwet. De teneur: het verdrag is niet goed en democratisch genoeg, de vrijhandel krijgt de overhand, aanpassingen zullen door de vastgelegde procedure heel veel tijd vergen.

De voorstanders van de Grondwet voorspellen ten onrechte hel en verdoemenis als de Fransen tegen de Grondwet stemmen, schrijft Philippe Derruder in 'Tien foutieve argumenten van de voorvechters van een ja'. Het verdrag van Nice is geen catastrofe gebleken en onder dat verdrag valt er juist effectievere actie te voeren dan onder de Grondwet. Er is dus helemaal geen reden tot haast: er is tijd om na verwerping van de Grondwet aan een betere te werken. En de EU als tegenwicht tegen de VS? Lees maar eens goed: de Grondwet-EU schaart zich in de NAVO onder de vleugels van Washington.

De tegenstanders van de Grondwet komen in deze discussie met veel meer tekst dan de voorstanders. Ze citeren uitgebreid uit de verdragstekst en geven commentaar: eigenlijk staat hier iets anders (meestal de

verborgen boodschap van de milieu-vernietigende liberale ideologie ).

De medestanders van Waechter en zijn ja-woord zijn kort van stof. 'Laten we niet bang zijn voor Europa!' schrijft Jean-Michel Sady. De gevoelens over de Franse nationale soevereiniteit die moet worden bewaakt, horen toch eigenlijk niet thuis bij milieuactivisten. 'Tenslotte lijkt het Europese recht altijd beter te zijn dan het Franse recht!'

Het idee om de regering Chirac-Raffarin een draai om de oren te geven door nee te stemmen, is fout, schrijft Francis Martin in dezelfde lijn van redeneren. Voor het milieu is het juist beter dat door een ja de macht van de natuur-onvriendelijke Franse regering wordt ingeperkt.

Maar het werkelijk militante ja, komt van de milieuclub Ecologie sans Frontière. Die is een campagne begonnen voor een Oui ecolo. Met een militant woordgebruik als een 'nieuw ja-front' en een 'juridische guerrilla tegen alle vervuilingen'. Dit is een tijd waarin de aarde gevaarlijk opwarmt, de vervuiling dramatische vormen aanneemt, er doden vallen, de zeeën sterven, ecosystemen om zeep worden geholpen, kernenergie in Frankrijk tot grote zorgen leidt. 'In het uur dat men zich moet wapenen en verenigen met juridische middelen tegen de lobby's en de vervuilers, aarzelen de Fransen!'

De drie basisbeginselen van het milieu-activisme zijn in de Grondwet terug te vinden, staat in het appèl: preventie en strijd tegen de bron van vervuiling, het beginsel van het nemen van voorzorgsmaatregelen en dat van 'de vervuiler betaalt'. Geen wonder dat de vervuilers en hun lobby's tegen de Grondwet zijn.

En wie zitten er nog meer in het nee-kamp in Frankrijk: de communisten met hun voorkeur voor kerncentrales, de extreem-rechtse LePennistes, en ultra-liberaal rechts. Bovendien: 'Meer Europa betekent minder Amerika'.

Het belang van duurzame ontwikkeling staat in de Grondwettekst, en meer bescherming van het milieu. 'Wat verwacht je nog meer?' Het initiatiefrecht, met een miljoen handtekeningen uit 25 landen, is ook iets waarvoor de milieubeweging dertig jaar heeft gestreden. De milieu-activisten van Ecologie sans Frontière zien hierin grote actiemogelijkheden.

Bij de laatste peiling onder de Franse kiezers afgelopen week is de meerderheid voor een nee omgeslagen in een lichte voorkeur voor ja. Misschien toch maar beter voor de wolven en de beren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden